Người thợ già sửa máy khâu trên phố

Đã bao lâu rồi, bạn chưa nhìn thấy một chiếc máy khâu? Ngày trước thì hầu như gia đình nào cũng có. Nhà tôi cũng vậy. Chiếc máy khâu được bố đặt ở vị trí trang trọng nhất, gần cửa sổ, nơi có nhiều ánh sáng. Mỗi lần mẹ đạp, bánh đà quay đều, tiếng kim khâu lách cách.

Chiều nay, đi bộ qua phố Nguyễn Thái Học, trong dòng xe cộ ồn ào, tôi bất chợt được nghe lại thứ âm thanh ấy, cũ kỹ, nhưng quen đến lạ. Dưới mái hiên, một người đàn ông đang lúi húi bên chiếc máy khâu cũ, miệt mài với dầu mỡ, ốc vít và cả ký ức.

“Ngày xưa cái máy khâu nó quý lắm. Bây giờ xã hội đi lên 4.0 rồi, nên những người làm thợ như tôi cũng ít lắm.”

Ông Tô Đình Huấn, năm nay bước sang tuổi 71, chia sẻ với tôi đã có hơn 50 năm gắn bó cùng nghề sửa máy khâu. Với ông, cái máy cũng như con người, mỗi chiếc gặp trục trặc đều có “bệnh riêng”, và người thợ phải đủ kiên nhẫn mới “bắt” ra được. Đôi khi chỉ cần nghe tiếng máy chạy là biết sự cố ở đâu. Có chiếc phải tháo ra từng bộ phận, lau chùi, chỉnh lại, như bác sĩ khám cho bệnh nhân.

Ông Huấn kể, nghề sửa máy khâu cũng có một thời hoàng kim: “Thời hoàng kim nhất là sau năm 86–87. Hồi đó làm tốt lắm. Nhà nhà đều may. Không có thời gian mà bảo dưỡng máy đâu. Máy ngày xưa quý lắm, toàn giá trị cả cây vàng. Có gia đình 7–8 người con, trông cả vào cái máy khâu đó.”

Trong ký ức ông Huấn, chiếc máy khâu từng là “cần câu cơm” của nhiều gia đình, một tài sản lớn và chỗ dựa sinh kế. Mỗi vòng quay bánh đà không chỉ tạo ra đường chỉ, mà còn nuôi sống biết bao con người.

Với ông, những chiếc máy cổ như Singer, hay người Hà Nội quen gọi là Xanh-de, mang vẻ đẹp rất riêng như một “tác phẩm nghệ thuật”, không lẫn vào đâu được: “Nói thật ra, máy cổ ngày xưa tuy cũ nhưng đẹp lắm. Nó không phải là máy khâu nữa đâu, mà gần như một tác phẩm nghệ thuật rồi. Càng nhìn lâu càng thấy đẹp.”

Đó là vẻ đẹp của kim loại, hoa văn tinh xảo, hay những bánh răng được chế tác cẩn thận. Và hơn hết, là vẻ đẹp của ký ức. Bởi khách hàng tìm đến ông Huấn, nhiều khi không chỉ để sửa máy, mà để tìm lại một phần quá khứ.

Với những dòng máy cổ, người thợ không thể làm qua loa, thay thế bừa bãi, làm mất đi giá trị nguyên bản. Nghề này, theo ông, quan trọng nhất là sự tẩn mẩn và kiên trì. Cũng chính cái “tâm” với nghề ấy đã tạo nên những câu chuyện rất đặc biệt: “Tôi còn nhớ một kỷ niệm. Tôi mua một máy cổ ngày xưa ở phố Hàng Ngang, Hàng Đào. Trước khi bán, người đàn ông cũng trạc tuổi 70 như tôi đã phải thắp hương xin phép người cha quá cố cho bán chiếc máy khâu này đi.”

Theo ông Huấn kể, người đàn ông ấy không bán vì thiếu tiền mà nhà phố cổ chật hẹp, không còn chỗ để. Quan trọng hơn, ông tin tưởng gửi gắm chiếc máy cho một người thợ biết trân quý, giữ gìn, để nó tiếp tục “sống”.

Trong xã hội hiện đại, thói quen tiêu dùng thay đổi. Quần áo chỉ cần bục nhẹ, nhiều người sẵn sàng bỏ đi mua mới, ít ai còn nghĩ đến việc vá hay sửa lại. Nhưng ông Huấn vẫn tin rằng nghề sửa máy khâu sẽ không bao giờ mất đi: “Nghề gì thì không biết, nhưng người ta phải mặc. Nó giống như nghề cắt tóc ấy. Riêng hai cái nghề này là không sợ thất nghiệp đâu.”

Tôi chia tay ông Huấn khi trời đã xế chiều, nắng muộn vắt nghiêng qua mái hiên nhỏ, loang lổ trên vỉa hè cũ. Bước xuống phố, ngoảnh lại sau lưng thấy người thợ già vẫn ngồi đó, lặng lẽ cúi mình bên những vòng quay chậm rãi, trong mùi dầu máy và ký ức. Tiếng kim khâu đều đều, khiến nhịp phố như chậm lại.

Và tôi chợt hiểu, có những điều không cần giữ lại bằng lời. Chỉ cần thấy người thợ ngồi đó, tiếng máy vang lên trong buổi chiều muộn, thì những điều xưa cũ chưa hề mất. Chúng ở lại, như một sợi chỉ mảnh, âm thầm nối quá khứ vào hiện tại, để ai đi ngang qua cũng chẳng vội bước nhanh.