Nhà ở cho thuê, trụ cột chiến lược của mô hình mới (Bài 4): Tư duy sở hữu và quyền được an cư

Tại buổi làm việc với UBND thành phố Hà Nội cùng các bộ, ngành, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh chủ trương phát triển nhà ở cho thuê trở thành trụ cột chiến lược trong tầm nhìn từ nay đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

Từ bài học của các quốc gia trên thế giới như chúng tôi đề cập trong bài 3 với tiêu đề, “Từ Nhật Bản đến Thụy Sĩ: Bí quyết xây dựng thị trường nhà ở cho thuê bền vững”, có thể thấy chủ trương mà đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bắt đầu được cụ thể hóa bằng những chính sách sắp được các địa phương, đặc biệt là thủ đô Hà Nội, triển khai.

Định vị nhà ở cho thuê: Chuyển đổi tư duy sở hữu và quyền được an cư

Có hai vấn đề rút ra từ kinh nghiệm của Nhật Bản và Thụy Sĩ đó là hạ tầng kết nối với các hoạt động xã hội khác và tính ổn định lâu dài. Đó cũng chính là những vấn đề mà phân khúc phù hợp nhất với khả năng chi trả của với đa số người lao động Việt Nam chưa giải quyết được trước đây. Đầu tiên về vị trí, đa số các dự án nhà ở giá rẻ đều cách xa trung tâm, không tiện lợi cho người dân.

Tiếp theo, đối với nhà cho thuê, hầu hết các căn hộ do chủ đầu tư nhỏ lẻ xây dựng dẫn đến thiếu thốn về điều kiện sinh hoạt, thậm chí điều kiện pháp lý. Chính vì thế, sự ổn định của loại hình căn hộ kiểu này không được đảm bảo, cũng như các yếu tố khác liên quan đến an ninh trật tự, an toàn phòng chống cháy nổ.

Những người lao động rất muốn ổn định chỗ ở nhưng do thị trường chưa đáp ứng được những yêu cầu này nên giấc mơ an cư, dù là trong một khoảng không gian vài chục mét vuông đi chăng nữa, như trường hợp của chị Nguyễn Thanh Thảo, người Nghệ An lên Bắc Ninh, làm việc chặng hạn: “Ai cũng thế, mong muốn có một ngôi nhà vì các cụ ngày xưa cũng đã nói rồi, an cư thì mới lạc nghiệp. Tôi đi làm xa quê, cũng thay đổi chỗ ở nhiều lần nhưng chưa tìm được một nơi ổn định, lâu dài. Giá nhà bây giờ thì quá cao, vượt xa thu nhập của tôi. Nhà thuê thì chật chội, điều kiện hạ tầng thiếu tốn. Tôi chỉ mong có được một chỗ ở ổn định, dù là nhà thuê cũng được”…

Phát biểu trong cuộc làm việc với UBND TP. Hà Nội cùng các bộ ban ngành liên quan, Thủ tướng Lê Minh Hưng quán triệt rất rõ quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc, nếu muốn người dân thay đổi từ tư duy sở hữu nhà sang tư duy thuê nhà, điều quan trọng nhất là tạo điều kiện cho người dân tiếp cận được loại hình bất động sản kiểu mới, ổn định, đầy đủ tiện ích, với giá thuê hợp lý: “Quan trọng nhất trong quá trình này là chúng ta thay đổi tư duy ở chỗ chỉ lo có sở hữu, trong đó có người lao động có sở hữu về nhà không sang bảo đảm quyền có nhà ở. Đây là một bước chuyển rất chiến lược với những người chưa có điều kiện mua nhà thì nhà nước tạo điều kiện cho thuê nhà dài hạn, ổn định với mức giá thuê phù hợp với mức thu nhập của người lao động.

Cho nên căn cứ chỉ đạo của cấp có thẩm quyền thì Chính phủ chỉ đạo triển khai rất nhanh và tới đây chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với các địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và một số thành phố tập trung số đông người lao động để triển khai ngay. Không chỉ là nhà nước xây, vận hành quản lý có thể thuê doanh nghiệp vận hành quản lý các cái tòa nhà thuê đấy”…

Chủ trương chuyển đổi từ tư duy sở hữu sang thuê nhà mà Thủ tướng Lê Minh Hưng đề cập căn cứ chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, là một sự đột phá mang tính thời đại. Đây là mô hình phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển, nơi giá trị cốt lõi của việc an cư là quyền tiếp cận chỗ ở an toàn, tiện nghi, ổn định, thay vì việc phải sở hữu bằng được bất động sản. Sự chuyển dịch này giúp cho việc giải phóng nguồn lực tài chính của xã hội, tạo sự linh hoạt trong việc dịch chuyển lao động, giảm bớt gánh nặng cho các đô thị lớn.

Theo anh Nguyễn Quốc Anh, Phó Tổng giám đốc Batdongsan.com.vn, điều kiện trước tiên của thị trường bất động sản lành mạnh là được sử dụng, đúng theo quan điểm “nhà là để ở” dưới bất kì hình thức nào: “Bài học từ các thị trường khác thể hiện rất rõ ví dụ như thị trường Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, thị trường đi thuê gần như mang tính chất bắt buộc vì nền giá nhà ở các đô thị lớn rất cao. Bây giờ ở Việt Nam cũng vậy, câu chuyện đi thuê mà tạo ra dòng tiền phản ánh rằng bất động sản ấy được sử dụng, tạo ra giá trị chứ không phải loại bất động sản đầu cơ”…

Kiến tạo thị trường nhà ở cho thuê bền vững

Việc chuyển đổi từ cách làm cũ sang mô hình mới không thể tự phát mà cần sự định vị rõ ràng về vai trò của Nhà nước. Trong khuôn khổ thị trường nhà ở cho thuê, Nhà nước không đơn thuần là cơ quan quản lý hành chính mà đóng vai trò là người kiến tạo, dẫn dắt, hỗ trợ.

Vấn đề thứ hai rút ra từ bài học của các liên quan đến hạ tầng, bao gồm cả yếu tố giao thông lẫn xã hội, việc này theo các chuyên gia, Nhà nước cũng cần nghiên cứu ban hành các cơ chế đặc thù để khuyến khích khối tư nhân tham gia. Ví dụ như các chính sách cho thuê nhà dài hạn từ 15 đến 20 năm, hay cơ chế cho phép doanh nghiệp mua lại nhà ở thương mại nhằm mục đích cho thuê. Thông qua những dự án này, Nhà nước kiểm soát mặt bằng giá thuê, đảm bảo chất lượng sống, hạ tầng xã hội đi kèm cho người lao động.

Nhà ở cho thuê, trụ cột chiến lược của mô hình mới (Bài 3): Bí quyết xây dựng thị trường bền vững

Nhà ở cho thuê, trụ cột chiến lược của mô hình mới (Bài 2): Từ tư duy cố hữu đến “mê cung” rào cản

Nhà ở cho thuê, trụ cột chiến lược của mô hình mới (Bài 1): Từ chỗ ở tạm đến nhu cầu dài hạn

Bà Cao Thị Thanh Nga, Phó viện trưởng viện nghiên cứu Bất động sản Việt Nam, chia sẻ: “Mô hình tối ưu nhất là tư nhân quản lý, vận hành còn nhà nước kiến tạo giám sát tức là chúng ta thực hiện mô hình xã hội hóa tối đa để đảm bảo công tác phát triển hiệu quả và chuyên nghiệp, đảm bảo các quy định tăng giá thuê tôi đa, đảm bảo người lao động thuê được nhà, giám sát nghiêm ngặt tiêu chuẩn về phòng cháy chữa cháy, rồi an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, đảm bảo mật độ quy hoạch phù hợp, đáp ứng được nhu cầu của người dân”…

Ngoài ra, Chính phủ còn đề xuất nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho phân khúc nhà ở cho thuê. Về đất đai và nguồn lực, các địa phương cần rà soát lại toàn bộ quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị.

Về điều này, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các địa phương nghiên cứu cơ chế, chính sách nhằm huy động nguồn lực xã hội: “Nhà nước sẽ giữ vai trò kiến tạo thông qua thể chế chính sách, quy hoạch và các công cụ về tài chính, tín dụng để thị trường phát triển một cách lành mạnh và minh bạch. Và chúng ta cũng phải có cơ chế chính sách để huy động nguồn lực xã hội tham gia với lợi nhuận hợp lý. Đảm bảo người dân được tiếp cận chỗ ở ổn định, lâu dài, an toàn. Nếu người dân được đảm bảo với nhà nước thì mới thì chúng ta góp phần giải quyết tâm lý phải sở hữu nhà”…

Bên cạnh đó, việc phát triển nhà ở cho thuê, theo quan điểm của người đứng đầu Chính phủ, nên tích hợp vào quy hoạch tổng thể của đô thị, gắn với mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội quy hoạch đô thị Việt Nam, cho biết: “Để đạt được mục tiêu Thủ tướng chỉ đạo Bộ, ban ngành thì Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng đầu tiên vì Bộ là cơ quan quản lý phát triển đô thị thì công tác quy hoạch phải đi trước một bước vì quy hoạch phải tính toán, xem xét tất cả những vấn đề đô thị cần đến. Chúng ta có rất nhiều quy hoạch đang được làm để đảm bảo yêu cầu phát triển, nhà ở cho mọi người dân có thể tiếp cận được”…

Phát triển nhà ở cho thuê như một trụ cột chiến lược là yêu cầu cấp thiết và là bước đi đúng đắn nhằm hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Với sự quyết liệt từ Chính phủ và sự tiên phong của Thủ đô Hà Nội, những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, đất đai đang dần được tháo gỡ.

Nếu được triển khai đồng bộ, hiệu quả và chống lãng phí, chủ trương này không chỉ giải quyết triệt để nhu cầu an cư của hàng triệu người dân mà còn tạo động lực to lớn cho sự phát triển đô thị bền vững, hướng tới một xã hội phồn vinh và hạnh phúc./.