Nguy cơ phát sinh nhà siêu mỏng, siêu méo từ những đại công trường của Thủ đô

Cùng với việc thu hồi giải phóng mặt bằng để hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông, cũng xuất hiện không ít những mảnh đất còn lại chỉ vài m2, nhưng vẫn được người sử dụng đất chỉnh trang, hoàn thiện lại, hình thành những nhà siêu mỏng, siêu méo, làm mất mỹ quan đô thị tại những tuyến đường sắp hoàn thành.

Sau khi giải phóng mặt bằng thi công đường Vành đai 2.5, căn nhà số 6, ngõ 72 đường Chính Kinh, phường Thanh Xuân của gia đình anh Vũ Nguyên Hoàng chỉ còn lại hơn 10m2. Tuy vậy, kế bên lại là nhà của mẹ anh Hoàng, dù cũng bị giải tỏa, nhưng phần diện tích còn lại gần 40m2. Bởi vậy, anh Hoàng đã bàn với mẹ để hợp thửa 2 mảnh đất lại.

Không chỉ vậy, 3 căn nhà sát vách, cùng ngõ đi chung cũng được các hộ gia đình đồng ý hợp thửa để xây dựng ki - ốt, trong đó có những hộ chỉ còn hơn 1m2, nhiều nhất gần 10m2, nên tổng diện tích anh Hoàng đứng tên gần 70m:

"Hiện tại các nhà thống nhất lập vi bằng, mua bán chuyển nhượng trên hình thức đóng cổ phần để về sau xây dựng ở đây cho vào một thửa và dựa trên % đóng góp đất để trả cổ phần".

Đối diện nhà anh Hoàng là diện tích còn lại của căn nhà số 5, ngõ 72 đường Chính Kinh của gia đình anh Lê Bá Mạnh. Từ căn nhà 5 tầng, diện tích hơn 20m2, sau giải tỏa chỉ còn hơn 5m2, bề rộng hơn 5m, chỗ hẹp nhất chỉ khoảng 30cm, một bề khoảng hơn 1m, nhưng anh Mạnh vẫn dự kiến để sử dụng:

"Nhà nước lấy đến đâu thì mình trả đến đấy, còn bây giờ còn đến đâu tôi sử dụng, vẫn có quyền dựng cái lán, nhà cấp 4 để bán hàng thôi, sinh sống thôi".

Mặc dù hiện nay chưa có quy định cụ thể về việc xử lý nhà siêu mỏng, siêu méo, song theo quy định của UBND Thành phố Hà Nội, điều kiện cho tồn tại là mặt tiền và chiều sâu tối thiểu phải đạt 3m, diện tích không nhỏ hơn 15m2. Những nhà không đủ điều kiện tồn tại sẽ cho hợp thửa, hợp khối với nhà liền kề hoặc quy hoạch thành không gian công cộng.

Tuy vậy, theo khảo sát của Phóng viên VOVGT, tình trạng các căn nhà còn lại nhỏ hẹp, hình thù kỳ dị xuất hiện ở hầu hết các công trình đang thi công, từ đường dẫn cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, đến đường Vành đai 2,5.

Đại diện lãnh đạo UBND phường Cầu Giấy, Hà Nội cho biết, hiện đang vận động các chủ hộ còn diện tích đất quá nhỏ, dưới 15m2 tiến hành hợp khối với đất liền kề, để giảm thiểu nhà siêu mỏng, siêu méo:

"Bây giờ phường đang vận động hợp thửa, hợp khối thôi, vì theo Quyết định 73 của UBND Thành phố Hà Nội, trong đó yêu cầu những trường hợp có diện tích còn lại, công trình còn dưới 15m2 thì phải hợp thửa, hợp khối. Thành phố Hà Nội cũng đang giao cho các Sở nghiên cứu lại nội dung liên quan đến phần đất còn lại dưới 15m2 thì tiếp tục thu hồi nốt".

Bên cạnh đó, để tạo thuận lợi cho người dân không đủ điều kiện xây dựng nhà tái định cư, trong khi diện tích đất còn lại khoảng 15m2 một số địa phương cũng tạo điều kiện để chủ đất được cải tạo, sửa chữa để ổn định chỗ ở. Ông Võ Xuân Trọng, Bí thư Đảng ủy phường Tương Mai, TP. Hà Nội dẫn chứng:

"Nhiều khi phải tạo điều kiện cho người ta an cư, tại thời điểm người ta giải phóng mặt bằng. người ta trát lại phía mặt tiền nhà người ta, chứ không xây lại gì cả. Người ta không xây, mà chỉ hoàn thiện cửa, mặt tiền thôi".

Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, thực trạng nhà siêu mỏng, siêu méo xuất hiện sau khi giải phóng mặt bằng đã tồn tại từ lâu. Mặc dù quy định về diện tích tối thiểu còn lại để được phép tồn tại cũng đã có, song do nguồn lực có hạn, cộng thêm không có sự đồng thuận của người dân, dẫn đến hiệu quả thực thi chưa cao. Từ thực tế này, Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm đề xuất:

"Khắc phục tình trạng này chỉ có 2 giải pháp, thứ nhất là tăng nguồn vốn ngân sách, giao cho phường để thu hồi như chỗ đất đai nhỏ lẻ để làm dịch vụ công cộng, ví dụ như biển, thông tin quảng cáo. Giải pháp thứ 2 rất quan trọng là chính quyền phường vận động các hộ dân để cùng nhau hợp khối hợp lý".

Sự xuất hiện của những căn nhà siêu mỏng, siêu méo sau quá trình mở đường, chỉnh trang đô thị, phản ánh những bất cập trong công tác quy hoạch, thu hồi đất và quản lý xây dựng. Nếu không được xử lý kịp thời, những công trình  này sẽ tiếp tục làm mất mỹ quan đô thị, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và lãng phí nguồn lực đất đai.

Vì vậy, cùng với việc kiên quyết không cho tồn tại đối với các thửa đất không đủ điều kiện, cần có cơ chế hợp thửa, thu hồi phần đất còn lại một cách quyết liệt, hoặc tạo quỹ đất tái thiết để hình thành các công trình đồng bộ, văn minh.

Chỉ khi những giải pháp này được thực hiện đồng bộ và nhất quán, các tuyến đường mới thực sự trở thành động lực phát triển, thay vì để lại những khoảng trống nhếch nhác giữa lòng đô thị.