Nghe Thủ đô âm thanh

HÀ NỘI NHỮNG NGÀY VUI

- Từ ngày 15/8 đến 2/9, Hà Nội tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật chào mừng 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Du khách và người dân có thể thưởng thức hòa nhạc, biểu diễn nghệ thuật, múa rối, xiếc cùng nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng tại các địa điểm trên địa bàn thành phố.

- Từ ngày 29/8 đến 26/9, “Trung thu Thành cổ – Sơn Tây xứ Đoài” sẽ mang đến chuỗi hoạt động văn hóa truyền thống kết hợp du lịch và kinh tế đêm. Lễ hội được kỳ vọng trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, tạo thêm trải nghiệm cho du khách khi khám phá Thành cổ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm và không gian văn hóa xứ Đoài.

- Một trải nghiệm nghệ thuật mới đang chờ đón du khách tại Hà Nội với triển lãm “Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không”. 165 kiệt tác của danh họa Vincent Van Gogh được tái hiện bằng 3D Mapping, VR-AR và Lidar, kết hợp ánh sáng, âm thanh và không gian đa giác quan. Triển lãm mở cửa đón khách từ ngày 21/8.

- Đến hết ngày 29/8, Bảo tàng Hà Nội miễn phí vé tham quan triển lãm “Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội – Tầm nhìn 100 năm”. Đây là dịp để người dân và du khách tìm hiểu hành trình phát triển không gian Hà Nội hôm nay và những định hướng kiến tạo diện mạo Thủ đô trong tương lai. 

HÀNH TRÌNH CẢM XÚC: Nghe Thủ đô âm thanh

Có những điều chỉ khi lắng lại, ta mới nhận ra Hà Nội được tạo nên từ rất nhiều thanh âm – tiếng rao đầu phố, tiếng chổi tre mỗi sớm, tiếng chuông chùa hay tiếng xe lách cách trên những con đường quen. Nhưng khi thành phố đổi thay, những âm thanh ấy cũng có thể dần biến mất.

Vậy ai sẽ lưu giữ chúng? Cùng tìm câu trả lời trong câu chuyện về những người trẻ đang đi khắp phố, lắng nghe và ghi lại “hơi thở âm thanh” của Hà Nội.

“Mình ở đây mở hàng từ lúc 8:00 sáng. Âm thanh đầu tiên ở Hà Nội hiện nay mà nghe thấy là tiếng ô tô và xe máy. Có lẽ âm thanh xe máy là đại diện nhất của tiếng ồn của một thủ đô.”

“Nhà bác ở ngay mặt đường nên có nhiều âm thanh lắm. Nhưng tiếng chổi thì sáng nào bác cũng phải ra quét nên nhớ nhất. ”

Âm thanh vốn vô hình, lại dễ trôi qua nhất. Chúng lặng lẽ đi cùng cuộc sống mỗi ngày, để rồi đến khi một thanh âm không còn nữa, người ta mới chợt nhận ra mình vừa đánh rơi một mảnh ký ức. Có lẽ cũng bởi mong muốn giữ lại những điều tưởng như rất đỗi bình thường ấy, những người trẻ của dự án Hanoise.mp3 đã bắt đầu hành trình lắng nghe và ghi lại "hơi thở âm thanh" của Thủ đô.

Trong những chuyến rong ruổi khắp phố cổ, chiếc máy ghi âm luôn theo chân Nguyễn Trang Nhi - Phó Ban tổ chức dự án. Nhưng với Nhi, điều đáng quý nhất không phải là thu được thật nhiều âm thanh, mà là kiên nhẫn chờ đúng khoảnh khắc để ghi lại thanh âm nguyên vẹn như nó vốn có.

“Đúng hôm quyết định thu âm, khi ra đến nơi thì chúng mình lại không thấy cô bán bánh đa kê đâu nữa. Cả nhóm vẫn quyết định chờ thêm một chút, bởi ai cũng mong muốn thu được chính xác những âm thanh gắn liền với ký ức của người lưu giữ. Đến cuối tuần hôm đó thì cô quay trở lại. Thế là chúng mình đã thu âm được tiếng rao bánh đa kê ngay trong đúng bối cảnh mà bản thân nhớ nhất.”

Mỗi bản ghi không đơn thuần là một file âm thanh. Đó còn là ký ức của một góc phố, một con người và một nhịp sống. Nếu không có ai kịp lưu giữ, rất có thể một ngày nào đó, chúng sẽ chỉ còn tồn tại trong ký ức của những người từng nghe thấy. Đó cũng là điều khiến nhà văn Nguyễn Trương Quý luôn trăn trở khi nói về đời sống của một đô thị.

“Tôi nghĩ rằng với đô thị hay không gian nào cũng vậy, âm thanh là một phần không thể tách rời trong sinh quyển của con người. Câu chuyện lưu trữ âm thanh rất quan trọng vì nhiều âm thanh đã định nghĩa cuộc sống Hà Nội, và sâu xa hơn là định nghĩa cả một không gian văn hóa. Không gian văn hóa nghệ thuật giống như một tấm gương phản chiếu, một phòng thu vĩ đại lưu giữ những tiếng vọng đó", nhà văn Nguyễn Trương Quý chia sẻ. 

Hà Nội vẫn đang đổi thay từng ngày. Những con đường rộng hơn, nhịp sống cũng nhanh hơn. Nhưng đâu đó giữa dòng chảy ấy, vẫn còn những thanh âm lặng lẽ kể câu chuyện của thành phố. Nhờ những người trẻ kiên nhẫn ghi lại từng tiếng động đời thường, những thanh âm tưởng như chỉ thoáng qua hôm nay sẽ còn ở lại với mai sau.

Để rồi nhiều năm nữa, chỉ cần một tiếng rao vang lên cuối phố, một hồi chuông ngân trong buổi sớm hay tiếng chổi tre quét nhẹ trên mặt đường, người ta vẫn có thể mỉm cười và nhận ra: Hà Nội vẫn ở đây, trong ký ức và trong những thanh âm chưa bao giờ ngừng kể chuyện. 

NGƯỜI QUEN Ở PHỐ: Hà Nội của những con phố nằm lại trong ký ức

Hà Nội có những con phố vẫn còn nguyên tên, nhưng dáng phố, nhịp sống và những con người từng làm nên ký ức về phố thì đã đổi thay. Có những cái tên giờ chỉ còn được nhắc lại trong câu chuyện của những người đã sống cùng Hà Nội qua nhiều năm tháng.

Trong “Người quen ở phố” hôm nay, chúng ta cùng tìm về những con phố ấy qua ký ức của nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến – người đã dành nhiều năm để quan sát và kể những câu chuyện về Hà Nội.

PV: Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến thân mến, nếu đưa một người trẻ hôm nay trở về Hà Nội của vài chục năm trước, ông muốn đưa họ đến con phố nào đầu tiên? Và điều gì ở con phố ấy khiến ông nhớ nhất?

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Đầu tiên muốn tìm hiểu thì mình phải đọc sách, phải tìm hiểu trên các phương tiện thông tin đại chúng về nơi mình muốn biết.

Còn cá nhân tôi để chỉ cho họ biết rằng nơi nào cần đến thì đầu tiên phải là các công trình, các di tích lịch sử văn hoá, các công trình kiến trúc. Rồi muốn biết đời sống, cốt cách, lối sống thì nên gặp gỡ trao đổi với người cao tuổi thì ta sẽ có sự hiểu biết đầu tiên về lối sống, cung cách ứng xử của người dân Hà Nội như thế nào.

PV: Theo ông, điều gì thực sự làm nên linh hồn của một con phố: kiến trúc, nghề nghiệp, những nếp sống hay chính những con người từng sống ở đó?

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Trực quan của mỗi con người khi đến với một con phố nào thì đầu tiên nhìn vào nhà cửa xây dựng xem có gọn gàng hay không hay nhem nhuốc, nhếch nhác. Còn lối sống thì là siêu thực. Anh có nghe người ta nói chưa chắc anh đã biết người ta sống thế nào. Cho nên kiến trúc, quy hoạch hiện lên rất rõ trên mỗi khu phố. Không phải chỉ một cái nhà đâu.

Nó là từ cái cửa sổ, từ cái cơi nới, rồi phần trồng cây, hoa rồi ban công… tất cả những gì trực quan đập vào mắt ta có thể cho ta cảm nhận ban đầu về con phố ấy.

Còn lại lối sống, ứng xử rất siêu thực, siêu hình cho nên rất khó để nhận biết con phố ấy qua cung cách ứng xử lối sống ấy như thế nào. Cho nên cái đầu tiên là quy hoạch kiến trúc từng ngôi nhà, từng căn biệt thự, hàng cây, vỉa hè...

Một con phố có thể thay đổi, một cái tên có thể lùi vào quá khứ, nhưng ký ức về phố thì vẫn có thể ở lại trong những câu chuyện được kể qua các thế hệ. Và có lẽ, hiểu một Hà Nội hôm nay cũng là biết lắng nghe những thanh âm của Hà Nội ngày hôm qua.