Ngọc hóa, xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam

Tại hội thảo khoa học “Ngọc hóa – xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam” diễn ra sáng 28/3, nhiều ý kiến cho rằng đây không chỉ là bước phát triển tiếp theo của hỏa táng mà còn là một hướng đi đáng chú ý cho tương lai văn hóa tang lễ.

Ngọc hóa (cremation ashes crystallization) là công nghệ sử dụng nhiệt độ và áp suất cao để kết tinh tro cốt sau hỏa táng thành các tinh thể rắn có hình dạng, màu sắc giống đá quý, thường gọi là “linh ngọc”. Quá trình này bắt đầu từ việc tinh chế carbon trong tro cốt, sau đó xử lý trong điều kiện đặc biệt để tạo thành các tinh thể bền vững. Theo các chuyên gia, công nghệ này đã được ứng dụng tại nhiều quốc gia như Thụy Sỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, cho thấy xu hướng lan rộng trên thế giới.

Tại Việt Nam, tỉ lệ hỏa táng ở các đô thị lớn hiện đã vượt 80%, phản ánh sự chuyển dịch rõ rệt từ các hình thức an táng truyền thống sang phương thức văn minh, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện môi trường. Trên nền tảng đó, các hình thức tưởng niệm mới như ngọc hóa dần hình thành, đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa và lưu giữ ký ức theo cách riêng của mỗi gia đình.

Nhà báo Đinh Ngọc Dương, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế cho rằng, ngọc hóa là sự tiếp nối các tiến bộ khoa học trong lĩnh vực tang lễ. So với các phương thức khác, hình thức này vừa đảm bảo tính trang nghiêm, vừa mang lại nhiều lợi ích. Trước hết là khả năng tiết kiệm quỹ đất khi linh ngọc có thể được lưu giữ trong không gian nhỏ gọn như bài vị, tượng lưu niệm hoặc các ô lưu tro cốt. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, áp lực lên đất nghĩa trang ngày càng lớn, đây là ưu điểm đáng chú ý.

Bên cạnh đó, linh ngọc có độ bền cao, không bị phân hủy hay thất thoát, giúp gia đình lưu giữ di hài lâu dài, tránh rủi ro đổ vỡ, góp phần thay đổi cách tiếp cận không gian tưởng niệm theo hướng nhẹ nhàng, thân thiện hơn. Tính linh hoạt cũng là một điểm cộng khi linh ngọc có thể dễ dàng mang theo trong trường hợp di chuyển nơi ở.

Ở góc độ văn hóa – xã hội, PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản nhận định, ngọc hóa không phủ nhận truyền thống mà là sự chuyển hóa hình thức tưởng niệm phù hợp với hoàn cảnh mới. Việc dung hòa giữa giá trị truyền thống và yếu tố hiện đại sẽ quyết định mức độ chấp nhận của xã hội. Linh ngọc có thể trở thành kỷ vật trang trọng, giúp thân nhân duy trì sự kết nối tinh thần với người đã khuất.

Bên cạnh đó, linh ngọc có độ bền cao, không bị phân hủy hay thất thoát, giúp gia đình lưu giữ di hài lâu dài, tránh rủi ro đổ vỡ, góp phần thay đổi cách tiếp cận không gian tưởng niệm theo hướng nhẹ nhàng, thân thiện hơn. Tính linh hoạt cũng là một điểm cộng khi linh ngọc có thể dễ dàng mang theo trong trường hợp di chuyển nơi ở.

Ở góc độ văn hóa – xã hội, PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản nhận định, ngọc hóa không phủ nhận truyền thống mà là sự chuyển hóa hình thức tưởng niệm phù hợp với hoàn cảnh mới. Việc dung hòa giữa giá trị truyền thống và yếu tố hiện đại sẽ quyết định mức độ chấp nhận của xã hội. Linh ngọc có thể trở thành kỷ vật trang trọng, giúp thân nhân duy trì sự kết nối tinh thần với người đã khuất.

Theo các chuyên gia, phương pháp ngọc hóa tro cốt không thay thế hoàn toàn các hình thức cũ mà bổ sung thêm lựa chọn phù hợp. Quan trọng hơn, giá trị cốt lõi vẫn là lòng hiếu kính, sự tưởng nhớ và gắn kết giữa các thế hệ.

Nhìn ở góc độ pháp lý, PGS.TS Nguyễn Thị Hồi nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế cho biết, theo quy định tại Nghị định số 23/2016/NĐ-CP của Chính phủ, các hình thức táng người chết bao gồm mai táng, hỏa táng và “các hình thức khác”. Điều này mở ra khả năng để ngọc hóa được xem là một trong những hình thức hợp pháp khi được nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện trong hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, để triển khai rộng rãi, cần có sự chuẩn hóa quy trình công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý rõ ràng nhằm đảm bảo tính minh bạch, tránh những hiểu lầm hoặc lo ngại.

Bàn về khía cạnh môi trường, bà Phạm Thị Xuân, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nước và Môi trường Việt Nam nhấn mạnh, ngọc hóa giúp giảm diện tích đất sử dụng, phù hợp xu hướng sống xanh, giảm áp lực nghĩa trang đô thị. Trong khi đó, nghệ nhân ưu tú Vũ Mạnh Hải, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hòa, Chủ tịch Hội nghệ nhân thợ giỏi thành phố Hà Nội cho rằng các nghệ nhân sẽ đồng hành cùng các chuyên gia khoa học để mang đến những tác phẩm nghệ thuật đẹp và có giá trị trường tồn để lưu giữ và tôn vinh linh ngọc.

Dù có nhiều tiềm năng, các chuyên gia cho rằng việc phát triển ngọc hóa tại Việt Nam cần lộ trình phù hợp, kết hợp hài hòa giữa yếu tố công nghệ, pháp lý và văn hóa, tâm linh. Sự đồng hành của các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và tôn giáo sẽ góp phần tạo sự đồng thuận.

Trong xu hướng tang lễ sinh thái toàn cầu, ngọc hóa tro cốt được xem là một gợi mở đáng chú ý. Không chỉ giải quyết bài toán quỹ đất và môi trường, phương thức này còn đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng đa dạng, góp phần gìn giữ giá trị nhân văn trong một hình thức mới, phù hợp với thời đại./.