Người gác chắn, chiếc đồng hồ sống của phố

Dòng xe cộ đang cuồn cuộn bỗng xếp hàng dài, im lặng chờ đợi. Và ở đó, phía sau thanh rào sơn trắng đỏ, là bóng dáng lặng lẽ của người gác chắn, chiếc đồng hồ sống của phố.

Sáng sớm Hà Nội, khi nhiều con đường còn đang ngái ngủ, tôi đi bộ dọc phố Đại Cồ Việt. Gió thu nhè nhẹ lùa qua những tán cây, tiếng bước chân lạo xạo trên mặt đường còn ướt sương. Đến gần ngã tư, giao với đường Lê Duẩn, nơi đường ray cắt ngang, tôi bắt gặp một người phụ nữ trong chiếc áo xanh bạc màu, tay cầm lá cờ nhỏ, đứng lặng lẽ bên rào sắt.

Công việc của chị tưởng chừng chỉ là kéo chắn, giơ cờ, chờ đoàn tàu vụt qua, nhưng ít người biết, ẩn sau sự lặp lại đó là cả một nhịp sống riêng, chậm rãi và kiên nhẫn.

Chị Trần Thị Thanh Nhàn, ở trạm gác Kim Liên A, người phụ nữ với gương mặt hiền hậu và dáng vẻ bình thản, đã gắn bó với công việc này suốt nhiều năm. Ngày nắng chang chang hay đêm mưa dầm gió bấc, chị vẫn đều đặn đứng đó, bền bỉ cùng những chuyến tàu qua: 

“Làm cái nghề này thì nói thật là đi ca đêm rất nhiều bất lợi với chúng tôi lại là nữ giới nữa. Mưa gió bão bùng thì nhiều lắm. Mọi người cũng cứ đùa là mưa gió người ta còn biết đường trú còn chúng tôi vẫn ra đường làm việc bình thường, vì tàu vẫn chạy mà”.

Người gác chắn, cái nghề tưởng chừng đơn giản mà lặng lẽ này, từ bao năm qua vẫn âm thầm giữ nhịp cho phố. Với đô thị náo nhiệt như Hà Nội, nơi nhịp sống vội vã cuốn đi từng bước chân, những người như chị Nhàn giống như chiếc đồng hồ sống, chia giờ cho phố phường bằng những lần hạ rào, kéo cờ.

Bạn đã bao giờ ngồi trên yên xe, chờ trước đoàn tàu mà để ý đến người gác chắn lặng lẽ chưa? Không ồn ào, chẳng gấp gáp. Công việc của họ là lắng nghe những âm thanh rất riêng: tiếng tín hiệu leng keng, hồi còi tàu vang vọng từ xa, bánh sắt lăn trên đường ray. Những âm thanh ấy với họ quen thuộc, gần gũi, như người nông dân quen tiếng gà gáy sáng:

“Bình thường và rất quen thuộc. Lắm khi chúng tôi còn trêu nhau là con mình ở trong bụng nó nghe quen rồi cho nên ra ngoài kể cả còi tàu nó vẫn ngủ được. Rất bình thường, không có cái gì để cho chúng tôi phải giật mình hay là phải hay hoảng hốt cả”.

Người đi đường thường thấy vài phút chờ tàu là khoảng thời gian dài dằng dặc sốt ruột, bồn chồn. Nhưng với nhân viên gác chắn, đó lại là nhịp thở quen thuộc của một ngày. Chính cái “đơn giản” ấy gói ghém trong đó sự kiên nhẫn và bình thản, những điều mà người phố thị nhiều khi đánh mất. Bởi công việc không chỉ là hạ rào chắn, giơ cờ, mà còn là đảm bảo sự an toàn cho bao lượt xe cộ và bước chân qua lại mỗi ngày.

Đứng ở vị trí gác chắn mới thấy, họ như những nhân chứng thầm lặng của phố, quan sát từng gương mặt lướt qua. Sau hàng rào là dòng người chen chúc giờ tan tầm, ai nấy tất bật, vội vã.

Có lần, khi đoàn tàu chạy ngang, tôi để ý gương mặt chị Nhàn. Ánh mắt dõi theo từng toa xe, vừa quen thuộc vừa thân tình. Tôi hỏi đùa: “Ngày nào cũng nhìn tàu, chị không chán sao?”. Chị cười hiền bảo, đoàn tàu đi qua cũng giống như dòng người trên phố, chẳng chuyến nào giống chuyến nào. Có khi là toa khách, khi lại là toa hàng; người ngồi trên tàu lim dim chợp mắt, hay tò mò nhìn xuống phố. Mỗi chuyến tàu mang theo một câu chuyện riêng, và đứng nơi này, chị cũng thấy mình như góp mặt trong câu chuyện đó.

“Không những giữ an toàn cho người dân qua lại mà còn giữ an toàn cho cả một đoàn tàu. Và những thời khắc của đất nước như dịp kỷ niệm 80 năm hoặc 50 năm ở trong miền Nam, chúng tôi cũng đón những đoàn tàu đưa các chiến sĩ công an, bộ đội phục vụ duyệt binh. Đấy là những thời khắc hết sức tự hào”.

Thanh chắn khép xuống rồi mở ra, như nhịp thở lặng lẽ của phố. Trong tiếng còi tàu rền vang, giữa bao gương mặt đợi chờ bên đường, người gác chắn vẫn điềm nhiên với công việc quen thuộc. Họ giống chiếc cầu nối mỏng manh giữa vội vã và lắng đọng, để người qua đường chợt thấy, đôi khi chậm lại một chút cũng chẳng hề gì. Người gác chắn, ngày nối ngày, vẫn đứng đó, giữ cho Hà Nội một khoảng dừng hiếm hoi, nơi thời gian được đo bằng những khoảnh khắc lặng im và nhịp thở bình yên còn đọng lại giữa lòng thành phố.