Những chuyến xe đêm kinh hoàng và cuộc mưu sinh của các nữ tài xế

Nữ tài xế Bhutan và hành trình mưu sinh nhọc nhằn sau vô-lăng 

Trên khắp Bhutan, có khoảng 200 nữ tài xế taxi, chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong lực lượng lái taxi.

Đối với nhiều người, sức hấp dẫn của nghề này nằm ở tính linh hoạt về thời gian và nguồn thu nhập bằng tiền mặt ổn định ngay sau mỗi chuyến xe. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các bà mẹ đơn thân hoặc những phụ nữ là lao động chính trong gia đình.

Từ góa phụ nghèo đến nữ tài xế tiên phong

Tuy nhiên, chính công việc này cũng khiến họ phải đối mặt với những rủi ro mà nam tài xế hiếm khi gặp phải.

Nhiều nữ tài xế chia sẻ rằng những cuốc xe đêm - vốn thường mang lại thu nhập cao nhất - cũng là thời điểm nguy hiểm nhất, đặc biệt khi hành khách trong tình trạng say rượu hoặc sử dụng các chất kích thích.

Một nữ tài xế ngoài 40 tuổi (yêu cầu được giấu tên) mô tả lại một đêm kinh hoàng vào năm ngoái, khi một hành khách trẻ tuổi có những hành vi gạ gẫm tình dục và sau đó tấn công bà. Bị kẹt cứng bên trong chiếc taxi của chính mình, bà đã liên tục bóp còi và la hét cầu cứu:

"Lúc đó là khoảng 11 giờ rưỡi đêm. Sau này có vài người nói họ nghe thấy tiếng tôi kêu cứu nhưng nghĩ rằng chỉ là một cặp đôi đang cãi nhau nên không can thiệp. Tôi cố gắng thoát ra nhưng không thể vì hắn ghì chặt tôi. Hắn đấm và bóp cổ tôi. Khi đó, tôi thực sự nghĩ mình sẽ chết", bà nhớ lại. 

Bà đã bị cưỡng hiếp trước khi lực lượng cảnh sát đang làm nhiệm vụ trong khu vực và người dân gần đó tiếp cận được chiếc xe. Hiện, bà đã quay trở lại cầm lái. Bà nói mình không còn lựa chọn nào khác ngoài việc lái taxi để kiếm sống.

Câu chuyện của bà không phải trường hợp cá biệt.

Một nữ tài xế khác nhớ lại chuyến chở khách từ Paro đến Thimphu, khi một hành khách nhất quyết không chịu xuống xe và liên tục gạ gẫm quan hệ tình dục để đổi lấy tiền:

"Tôi đã liên tục nói với anh ta rằng, tôi không quan tâm và yêu cầu anh ta ra khỏi xe. Sau đó anh ta tuyên bố điểm đến thực sự của mình là ở Changzamtok và nói sẽ trả thêm tiền nếu tôi chở anh ta đến đó. Khi đến nơi, anh ta vẫn từ chối xuống xe. Khi tôi cố gắng bước ra khỏi xe, anh ta đã chộp lấy và chạm vào tay và đùi tôi. Tôi nhanh chóng thoát ra khỏi xe, vứt đồ đạc của anh ta ra khỏi taxi rồi rời đi. Tôi bị sốc đến mức còn không lấy tiền cước."

Bà nói rằng cảm giác xấu hổ đã ngăn cản bà báo cáo vụ việc với chính quyền. Theo các nhân viên hỗ trợ phụ nữ, đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp tương tự không bao giờ được ghi nhận.

Một nữ tài xế khác kể rằng từng có hành khách đề nghị trả cho bà hàng nghìn ngultrum (ngun-trầm, tức đồng tiền của Bhutan) để qua đêm cùng ông ta, thậm chí còn tăng mức tiền khi bà từ chối.

Bà nhớ lại: "Ông ta nói với tôi rằng thậm chí có thể trả cho tôi 6.000 Ngultrum (ngun-trầm) nếu tôi đồng ý qua đêm với ông ta. Lúc đó tôi nói sẽ báo cảnh sát. Tôi phải rất vất vả mới đuổi được ông ta ra khỏi xe. Sau sự việc đó, tôi không còn lái xe vào ban đêm nữa. Tôi không làm đến 10 giờ tối như trước vì không còn cảm thấy an toàn."

Quyết định này, vốn được nhiều nữ tài xế khác lựa chọn, đồng nghĩa với việc họ phải đánh đổi một phần đáng kể thu nhập.

Thời điểm có nhu cầu đi lại cao nhất và giá cước tốt nhất thường rơi vào buổi tối hoặc cuối tuần. Khi phải dừng làm việc trước khi trời tối, họ gần như tự cắt giảm khoảng thời gian kiếm tiền hiệu quả nhất trong ngày.

Nỗ lực đẩy lùi quấy rối và bạo lực đối với nữ tài xế taxi

Chính trong bối cảnh đó, tổ chức RENEW gần đây đã bắt đầu triển khai các chương trình hỗ trợ riêng dành cho nữ tài xế taxi.

Tổ chức này tổ chức các buổi truyền thông nâng cao nhận thức và các khóa đào tạo giúp họ nhận biết, ứng phó cũng như trình báo các hành vi bạo lực, quấy rối.

Bà Dolma, Giám đốc Điều hành và Điều phối của RENEW, cho biết: "Chúng tôi lựa chọn đồng hành cùng các nữ tài xế taxi không chỉ vì họ đang đối mặt với nhiều nguy cơ và tổn thương, mà còn bởi chúng tôi nhận thấy sức mạnh và tiềm năng của họ. Họ ở vị trí đặc biệt để lan tỏa nhận thức và chia sẻ thông tin về các dịch vụ hỗ trợ mà RENEW cung cấp cũng như những hoạt động trao quyền cho phụ nữ."

Những hỗ trợ này đã mang lại những thay đổi thiết thực đối với nhiều nữ tài xế. Với chị Tshering Choden, điều ý nghĩa nhất là biết cách cân bằng giữa công việc và trách nhiệm làm mẹ.

"Tôi đã ly hôn và phải đảm nhận vai trò của cả cha lẫn mẹ. Khóa tập huấn này giúp tôi học được nhiều điều về cách cân bằng giữa công việc và trách nhiệm nuôi dạy con, đặc biệt là quản lý thời gian dành cho con hiệu quả hơn."

Ngoài việc hỗ trợ trực tiếp, RENEW hiện cũng đang tiến hành khảo sát nhằm đánh giá cụ thể hơn những khó khăn cũng như nhu cầu hỗ trợ của các nữ tài xế taxi.

Kết quả khảo sát, dự kiến sẽ sớm được công bố, sẽ là cơ sở để xây dựng các chương trình hỗ trợ và vận động chính sách trong thời gian tới.

Bà Suman Pradhan, chuyên gia tư vấn cao cấp của RENEW, cho biết: “Về các trường hợp mà RENEW đã tiếp nhận cho đến nay, đứng đầu là bạo lực thân thể, tiếp theo là xâm hại tình dục, bạo lực kinh tế và quấy rối nơi làm việc. Tổng cộng cho đến nay, tổ chức đã tiếp nhận 597 trường hợp, bao gồm cả các nữ tài xế taxi”.

Các báo cáo truyền thông trước đó cho biết Hiệp hội Taxi Bhutan cũng đang can thiệp để đảm bảo an toàn cho các nữ tài xế thông qua một dự án thí điểm lắp đặt camera trong xe.

Hiệp hội đồng thời có kế hoạch thành lập các nhóm hỗ trợ chỉ dành cho nữ tài xế theo từng khu vực để họ có thể nhanh chóng kêu gọi trợ giúp khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Ở cấp quốc gia, những người sống sót sau bạo lực cũng có thể liên hệ đường dây nóng 1098 hoạt động 24/7 dành cho phụ nữ và trẻ em để được tư vấn bảo mật và giới thiệu tới các dịch vụ hỗ trợ phù hợp.

Đối với chính các nữ tài xế, điều quý giá nhất mà họ nhận được có lẽ là sự đồng hành từ những người cùng cảnh ngộ.

Thông qua các chương trình của RENEW, những phụ nữ có chung trải nghiệm đã có cơ hội chia sẻ câu chuyện của mình, củng cố sự tự tin và xây dựng một mạng lưới hỗ trợ vượt ra ngoài những cung đường họ hằng ngày rong ruổi, gắn kết họ không chỉ với tư cách đồng nghiệp mà còn là những người mẹ và những người phụ nữ đang cùng nhau vượt qua những thử thách giống nhau.

Tại Việt Nam, số phụ nữ tham gia nghề lái taxi và lái xe công nghệ đang gia tăng. Theo Grab, số tài xế nữ tăng hơn 49% trong giai đoạn từ tháng 1/2023 đến tháng 1/2024, trong khi Green SM đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nữ tài xế lên 8–10%.

Nghề lái xe mang lại sự linh hoạt về thời gian và cơ hội chủ động thu nhập, đặc biệt phù hợp với phụ nữ đơn thân hoặc có trách nhiệm chăm sóc gia đình. Tuy nhiên, họ cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro như quấy rối, bạo lực, khách say xỉn, áp lực chạy xe ban đêm, tai nạn và thu nhập bấp bênh.

Một nghiên cứu về nhóm phụ nữ có khả năng tham gia nền tảng gọi xe do Mạng lưới Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc tại Singapore, Kantar và Grab thực hiện cho thấy 71% lo ngại về an toàn, 41% thiếu sự ủng hộ của gia đình; dù vậy, 89% nữ tài xế đang hoạt động cho biết họ cảm thấy độc lập hơn về tài chính.

Thực tế này đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp cần tăng cường các giải pháp bảo vệ tài xế như như tính năng chia sẻ hành trình, nút khẩn cấp, camera, tổng đài hỗ trợ 24/7 và đào tạo kỹ năng xử lý tình huống. Đồng thời, cần có cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý nhanh các vụ quấy rối, để phụ nữ có thể làm nghề mà không phải đánh đổi an toàn lấy thu nhập.