Người tiên phong kết hợp trị liệu tâm lý với điều trị bằng thuốc

Trong xã hội hiện đại, các rối loạn tâm thần ngày càng trở nên phổ biến, gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình bệnh nhân. Ước tính tại nước ta tỷ lệ mắc rối loạn tâm thần chiếm gần 30% dân số, nhưng nhiều người không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Do chưa hiểu biết đầy đủ nên nhiều người cứ nghĩ rằng bị rối loạn tâm thần nghĩa là bị tâm thần phân liệt (điên). Trên thực tế chứng bệnh này có tới 10 rối loạn tâm thần thường gặp. Tỷ lệ người bị tâm thần phân liệt (điên) chỉ chiếm gần 0,5% dân số. Trong khi đó, trầm cảm, lo âu… chiếm tỷ lệ cao hơn rất nhiều (25% dân số).

10 rối loạn tâm thần thường gặp gồm: Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Rối loạn lưỡng cực, Tâm thần phân liệt, Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), Rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), Rối loạn ăn uống, Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) và Rối loạn nhân cách.

Trong quá trình nghiên cứu và điều trị cho bệnh nhân, Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân gặp nhiều trường hợp trầm cảm, lo âu, ám ảnh, đau đầu kéo dài không tìm được nguyên nhân, rối loạn thần kinh thực vật, bồn chồn, hồi hộp, khó thở, nghẹn cổ, tức ngực, người lúc nóng, lúc lạnh, bốc hoả, lo âu, mất ngủ, rối loạn tiền đình mãn tính, ù tai, chóng mặt, ve kêu trong tai, hoang tưởng, ảo giác, đa nghi. Bên cạnh đó là những trường hợp rối nhiễu tâm lý vị thành niên, rối loạn tâm thần do sử dụng chất kích thích, chất gây nghiện.

Chẳng hạn, một nam thanh niên có dấu hiệu chậm phát triển tâm thần, rơi vào trạng thái hoang tưởng, luôn nghĩ rằng người hàng xóm xăm xoi với ánh mắt kỳ thị, lạnh lùng, căm ghét, khinh bỉ. Trong đầu của chàng trai xuất hiện ngày càng nhiều cuộc hội thoại giữa người hàng xóm và người khác nói xấu anh ta, kết tội anh ta trộm tiền để mua chó, mèo, gà. Những lời nói xấu ngày càng to, vang lên không dứt cả trong đêm khuya, khiến chàng trai cảm thấy mệt mỏi, mất ngủ, suy kiệt.

Hoặc có trường hợp phụ nữ lớn tuổi, sau nhiều ngày mất ngủ, người mệt lả, không ăn được, không muốn làm việc gì, “mệt từ tim trong tim mệt ra”, từng đi khám không đúng chuyên khoa, hết thuốc lại không ngủ được. Bệnh nhân bị đau đầu, hay lo lắng, suy nghĩ, xuất hiện âm thanh như tiếng ve kêu trong tai, sợ đến chỗ đông người và có những biểu hiện khác của bệnh trầm cảm…

“Nhiều bệnh nhân đến khám đã nói rằng bản thân bị ám ảnh. Khoa học định nghĩa ám ảnh là những hồi ức, cảm xúc, hành vi xuất hiện trong ý thức của người bệnh một cách cưỡng bức. Người bệnh biết đó là vô lý, không cần thiết, muốn xua đuổi đi nhưng không được.

Có thể chia ra 2 loại ám ảnh: Một là nghiền ngẫm ám ảnh (suy nghĩa lặp đi lặp lại về một hình ảnh, một vấn đề nào đó trong đầu và không thể thoát ra được); Hai là hành vi ám ảnh (làm một việc gì đó lặp đi lặp lại, ví dụ như rửa tay liên tục, thậm chí tay chưa khô vẫn rửa tiếp hoặc  kiểm tra cửa nhiều lần, cứ nghĩ là cửa chưa đóng, sau khi kiểm tra thấy cửa đóng rồi nhưng lúc sau vẫn không yên tâm).

Một trong những nguyên nhân gây ra ám ảnh là rối loạn chất dẫn truyền thần kinh, phải sử dụng thuốc và sử dụng các biện pháp trị liệu tâm lý. Nếu để lâu, tình trạng ám ảnh rất khó chữa. Ngược lại, khi phát hiện, chữa trị sớm thì đem lại hiệu quả tốt.”, Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân cho biết.

Đối với những người bị bệnh đau đầu, đau bụng, đau chân, tay… đến bệnh viện khám, bác sĩ có thể dễ dàng nhận biết biểu hiện của bệnh và việc khai thác thông tin tiền sử bệnh tật cũng dễ dàng. Nhưng với những bệnh nhân bị rối loạn tâm thần, họ thường không nghĩ mình bị bệnh, thậm chí họ còn nghĩ rằng mình có những khả năng siêu nhiên, có thể thay đổi thế giới. Từ thực tế này, Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân đã kết hợp thuốc và liệu pháp tâm lý để điều trị cho bệnh nhân.

“Việc hiểu rõ và áp dụng điều trị tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và cải thiện tình trạng của bệnh nhân tâm thần. Không giống như việc điều trị bằng thuốc, trị liệu tâm lý tập trung vào việc thay đổi nhận thức, hành vi và cảm xúc của bệnh nhân thông qua tương tác với chuyên gia tâm lý. Điều này giúp bệnh nhân phát triển khả năng tự kiểm soát, nâng cao chất lượng cuộc sống và hòa nhập tốt hơn với xã hội.”- Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân cho biết thêm.

Qua nhiều năm điều trị cho bệnh nhân, Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Hữu Uân nhận thấy điều trị tâm lý giúp người bệnh và gia đình bệnh nhân nâng cao nhận thức, hiểu biết về căn bệnh; Người bệnh được phát triển kỹ năng đối phó với căng thẳng, hỗ trợ quá trình điều trị bằng thuốc cho bệnh nhân và cải thiện mối quan hệ  cũng như khả năng giao tiếp. 

Mặc dù thuốc có thể giúp kiểm soát các triệu chứng của rối loạn tâm thần, nhưng điều trị tâm lý giúp xử lý nguyên nhân sâu xa của vấn đề. Khi kết hợp với thuốc, các liệu pháp tâm lý giúp tối ưu hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ tái phát và giúp bệnh nhân xây dựng một tâm lý ổn định hơn trong dài hạn.

Cũng theo bác sĩ Uân, liệu pháp tâm lý không chỉ được sử dụng để điều trị cho những người bị rối loạn tâm thần nặng mà còn mang lại lợi ích cho những người đang gặp khó khăn trong cuộc sống, bị căng thẳng, nguy cơ mắc trầm cảm hoặc rối loạn lo âu.

Sau hơn 20 năm công tác tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, bác sĩ Uân thành lập Phòng khám chuyên khoa tâm thần BS Uân (Shop 09, tầng1, toà nhà Park12, khu đô thị Vinhomes Time City Park Hill, phường Vĩnh Tuy, thành phố Hà Nội) để có điều kiện nghiên cứu sâu hơn về điều trị rối loạn tâm thần bằng phương pháp cá thể hóa. 

Bên cạnh công việc chuyên môn tại Viện Sức khỏe tâm thần Phương Đông, bác sĩ Uân còn tham gia công tác đào tạo tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời tham gia Hội đồng chấm khoá luận tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Khoa Y, trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội./.