Nghiện, kiệt sức vì “cày” phim ngắn, phim AI: Cần siết trách nhiệm nền tảng với nội dung độc hại

Drama, ngoại tình, trả thù, tình yêu… những kịch bản đánh vào sự tò mò khiến nhiều người “cày” phim hàng giờ, thậm chí thức cả đêm. Khi tốc độ sản xuất và lan truyền ngày càng nhanh, câu hỏi đặt ra là: ai chịu trách nhiệm với những nội dung lệch chuẩn được phát tán trên không gian mạng?

Nhiều tuần nay, gần như tối nào Nguyễn Anh Vũ, 26 tuổi, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, cũng kết thúc một ngày làm việc bằng những giờ “cày” phim ngắn trên mạng xã hội. Có hôm, Vũ tự nhủ chỉ xem thêm một tập rồi đi ngủ.

Nhưng hết tập này đến tập khác, những tình tiết liên tục được đẩy lên cao trào, cuốn Vũ không rời mắt khỏi màn hình điện thoại. Chỉ đến khi cơn buồn ngủ ập đến, Vũ mới đặt điện thoại xuống. Khi ấy, đồng hồ đã hơn 2 giờ sáng.

“Lúc đầu tôi chỉ định xem khoảng 15-20 phút thôi. Nhưng phim cứ đến đoạn gay cấn là hết, mình lại tò mò không biết tập sau thế nào. Có hôm tôi xem đến hơn 2 giờ sáng mới ngủ. Sáng hôm sau rất mệt, người cứ uể oải, đi làm không tập trung được. Biết là nên dừng nhưng tối về lại có thói quen mở lên xem tiếp.”

Một video vài chục giây. Một tập phim vài phút. Xem hết tập này, lập tức có tập khác. Phim ngắn trên mạng đang được sản xuất với số lượng lớn. Đáng chú ý, AI đang tiếp tục đẩy nhanh quá trình này. Từ hình ảnh, nhân vật, bối cảnh đến lời thoại, nhiều công đoạn có thể được AI hỗ trợ trong thời gian rất ngắn.

Theo số liệu từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong quý I/2026, lượt cài đặt các ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam tăng 32%, số phiên truy cập tăng 76% so với cùng kỳ năm 2025. Từ trải nghiệm bản thân, Ngô Thu Trang (sinh viên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh) cho rằng sức hút của phim ngắn trên không gian mạng trước hết nằm ở kịch bản lôi cuốn. 

“Em nghĩ điều đầu tiên khiến người xem dừng lại ở một phim ngắn trên mạng vẫn là câu chuyện. Vì thời lượng ngắn nên kịch bản phải đủ cuốn hút, có tình huống và có điểm nhấn ngay từ đầu thì mới giữ được người xem. Bên cạnh đó, cách thể hiện cũng rất quan trọng, bởi trên mạng có quá nhiều nội dung để lựa chọn, nếu phim không tạo được sự tò mò thì người xem rất dễ lướt qua.”

Phim ngắn không phải vấn đề. Vấn đề nằm ở cách một số nội dung được xây dựng để giữ chân người xem bằng mọi giá. Drama, mâu thuẫn, trả thù, bạo lực, lời thoại thô tục… được đẩy lên cực đoan để tạo tò mò. Khi AI giúp sản xuất nhanh và nhiều hơn, những công thức này càng dễ được nhân rộng.

Theo PGS.TS, nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã, điều đáng bàn nằm ở cách một số người làm nội dung khai thác hình thức này nhằm mục tiêu giữ chân khán giả và thu hút lượt xem được đặt lên trên giá trị của tác phẩm.

"Tôi nghĩ là, những người xây dựng những phim ngắn, những series phim ngắn hoặc là những phim ngắn độc lập kiểu như thế, bản chất của họ không phải là những người làm phim chân chính. Họ chỉ tạo các drama thôi.

Họ cũng cố gắng gọi là content để gây chú ý cho khán giả. Nhiệm vụ của họ đối với sản phẩm là làm sao câu view thật nhiều, làm sao thật nhiều mắt xem, chứ không phải là mang lại giá trị đạo đức hay văn hóa gì cho xã hội cả".

Từ tò mò đến “cày” phim chỉ cách nhau vài cú chạm. Hết tập này, nền tảng tiếp tục đề xuất tập khác. Có người xem liên tục nhiều giờ, thức cả đêm để theo dõi những tình tiết mới. PGS.TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng Khoa Văn hóa phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, không chỉ gây mệt mỏi vì thời gian sử dụng màn hình, việc tiếp xúc thường xuyên với các hành vi lệch chuẩn cũng đặt ra lo ngại về tác động tới người trẻ:

“Bây giờ trên mạng chỗ nào cũng thấy những phim ngắn, nhưng nội dung nhiều khi na ná nhau. Các phim thường đẩy những mâu thuẫn xã hội đến cực đoan, với những cú tát, cú đánh, lời nói thô tục, xúc phạm. Những cách ứng xử lệch lạc như vậy, nếu giới trẻ xem nhiều, rất dễ bị tiếp thu và ảnh hưởng đến tâm lý cũng như cách ứng xử trong đời sống".

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80 của Trung ương về phát triển văn hóa đặt yêu cầu xây dựng, thực hành các hệ giá trị, chuẩn mực văn hóa; tạo chuyển biến về nhận thức, hành vi văn hóa, đặc biệt ở thế hệ trẻ. Không gian mạng cũng phải trở thành một môi trường văn hóa lành mạnh.

Nhưng với phim ngắn AI, tốc độ tạo nội dung đang nhanh hơn nhiều so với cách kiểm soát truyền thống. Vì vậy, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên người xem. Thạc sĩ Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông nhấn mạnh:

"Xem nhiều phim lệch chuẩn, người ta nghĩ rằng đó là chuẩn và người ta hành xử như thế. Bố mẹ cũng cần hướng dẫn cho các con đây là cái mà nên tránh xa chứ không mong đợi người ta chỉ cấm thôi là đủ, vì chỉ cấm thôi lại càng kích thích, người ta không hiểu sao lại cấm, người ta lại càng tò mò muốn xem, vô hình chung lại đẩy họ đến xem cái đó nhiều hơn".

Bài toán hiện nay là xác định rõ trách nhiệm của người tạo nội dung, đơn vị phổ biến và nền tảng phân phối. Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục yêu cầu chấp hành các quy định về phổ biến phim trên không gian mạng; rà soát, ngăn chặn những sản phẩm chưa đáp ứng quy định.

Với các nền tảng xuyên biên giới, yêu cầu đặt ra là phải tăng kiểm soát, cảnh báo, hạn chế và gỡ bỏ nội dung vi phạm theo quy định của pháp luật Việt Nam. PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, AI càng giúp sản xuất nội dung nhanh, yêu cầu quản lý và trách nhiệm của nền tảng càng phải rõ.

“AI càng mạnh thì trách nhiệm của con người càng phải rõ. Nhà nước cần đặt ra hành lang pháp lý, nền tảng phải chịu trách nhiệm kiểm soát, cảnh báo, còn người sáng tạo phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Mục tiêu không phải làm chậm sáng tạo, mà để sáng tạo phát triển trong một môi trường có trách nhiệm, minh bạch và lành mạnh.”

Phim ngắn và phim ngắn AI sẽ tiếp tục phát triển cùng công nghệ và nhu cầu giải trí của công chúng. Vấn đề là tốc độ sản xuất không thể nhanh hơn trách nhiệm, và tốc độ lan truyền không thể vượt khỏi khả năng kiểm soát.

Muốn xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, trách nhiệm phải được đặt đúng chỗ: Nhà nước hoàn thiện luật và tăng giám sát; nền tảng chủ động kiểm soát; người sáng tạo chịu trách nhiệm với sản phẩm; còn gia đình và người dùng nâng cao khả năng tự bảo vệ trước nội dung độc hại.

Đó cũng là cách để phim ngắn, phim AI phát triển, nhưng không đánh đổi môi trường văn hóa số bằng những nội dung câu view, lệch chuẩn.