Nghệ nhân “thổi hồn” biến trái dừa thành linh vật ngựa

Hơn 2 tháng nay, xưởng gia công của anh Nguyễn Anh Tú tại 1 con hẻm trên đường Võ Thị Sáu (phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai) đang tất bật chạy đua với thời gian để làm dừa dát vàng. Gần trục nhân công cặm cụi ở từng công đoạn, từ xử lý nguyên liệu đến hoàn thiện sản phẩm nhằm kịp tiến độ để giao hàng cho thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Vào cao điểm, xưởng huy động nhân công làm việc liên tục từ 6 giờ sáng hôm nay đến 2 giờ sáng hôm sau để hoàn thiện khoảng 200-300 cặp dừa dát vàng mỗi ngày.

Để làm ra những quả dừa dát vàng chất lượng, thu hút khách hàng, khâu lựa chọn dừa rất quan trọng. Dừa phải tròn bóng, nặng nước, đủ già không đứt cuống, không rỉ nước, cứng cáp và chưng được lâu. Sau khi rửa sạch, dừa được phết keo dính và phơi khô nửa tiếng. Sau đó, những miếng vàng lá 24K được dát thủ công tỉ mỉ lên bề mặt dừa, sau đó dùng cọ phết lại cho nhẵn mịn.

Anh Lê Bình Nguyên (thợ làm dừa dát vàng) tại đây cho biết, trung bình, mỗi trái dừa cần khoảng 30-40 lá vàng và phải làm thủ công trong từng công đoạn để mỗi trái dừa dát vàng đều đạt được sự cân đối và hài hòa.

“Khâu quan trọng và khó nhất là khâu lựa dừa, lựa trái dừa nó đều, phải lựa những trái dừa mà hơi cứng cạ một chút, hơi già một chút thì khi chưng sẽ để được lâu. Và cái khâu mà chúng ta dát những lá vàng lên, làm thế nào để trái dừa được bóng nhất, đẹp nhất, nó rất là khó. Vì nếu định lượng keo không chuẩn, cọ không đẹp thì khi dát vàng lên sẽ bị sần và sẽ không chưng được lâu”.

Từ những quả dừa bình thường, qua bàn tay khéo léo của những người thợ, dừa được thay áo mới với nhiều kiểu dát vàng khác nhau. Bề mặt được tạo hình công, phượng, chữ tài lộc, trên đầu điểm xuyến những lông công, hay những chiếc lá rất bắt mắt.

Theo anh Nguyễn Anh Tú, năm nay, xưởng của anh đưa ra thị trường với khoảng 6.000 sản phẩm dừa dát vàng, với giá trung bình từ 300.000 - 800.000 đồng/cặp dừa dát vàng, tùy vào kích thước và mẫu mã. Với những mẫu dừa đặc biệt, sản suất theo yêu cầu và có nhiều yếu tố phong thủy sẽ giao động từ 1.200.000 – 1.500.000 đồng/cặp và sẽ được bảo hành 1 đổi 1 trong vòng 1 tháng:

"Về mẫu mã năm nay xưởng chúng tôi có 2 sự thay đổi rất là lớn, đó là về hình dạng. Hình dạng, năm rồi quá quen thuộc với những mẫu mà hình dạng số 8 rồi, năm nay xưởng tăng cường thêm một mẫu đó là mẫu số 6 nữa, đó là hình số 6.

Và về phần phôi, xưởng có thay đổi một chút, gọi là năm nay là năm Bính Ngọ, mình có thể là thay đổi, chuyển sang từ phôi rồng phụng sang thành phôi ngựa, đó là phôi con ngựa. Và trên cái câu đối thì mình thay đổi thêm, đó là chữ mã đáo thành công".

Hiện dừa dát vàng đang trở thành mặt hàng "hot" trong những mùa Tết gần đây nhờ hình thức bắt mắt và ý nghĩa phong thủy mang lại tài lộc, may mắn. Về lâu dài, anh Tú cũng mong muốn sản phẩm dừa dát vàng sẽ có mặt ở các siêu thị trong nước. Và xa hơn là đưa trái dừa của Việt Nam sang các nước:

"Đây cũng là năm đầu tiên mà xưởng có một sự khởi sắc rất là lớn. Đó là sản phẩm của mình đã được đặt ở những kệ hàng ở trong siêu thị. Để mà nói kỳ vọng thì mình có thể lan tỏa sản phẩm của mình trong Việt Nam.

Có rất nhiều anh chị ở nước ngoài, nhưng mà có rất là nhiều khía cạnh về sản phẩm là thứ nhất, thứ hai là về pháp lý. Mình chưa có thể nào đảm bảo được, có thể là mình sẽ lưu hành ở trong nước trước".

Bên cạnh dừa dát vàng, nghệ nhân Đậu Thanh Tùng ở huyện Bình Chánh cũ, nay là phường Bình Lợi, TP.HCM lại chọn cách tạo hình bonsai từ trái dừa, biến chúng thành linh vật 12 con giáp. Để có một tác phẩm dừa bonsai hoàn chỉnh, quy trình không hề đơn giản.

Từ những trái dừa khô nhỏ, không đạt chuẩn làm cây giống của bà con địa phương được anh thu gom về để làm, vừa tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, vừa giúp người dân có thêm thu nhập. Mỗi linh vật trên trái dừa được anh thiết kế tỉ mỉ trong khoảng 40 - 45 phút, nhưng để cây đạt độ "chín" về dáng thế và rễ thì cần cả một hành trình kiên nhẫn:

"Ở xã Bình Lợi của tôi có các trại ươm cây giống dừa, tôi đến đó thu gom những trái nhỏ hoặc là của người nông dân không tận dụng được để ươm làm cây giống, tôi sẽ thu gom về làm bonsai. Rồi bắt đầu từ trái dừa khô, bắt đầu tôi làm từ 8 tháng đến 1 năm mới ra được 1 tác phẩm mà có cây đẹp. Rồi xong vào chậu, tùy theo cây và gáo thì tôi sẽ tạo 12 linh vật.”

Từ những trái dừa khô mộc mạc, anh Tùng đã "thổi hồn" để tạo nên 12 linh vật, đặc biệt là những chú ngựa của năm Bính Ngọ với tạo hình độc lạ, dáng vẻ ngộ nghĩnh, vừa gợi không khí Tết, vừa thu hút khách đặt mua vì sự độc đáo.

Đặc biệt, chuẩn bị cho Tết Nguyên đán Bính Ngọ, anh đã làm ra bộ sưu tập ngựa vàng, ngựa bạc và cả những chậu lúa bonsai thủy canh với mong ước "lúa về đầy nhà, cả năm no ấm":

"Nhà vườn tôi là đạt sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của TP.HCM và sản phẩm OCOP 3 sao của huyện Bình Chánh (cũ). Tất cả các cấp chính quyền địa phương đều động viên và ủng hộ cho nhà vườn tôi phát triển, nhiều người biết đến, tạo thu nhập cho địa phương”.

Không chỉ là một người thợ lành nghề, nghệ nhân Đậu Thanh Tùng còn là biểu tượng cho tinh thần vươn lên của nông dân TP.HCM. Hình ảnh những nhà vườn như anh không chỉ làm đẹp cho đời mà còn truyền cảm hứng về một thế hệ nông dân tri thức, biết tận dụng công nghệ và sự sáng tạo để làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.