Nhìn từ dịp mua sắm Tết: Khi chợ truyền thống lộ rõ yếu điểm trước siêu thị

Chợ truyền thống, trong một chừng mực nào đó, dần mất đi những lợi thế. Trong khi, nhiều bất lợi mang tính hệ thống khi thói quen mua sắm được đặt lên bàn cân bên cạnh các hệ thống siêu thị hiện đại.

Giá cả “nhảy múa” ngày cận Tết: Điểm yếu cố hữu của chợ truyền thống

Bất lợi lớn nhất của chợ truyền thống trong dịp Tết 2026 chính là sự thiếu ổn định về giá cả. Tại các sạp hàng truyền thống, giá các mặt hàng thiết yếu như thịt lợn, thịt bò, hải sản và rau củ thường biến động theo giờ.

Tâm lý tát nước theo mưa của tiểu thương trong những ngày cao điểm từ 25 đến 30 Tết khiến giá hàng hóa có thể tăng gấp rưỡi hoặc gấp đôi mà không có sự kiểm soát chặt chẽ.

Ngược lại, nhờ các chương trình bình ổn giá của Nhà nước, siêu thị niêm yết giá công khai và cam kết không tăng giá trong suốt dịp Tết. Thậm chí, nhờ lợi thế mua hàng số lượng lớn, nhiều mặt hàng tại siêu thị dịp này còn rẻ hơn so với chợ truyền thống từ 10-15%. Người tiêu dùng hiện đại dễ dàng nhận thấy việc vào siêu thị giúp họ quản lý ngân sách Tết hiệu quả hơn hẳn việc phải mặc cả bớt một thêm hai rất mất thời gian.

Chị Nguyễn Đức Hạnh - một nhân viên văn phòng ở Hà Đông, cho biết. “Thường mỗi dịp tết thì các bà, các cô kinh doanh ở các chợ truyền thống hay nhân tiện tăng giá lên vài, thậm chí cả chục % vì rất nhiều lý do trời ơi trong khi các siêu thị giá cả niêm yết công khai, minh bạch. Trong khoảng hơn một năm trở lại đây tôi thấy có những mặt hàng trong siêu thị còn rẻ hơn bên ngoài có lẽ vì họ nhập từ gốc với số lượng nhiều, nhất là giai đoạn chuẩn bị tết năm nay, có những mặt hàng rẻ hơn từ 10 đến 15%”…

Một vấn đề khác nữa, đơn cử trường hợp bà Nguyễn Thị Thông ở phường Đông Ngạc, TP. Hà Nội, người phụ nữ quê gốc Vĩnh Phúc này thậm chí còn tự trồng rau phục vụ nhu cầu của gia đình mình thay vì mua ngoài chợ vì nỗi lo thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: “Ở cạnh nhà có một miếng đất thì tôi tự trồng rau như rau muống, rau cải, mùng tơi cho gia đình còn ngoài chợ thì người ta hay phun thuốc nó non nom thích mắt nhưng không bằng rau chúng tôi tự tay trồng vì nó đảm bảo”…

Trong bối cảnh người dân ngày càng chú trọng đến sức khỏe sau những bài học về dịch bệnh, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm trở thành thước đo quan trọng. Tại các chợ, thực phẩm tươi sống thường bày bán ngoài trời, tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn cũng như nhiệt độ môi trường không ổn định, dễ gây ôi thiu. Nguồn gốc hàng hóa tại các chợ dân sinh hay chợ cóc chủ yếu dựa trên niềm tin cá nhân giữa người mua với người bán hơn là giấy tờ kiểm dịch.

An toàn thực phẩm và tiện lợi mua sắm: Siêu thị ghi điểm với người tiêu dùng 2026

Ngược lại, siêu thị cung cấp một quy trình khép kín từ trang trại theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP đến hệ thống kho lạnh bảo quản hiện đại. Sự minh bạch này là điều mà chợ truyền thống, với hạ tầng xuống cấp, khó lòng đáp ứng được. TS. Trần Đáng – Nguyên Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Bộ Y tế, chia sẻ. 

“Tại các chợ điều kiện để đảm bảo vệ sinh còn rất hạn chế, ví dụ cơ sở quy định các ngành hàng bán thịt tươi, cá tươi, hàng khô, ăn uống phải tách biệt nhưng bây giờ chợ nào cũng có ăn mà ăn rất bẩn”…

Bên cạnh đó, hiện nay các siêu thị đã tích hợp các phương thức thanh toán không tiền mặt, từ ví điện tử, mã QR đến thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt, khách hàng chỉ mất vài giây để hoàn tất giao dịch, trong khi chợ truyền thống vẫn duy trì thói quen dùng tiền mặt là chủ yếu. Một bất lợi khác bị bỏ qua của chợ truyền thống là chính sách hậu mãi, ở chợ truyền thống nếu chẳng may mua phải hàng lỗi, hàng kém chất lượng, việc đổi trả tại chợ thường dẫn đến tranh cãi phiền hà.

Ngược lại, hệ thống siêu thị có quy trình đổi trả rõ ràng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo pháp luật, tại siêu thị người mua không chỉ mua hàng hóa, mà còn được phục vụ chuyên nghiệp, nhiều mục đích. Bà Hoàng Diệu Trang – Quản lý cấp cao, bộ phận cho thuê Thương mại Savills Việt Nam, chi nhánh Hà Nội, nhận định.

“Bởi vì nó sẽ có yếu tố thuận tiện hơn xong rồi nó có những khu vực tập trung là ngoài mua sắm bạn có thể trải nghiệm ăn uống, vui chơi, nó còn là giải pháp cho cả gia đình chứ không chỉ một người nào đó đi mua sắm”…

Sự phát triển của các hệ thống bán lẻ hiện đại không chỉ là một xu hướng kinh tế, mà còn là sự phản ánh nhu cầu về một cuộc sống chất lượng, minh bạch và tiện lợi hơn của người dân Việt Nam. Rõ ràng, chợ truyền thống đang bộc lộ những bất lợi mang tính cấu trúc so với hệ thống siêu thị, từ sự thiếu minh bạch về giá, rủi ro về an toàn thực phẩm đến sự hạn chế trong ứng dụng công nghệ.

Theo đó, người tiêu dùng thông minh của năm 2026 chọn siêu thị như một giải pháp. Ngược lại, để tồn tại, chợ truyền thống buộc phải thay đổi, nếu không muốn chỉ còn tồn tại trong ký ức về một nét văn hóa cũ kỹ./.