Người dân đã quen với “vùng không xe”

Tiếng động cơ, tiếng còi xe giảm xuống. Những tuyến phố vốn thường xuyên đông đúc trở nên thoáng hơn. Người dân và du khách có thêm không gian để đi bộ, tham quan, trò chuyện. Đó là những thay đổi bước đầu từ việc Hà Nội thí điểm Vùng phát thải thấp, hay còn gọi là LEZ. 

Người dân dần quen với phố ít tiếng động cơ

Tại phố Nguyễn Hữu Huân, chị Đinh Thị San, chủ một cửa hàng trên tuyến phố này, dù sử dụng xe máy điện nhưng mỗi tối cuối tuần vẫn vui vẻ tắt máy, dắt xe vào nhà khi khu vực bắt đầu hạn chế phương tiện. Với chị San, đây là một thay đổi cần thiết khi phố cổ vốn là nơi tập trung đông phương tiện và du khách, đặc biệt vào những ngày cuối tuần.

"Nhà nước có đề ra tiêu chí đấy thì hoàn toàn ủng hộ, vì phố cổ thường rất là bận hoặc là rất là đông, nhất là những ngày cuối tuần này. Tôi nghĩ quanh đây 100% khách du lịch, khách nước ngoài rất là nhiều. Nếu môi trường sạch hoặc là xanh thì khách người ta rất thích.

Người ta đi bộ, người ta cảm thấy thoải mái, hoặc là không bị ồn. Thường khách nước ngoài người ta nói rất là ồn ấy. Tôi nghĩ việc cấm xe xăng để bảo vệ môi trường thì tôi cũng hoàn toàn đồng ý, không có vấn đề gì cả."

Không chỉ những người sinh sống và kinh doanh trong khu vực, một số người dân cũng bắt đầu cảm nhận được sự thay đổi. Đã sử dụng xe điện nhiều năm, anh Nguyễn Hoàng Dương và chị Nguyễn Phương Hiền, trú tại Cầu Giấy, cho biết mỗi lần đến phố cổ vào cuối tuần, điều dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi về âm thanh và không khí. Không còn quá nhiều tiếng động cơ, tiếng còi xe máy. Thay vào đó là tiếng bước chân của người đi bộ, tiếng trò chuyện của người dân và du khách: 

"Từ lúc Hà Nội cấm xe xăng không vào nội đô này, tôi thấy rất là tốt. Bản thân tôi cũng đang đi xe điện luôn. Không khí trong lành hơn, hít thở thoải mái hơn, phố thoáng đãng hơn, đi bộ đỡ tiếng ồn hơn. Từ lúc Hà Nội cấm xe xăng không vào nội đô này, tôi thấy không khí cũng trong lành hơn, giảm được tiếng ồn. Đi xe xăng thì dắt vào, anh thấy cũng bình thường. Nếu có công việc thực sự thì mình có thể dắt vào thôi."

"Tôi rất là ủng hộ chính sách này. Bản thân tôi cũng chuyển sang sử dụng là đi xe điện, bởi vì cảm thấy là việc đi xe điện thứ nhất là nó không ồn, thứ hai là cảm thấy mình điều khiển nó mình cũng cảm thấy nó nhẹ nhàng hơn, đỡ phải ngửi mùi xăng hơn. Bản thân tôi cũng mong muốn cải thiện cái chất lượng môi trường ở Hà Nội, cho nên rất ủng hộ chính sách này".

Chuyển đổi phương tiện vẫn là bài toán dài hạn

Những thay đổi về không gian và thói quen đi lại cũng diễn ra trong bối cảnh chất lượng không khí Hà Nội đang có những tín hiệu tích cực. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến 11/8, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% của kỳ báo cáo 6 tháng đầu năm.

Con số này cho thấy những nỗ lực kiểm soát nguồn phát thải của thành phố bước đầu mang lại kết quả. Tuy nhiên, chất lượng không khí vẫn chịu tác động của nhiều nguồn phát thải khác nhau. Vì vậy, việc kiểm soát phương tiện giao thông chỉ là một trong những giải pháp trong tổng thể các biện pháp cải thiện môi trường không khí.

Với riêng Vùng phát thải thấp, sau hơn một tháng triển khai, điều dễ nhận thấy là sự thay đổi trong nhận thức của một bộ phận người dân. Từ chỗ phải chủ động điều chỉnh lịch trình, lựa chọn phương tiện hoặc gửi xe bên ngoài khu vực hạn chế, người dân đang dần hình thành thói quen mới.

Bà Lê Thanh Thuỷ, Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, sự đồng thuận bước đầu của người dân và doanh nghiệp là một trong những tín hiệu tích cực của giai đoạn thí điểm: "Qua theo dõi bước đầu, người dân, các hộ kinh doanh cũng như doanh nghiệp, đặc biệt là tại các khu vực thực hiện vùng phát thải thấp nhìn chung là có sự đồng thuận, có ý thức để chấp hành từng bước nâng lên, nhiều người đã chủ động điều chỉnh thời gian lộ trình và phương thức đi lại.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận rằng tỷ lệ các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn còn đang rất cao, xe mô tô chạy xăng chiếm khoảng 94 - 97%, xe ô tô chạy xăng chiếm khoảng 75 - 80%, tỷ lệ xe mô tô điện ở mức 3 - 6% và ô tô điện khoảng 2 - 6%. Vì vậy, việc chuyển đổi phương tiện mới chỉ ở giai đoạn đầu, cần tiếp tục có các chính sách hỗ trợ phù hợp để việc chuyển đổi được diễn ra một cách tối đa nhất".

Những con số này cho thấy một thực tế: để giảm phát thải từ giao thông, việc hạn chế xe xăng trong một khu vực vào một số khung giờ mới chỉ là bước khởi đầu. Phía sau câu chuyện của một vài tuyến phố trung tâm là một bài toán lớn hơn là làm thế nào để người dân có đủ lựa chọn thay thế phương tiện cá nhân.

Bởi với một người chỉ thỉnh thoảng vào phố cổ để vui chơi, việc gửi xe bên ngoài rồi đi bộ có thể không quá khó. Nhưng với người dân sống trong khu vực, người kinh doanh, người phải di chuyển thường xuyên hay những người có nhu cầu vận chuyển hàng hóa, việc thay đổi phương tiện sẽ cần nhiều điều kiện hơn.

Hơn một tháng thí điểm LEZ chưa thể trả lời hết câu hỏi về hiệu quả lâu dài. Nhưng từ những con phố bớt tiếng động cơ, những bước chân nhiều hơn trên vỉa hè và sự thay đổi trong cách lựa chọn phương tiện của người dân, có thể thấy một điều: để giảm phát thải, trước hết cần bắt đầu từ việc thay đổi thói quen. Và khi người dân nhìn thấy lợi ích của một không gian sạch hơn, yên tĩnh hơn, việc chuyển đổi giao thông có thể không còn chỉ là một yêu cầu bắt buộc, mà dần trở thành một lựa chọn tự nhiên trong đời sống đô thị./.