Những rào cản cần vượt qua

Đề xuất buộc người vi phạm giao thông phải lao động công ích không phải bây giờ mới có. Từ năm 2016, đã có nhiều ý kiến đề xuất áp dụng chế tài phạt lao động công ích đối với người vi phạm giao thông. Tuy nhiên, từ đó đến nay, đề xuất này vẫn chỉ dừng lại ở mặt ý tưởng, kiến nghị chứ chưa được áp dụng vào thực tế vì nhiều nguyên nhân khác nhau.

Trong khi đó, lao động công ích được xem là biện pháp xử phạt nhân văn, vì không gây áp lực tài chính trong việc nộp phạt đối với người vi phạm, đặc biệt là những người có thu nhập thấp. Người vi phạm sẽ thực hiện các công việc phục vụ cộng đồng như quét dọn đường phố, sơn vạch kẻ đường, trồng cây xanh, hỗ trợ các hoạt động tuyên truyền về an toàn giao thông… để “chuộc lỗi” bằng hành động thiết thực. Đặc biệt, với đối tượng là thanh thiếu niên, việc áp dụng hình thức phạt lao động công ích sẽ phù hợp với tâm lý và khả năng của nhóm đối tượng này nên có nhiều ý nghĩa trong thực tiễn.

Việc áp dụng phạt lao động công ích khi vi phạm giao thông hoàn toàn có thể triển khai song cần vượt qua nhiều rào cản trong bối cảnh hiện nay.

Trước tiên là rào cản tâm lý về lao động công ích khi nhiều người không sẵn sàng thực thi hình phạt lao động để mọi người đều nhìn thấy; tâm lý xã hội chúng ta còn rất e ngại chuyện này, thậm chí có người còn cảm thấy bị xúc phạm danh dự khi phải thực hiện. Do đó, cần tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về ý nghĩa giáo dục của lao động công ích để mọi người thấy rằng, lao động công ích là hình thức giúp người vi phạm chuộc lỗi đối với cộng đồng, chứ không phải nhằm bêu riếu, hạ thấp con người.

Thứ nữa là rào cản về pháp lý, muốn áp dụng quy định này thì phải được luật hoá trước. Theo đó, phải có sự chuẩn bị bài bản, đồng bộ từ khâu xây dựng hành lang pháp lý đến tổ chức thực hiện. Cần có quy định cụ thể những hành vi nào áp dụng hình thức lao động công ích, thay thế hoặc kết hợp với các hình thức xử phạt khác như thế nào. Việc phân loại hành vi, thời gian lao động, nội dung công việc cần được cụ thể hóa, rõ ràng để bảo đảm tính minh bạch, công bằng và khả thi.

Cùng với đó, cần có cơ chế giám sát, kiểm tra chặt chẽ để bảo đảm người vi phạm thực hiện đúng hình phạt. Chính quyền địa phương, các đoàn thể, lực lượng chức năng phối hợp để tổ chức các hoạt động lao động công ích thiết thực và phù hợp.

Thực tế là dù chế tài hiện hành đã rõ ràng và nhiều mức phạt tăng nặng nhưng tình trạng tái phạm và coi thường luật giao thông vẫn diễn ra ở nhiều địa phương. Vì thế, phạt lao động công ích có thể là biện pháp bổ trợ cần thiết. Đây cũng là chế tài phù hợp để giáo dục, nâng cao ý thức của mọi người không chỉ vi phạm trong lĩnh vực giao thông mà trong nhiều lĩnh vực khác cũng cần bổ sung chế tài này.

Hơn nữa, muốn sớm áp dụng hình thức xử phạt này trong điều kiện hiện nay cần thiết phải giao nhiệm vụ cho một cơ quan, đơn vị cụ thể làm đầu mối chủ trì để nghiên cứu triển khai, sau đó có lộ trình rõ ràng để đưa vào áp dụng mới mong hình thức này có thể khả thi và mang lại hiệu quả trong thực tiễn.

Hình thức phạt lao động công ích đối với người vi phạm giao thông sẽ là một bước đi mới, thể hiện sự quyết liệt trong nỗ lực kéo giảm tai nạn giao thông và xây dựng một văn hóa giao thông an toàn, văn minh. Tuy nhiên, để quy định này đi vào thực tế, cần có những quy định cụ thể, phù hợp và đảm bảo tính khả thi trong quá trình triển khai.