Nghị định 328: Tăng sức mạnh và công cụ phòng chống tin giả

Nguy hiểm ở chỗ, tin giả ngày càng tinh vi. Một bức ảnh thật, một đoạn video thật, nhưng có thể được cắt ghép, xử lý bằng AI để trở thành một câu chuyện không có thật. Càng giật gân, càng dễ thu hút sự chú ý và lan truyền.

Trước những thách thức đó, Nghị định 328/2026 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 5/10. Một quy trình mới được đặt ra: tiếp nhận, kiểm chứng, xác minh, gắn nhãn, cảnh báo và xử lý.

Công cuộc phòng, chống, đẩy lùi tin giả sẽ được tăng cường sức mạnh ra sao? Cùng với nỗ lực của cơ quan chức năng, mỗi người dân cần làm gì để bảo vệ mình và bảo vệ cộng đồng trước nguy cơ tin giả?

Đón nghe “Diễn đàn” trên VOV Giao thông Quốc gia tại Hà Nội và TP.HCM, từ 12h30 - 13h30 thứ Năm (24/9/2026) với chủ đề: “Nghị định 328: Tăng sức mạnh và công cụ phòng chống tin giả” 

Các vị khách mời tham gia chương trình: Thiếu tá, TS Nguyễn Văn Duy, Phòng 3, Cục An ninh mạng, Bộ Công an và ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hội Internet Việt Nam

Những hệ lụy không chỉ đong bằng tiền

Mỗi ngày dành bốn, năm tiếng lướt mạng xã hội, anh Đỗ Việt Hưng, ở Gia Lâm, Hà Nội, không ít lần sửng sốt trước những thông tin giật gân về các chính khách, người nổi tiếng, như tin một lãnh đạo cấp cao của quốc gia khác gặp vấn đề sức khỏe, hay mới đây là thông tin sai sự thật về tiền vệ Quang Hải giã từ đội tuyển quốc gia. Những nội dung gây nhiễu này khiến anh Hưng và nhiều người dùng mạng lo ngại:

"Những người tung tin giả dùng câu từ rất hoa mỹ, chuyên ngành nên nhiều người rất dễ bị lừa, đặc biệt là người cao tuổi, mình thấy rất là nguy hiểm. Mình rất mong Chính phủ đẩy mạnh hơn nữa, thắt chặt hơn nữa."

"Nhiều khi vừa thức dậy mình đã cầm điện thoại để lướt những tin tức nhanh. Nhưng chính vì thông tin được cập nhật quá nhanh nên cũng rất khó để phân biệt đâu là thông tin chính xác, đâu là thông tin đã bị cắt ghép, thao túng dư luận."

"Chính hiệu ứng đám đông khiến nhiều người dễ tin tưởng mà không kiểm chứng lại thông tin, rất dễ đưa ra những đánh giá tiêu cực."

Với hơn 79 triệu người đang sử dụng Internet, không gian số đã trở thành một phần của đời sống, nhưng cũng khiến tin giả lan đi với tốc độ chưa từng có. Ông Phạm Xuân Hà, Giám đốc sự kiện cấp cao của công ty công nghệ VCCorp, nêu thực tế: "Một nghiên cứu chỉ ra thực tế trớ trêu rằng, tin giả tiếp cận nhanh gấp sáu lần tin thật và tỷ lệ được chia sẻ lại cũng tăng 70%. Cứ mỗi từ tiêu cực trong tiêu đề, khả năng người dùng nhấp vào thông tin đó lại tăng 2,3%. Điều đó có nghĩa là thông tin càng cay nghiệt thì người ta càng bấm vào đọc nhiều."

Năm 2013, tin đồn thanh niên dùng dao dính máu HIV rạch đùi thiếu nữ từng gây chấn động dư luận. Cùng năm, một nữ sinh tại Đà Nẵng tự tử vì bị một nhóm trên Facebook bình luận xuyên tạc rằng em “ăn chơi, khoe hàng”. Năm 2016, thông tin “nước mắm nhiễm asen” khiến hàng loạt cơ sở sản xuất ở Phú Quốc, Phan Thiết… lao đao. Đặc biệt, trong những năm Covid-19, tin giả về virus, vắc-xin, cách ly… bùng phát dày đặc. Đến bão Yagi năm 2024, vô số hình ảnh tạo bằng AI về cảnh chạy lũ, sập nhà được lan truyền, thậm chí giả danh để kêu gọi từ thiện.

Chỉ trong quý III/2025, hơn 12.000 thông tin xấu độc đã xử lý. Theo ThS. Luật sư Hoàng Trọng Giáp, Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, tin giả gây thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng hoạt động và uy tín của cá nhân, tổ chức; đồng thời xâm phạm danh dự, nhân phẩm, gây hoang mang và áp lực dư luận: "Tin giả còn làm giảm lòng tin của người dân vào những nguồn tin chính thống, từ đó ảnh hưởng niềm tin đối với các cơ quan. Một thông tin chưa được kiểm chứng có thể dẫn đến những phản ứng, những hành vi gây mất an ninh trật tự trong đời sống thực tế. Vụ việc tại bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt mấy ngày qua một ví dụ rõ nét. Nội dung livestream có thông tin sai sự thật đã thu hút lên đến 17.000 lượt tương tác, bình luận, chia sẻ và dẫn đến ảnh hưởng hoạt động khám bệnh, chữa bệnh."

Cần cả luật và “sức đề kháng”

Một quy trình chặt chẽ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi từng khâu được thực hiện đúng và có thể kiểm chứng. Theo chuyên gia an ninh mạng, TS Đoàn Trung Sơn, Nghị định 328/2026 đã thiết kế khá đầy đủ quy trình, từ phát hiện, kiểm chứng, xác minh đến gắn nhãn, cảnh báo và gỡ bỏ; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, khâu kiểm chứng và kết luận vẫn mang tính quyết định để vừa đảm bảo tốc độ xác minh, vừa duy trì tính chính xác đối với những thông tin mới chỉ có dấu hiệu sai sự thật,

"Trước hết cần kích hoạt cơ chế xác minh khẩn cấp theo tầng dữ liệu chuyên ngành, kết nối các cơ quan liên quan để kiểm tra chéo. Việc tham vấn kịp thời các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng cũng cần được thực hiện để bổ sung thông tin thực tế. Cơ quan chức năng phải chuẩn bị sẵn nguồn dữ liệu chính thống để chủ động cung cấp thông tin thay thế. Đối với các vấn đề còn tranh luận, cần giữ nguyên tắc thận trọng, không áp đặt kết luận. Trách nhiệm thẩm định, ký kết luận phải được cá thể hóa", TS Đoàn Trung Sơn cho biết.

Đặc biệt, sự phát triển của AI tạo sinh đang khiến việc nhận diện tin giả khó khăn hơn, đồng thời tạo áp lực lớn lên năng lực kiểm chứng. TS Đoàn Trung Sơn khuyến cáo người dùng cần trang bị kỹ năng nhận diện dấu hiệu bất thường, kiểm chứng chéo, đối chiếu các nguồn đáng tin cậy. Quan trọng hơn, tư duy phản biện và sự hoài nghi tích cực vẫn là tuyến “phòng thủ” quan trọng.

Đồng tình quan điểm này, ThS. Luật sư Hoàng Trọng Giáp cho rằng, Nghị định 328 sẽ tạo cơ chế pháp lý cụ thể, đồng bộ hơn trong phòng, chống tin giả. Việc xác định rõ đầu mối kiểm chứng và cung cấp thông tin chính thức kịp thời sẽ góp phần hạn chế phạm vi lan truyền và tác động của tin sai sự thật:

"Trước hết, cơ quan chức năng cần đảm bảo việc kiểm chứng và kết luận một thông tin giả sao cho chính xác, minh bạch và đúng thẩm quyền. Hạn chế trường hợp vội vàng kết luận khi chưa có đầy đủ chứng cứ. Bên cạnh đó, cần có cơ chế phối hợp nhanh giữa cơ quan quản lý địa phương và nền tảng mạng xã hội để xử lý thông tin khi lan truyền rộng. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin của người dân".

Bên cạnh các biện pháp hành chính, PGS.TS Trần Minh Trưởng, Nguyên Viện trưởng Viện Hồ Chí Minh và các Lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, phải xây dựng được nguồn thông tin chính thống đủ mạnh, kịp thời, hữu ích và hấp dẫn để thu hút người dân, đặc biệt là giới trẻ:

"Thông tin xấu, độc thường lựa chọn những vấn đề mà người dân ít biết, hoặc những nội dung mang tính giật gân để thu hút sự chú ý. Vì vậy, phải đồng thời thực hiện cả hai giải pháp. Cần cung cấp thông tin đa chiều, kịp thời và chính xác. Có thể nghiên cứu các chính sách hỗ trợ, khuyến khích đối với những nguồn thông tin tích cực, lành mạnh".