Những mảnh ghép thương nhớ: Xúc giác, chạm vào Hà Nội

Hãy bắt đầu bằng cảm giác của thời gian – nơi xúc giác được ghi dấu qua những ký ức gồ ghề, lam lũ.

Sinh ra và lớn lên ở phố Thợ Nhuộm, bà Đặng Thị Trinh đã đi qua những năm tháng Hà Nội thời bao cấp, qua những ngày thành phố tràn ngập hầm hố cá nhân tránh bom, cho đến một Thủ đô thênh thang hôm nay.

Khi được hỏi: Nếu nhắm mắt lại và đưa tay chạm vào một thứ quen thuộc nhất của Hà Nội ngày cũ, bà sẽ chọn gì? – câu trả lời của một người già Hà Nội không phải là món đồ kỷ niệm, mà là cái nhấp nhô, chông chênh của giao thông thời xa vắng:

"Bà chọn cái giao thông... Ngày xưa nó không có ô tô với xe máy, chỉ có xe đạp thôi. Đi thì phải đi nhìn nhau, nếu mà đi mà chệch một phát, mắc vào người đông là đi ngã hàng loạt... Thế nhưng cái không còn nữa làm bà sợ, là cái tàu điện. Trước đây cứ lúc nào cũng thấy kính coong, kính coong... Xe điện đi kéo mấy toa thôi thế nhưng mà đi rất êm".

Tiếng "kính coong" vang vọng hay sự va chạm chông chênh của dòng xe đạp cũ đã lùi xa vào dĩ vãng. Nhưng ở những làng nghề ven đô như Thiết Úng, "điểm chạm" Hà Nội lại đang rần rật chảy trong đôi bàn tay trần của người thợ.

Thời đại 4.0 mang đến những cỗ máy CNC có thể chạm khắc hàng loạt trong chớp mắt. Nhưng với anh Hồng hay nghệ nhân Dương Thị Thu Hồng, sự tinh xảo cơ khí mãi mãi không thể thay thế được cái miết tay dịu dàng của con người. Chính sự tiếp xúc giữa da thịt và thớ gỗ, giữa mồ hôi và lòng kiên nhẫn mới là thứ thổi hồn cho vật thể vô giác:

"Máy CNC thì nó chỉ đục phôi thôi. Còn để đục chi tiết sắc nét, có thần thái thì mình hoàn toàn vẫn phải làm bằng thủ công", anh Hồng cho biết.

"Những chỗ khâu tỉ mỉ như mắt, mũi, tay, chân... muốn nó nhẵn thì vẫn phải làm bằng tay, máy móc không thể thay được. Chị chỉ mong mỏi trong cả làng, sẽ có rất nhiều thế hệ trẻ sau này tiếp nối cái nghề truyền thống này...", nghệ nhân Thu Hồng chia sẻ

Không chỉ người già gửi gắm ký ức, hay người thợ gửi gắm tâm hồn vào thớ gỗ; những người trẻ sống giữa lòng đô thị thông minh cũng đang khao khát những "điểm chạm" rất đời.

Sau một ngày dài dán mắt vào màn hình máy tính công sở, bạn Nguyễn Phương Anh chọn cất đi chiếc điện thoại thông minh để chạm vào Hà Nội bằng chính những giác quan tự nhiên nhất:

"Khoảnh khắc mà mình chỉ muốn nhét tọt cái điện thoại vào túi quần là sau 5 giờ 30 chiều khi bước ra khỏi cơ quan. Mình thư giãn nhất khi chạy xe qua con đường Phan Đình Phùng... Cái cảm giác lúc đấy nó rất thật và sống động hơn bất kỳ hình ảnh nào qua tranh vẽ hay AI.

Bạn không thể cảm nhận cái rét đầu mùa nếu không tự đi ra ngoài hay chạm tay vào một ly trà đá vỉa hè... Hà Nội không còn là nơi để sống, mà là nơi mình thuộc về trong từng hơi thở".

Một cú chạm trên màn hình có thể giải quyết một lệnh giao dịch, nhưng bàn tay ôm trọn ly trà đá ấm nóng giữa cái rét đầu mùa mới làm bừng tỉnh mọi xúc giác. Màn hình rực rỡ tái hiện mọi bức ảnh đẹp, nhưng vệt nắng xuyên qua hàng cây Phan Đình Phùng giờ tan tầm mới là một Hà Nội thực sự đang thở.

Sự chuyển mình của Hà Nội không nằm ở việc xóa bỏ quá khứ, mà là sự chồng xếp các lớp không gian và thời gian lên nhau. Đô thị số giúp cuộc sống tiện lợi hơn, nhanh hơn; nhưng chính những điểm chạm đời thường – từ thớ gỗ làng nghề, ngọn gió Bờ Hồ, đến ly trà đá vỉa hè mộc mạc – mới là thứ neo giữ tâm hồn chúng ta.

Khi ta mở rộng mọi giác quan để chạm vào thành phố, ta nhận ra: Hà Nội không phải là một tọa độ địa lý vô hồn, mà là nơi ta thuộc về – trong từng nhịp đập, từng hơi thở và từng điểm chạm của thời gian.