Ngập hầm chui An Phú, đừng đổ lỗi cho thời tiết...

Đáng nói, một hầm chui mới đưa vào khai thác đã hai lần tầng được thiết kế theo tiêu chuẩn hiện đại như hầm An Phú lại gặp sự cố bị động khi lượng mưa thực tế chưa vượt ngưỡng tính toán?

Mời quý vị và các bạn cùng lắng nghe những phân tích thẳng thắng từ Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TP.HCM.

PV: Thưa TS Phạm Viết Thuận, một công trình hạ tầng được thiết kế theo tiêu chuẩn hiện đại như hầm An Phú lại gặp sự cố bị động khi lượng mưa thực tế chưa vượt ngưỡng tính toán. Ông có thể đưa ra nhận định của mình về sự cố này?

TS Phạm Viết Thuận: Như chúng ta đã biết, hầm chui An Phú từ khi thông xe kỹ thuật đến nay đã ngập lần thứ hai. Xét về mặt thiết kế hay chuyên môn, không bao giờ có hiện tượng ngập cục bộ hay ngập do triều cường, ngập do mưa như vậy. Bởi vì trong hồ sơ thiết kế cơ bản, những phương pháp và hệ lụy đó đã được đặt lên hàng đầu.

Với các công trình hầm, người ta không đơn thuần chỉ thiết kế thoát nước mưa mà còn tính đến các sự cố khác để đưa ra giải pháp cơ bản: hầm sâu bao nhiêu, rộng bao nhiêu, công suất dự phòng bao nhiêu. Ví dụ, tính lượng nước bình quân thì hệ thống có thể chứa được 7 ngày, hoặc thậm chí có những hầm chứa được 15 ngày. Tuy nhiên, đối với cơ chế ngập như ở hầm An Phú, tôi cho rằng hoàn toàn là lỗi về mặt kỹ thuật.

Về thiết kế, tôi chưa nghiên cứu sâu, nhưng chắc chắn về thi công là rõ ràng có lỗi. Tôi khẳng định phần nhiều lỗi về mặt kỹ thuật thi công. Một nút giao có khoảng 30 nhà thầu cùng tham gia. Có những gói thầu như hệ thống hầm, mương cống rãnh là do một nhà thầu làm; còn hệ thống bờ bao xung quanh lại do một nhà thầu khác đảm nhận.

Do không có sự phối hợp tổng thể trong gói thầu, sự đồng nhất trong quản lý thi công thiếu tính đồng bộ. Điều này dẫn đến lỗi kỹ thuật thi công là khó tránh khỏi. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc ngập hầm An Phú hôm ngày 10/9 vừa qua.

PV: Không chỉ riêng hầm An Phú, những cơn mưa lớn kéo dài cũng làm cho một số hầm ở TP.HCM ngập sâu. Phải chăng tình trạng hầm chui biến thành “bể chứa nước” không còn là sự cố ngẫu nhiên do thời tiết, mà là một “lỗi hệ thống” từ khâu thiết kế đến năng lực vận hành ứng phó?

TS Phạm Viết Thuận: Theo thông tin từ báo chí, ngày 10/9 có lượng mưa khoảng trên 120mm. Nhưng theo tính toán của tôi, lượng mưa hôm đó bình quân chỉ khoảng 70 mm. Với 70 mm, tính theo tiết diện tiếp xúc mặt mưa xuống hầm thì không cần bơm cũng không thể ngập được.

Đó là cơ sở lý thuyết. Hầm ngập là do nước từ các khu vực khác tràn vào. Vậy tại sao nước khu vực khác lại tràn vào hầm được? Đó là do lỗi kỹ thuật thi công. Chúng ta không thể né tránh vấn đề đó.

Tuy nhiên, vấn đề bây giờ là khắc phục như thế nào - đó mới là điều đáng bàn. Còn việc tìm nguyên nhân sự cố thì trong kỹ thuật thiết kế, nhìn vào là thấy ngay. Chúng ta không nên biện hộ bằng các lý do như thời tiết hay mưa lớn.

Vì về tương lai, còn có những trận mưa 200 mm, thậm chí 400 mm (tức là cao hơn nhiều so với mức 123 mm vừa qua). Với lượng mưa đó, hầm An Phú cũng không được phép ngập. Chúng ta phải nhìn thẳng vào sự cố để phân tích, đánh giá nguyên nhân do đâu và khắc phục.

PV: Việc một dự án bị “xé nhỏ” cho nhiều nhà thầu có phải là nguyên nhân gốc rễ khiến trách nhiệm bị bị đẩy qua đẩy lại?

TS Phạm Viết Thuận: Tôi nhấn mạnh, công trình hầm An Phú ngập chủ yếu do vấn đề kỹ thuật thi công, chắc chắn là như vậy. Còn cao độ bao nhiêu, mương thoát nước đã tắc hay chưa, có khe thoát nước trong hầm ngầm hay không... đều có thể kiểm tra được.

Một số hầm trước đây từng gặp sự cố tương tự, nhưng sau này không bị nữa là do họ đã khắc phục về mặt kỹ thuật thi công như hầm, làm ram dốc tách nước hoặc làm gờ chắn cao hơn cao độ tự nhiên bên ngoài để ngăn nước tràn vào. Nếu gờ chắn thấp hơn cao độ tự nhiên, nước tràn qua gờ chảy xuống hầm là điều rất dễ hiểu về mặt chuyên môn.

Về lâu dài, có thể xuất hiện sự cố, nhưng để sự cố lặp đi lặp lại là điều không đáng có. Còn về chiến lược tương lai, chúng ta phải xác định sẽ còn nhiều mùa mưa và nhiều trận mưa lớn hơn nữa. Khi đó mọi chuyện sẽ ra sao? Đơn vị thi công, Ban quản lý và Chủ đầu tư phải ngồi lại để đánh giá cụ thể.

Xét về mặt kỹ thuật, việc thi công mắc sai sót là do các nhà thầu thi công không đồng nhất, dẫn đến “lắp ráp” các hạng mục không đồng bộ.

PV: VOV Giao thông đã nhiều lần đề cập đến vai trò “nhạc trưởng” trong bài toán chống ngập của thành phố và cần thiết phải có sự kết nối chặt chẽ giữa quy hoạch, giao thông và thủy lợi. Để giải quyết triệt để tình trạng thiếu đồng bộ giữa các hạ tầng, TP.HCM cần một cơ chế điều phối cụ thể như thế nào trong thời gian tới?

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận: Trước mắt có thể thấy ngay, như trường hợp ngập hầm An Phú gây kẹt xe gần 3 tiếng đồng hồ trên cao tốc, vậy trách nhiệm thuộc về ai? Không xác định được! Nói trách nhiệm thuộc về Chủ đầu tư cũng không hoàn toàn đúng, mà quy trách nhiệm cho nhà thầu thi công thì cũng chưa có cơ sở rõ ràng. Đây là điểm yếu cần khắc phục.

Trong tương lai, điều quan trọng nhất là phải giao cho một Tổng thầu thi công. Đầu mối Tổng thầu phải chịu trách nhiệm toàn bộ trên hiện trường. Các nhà thầu phụ sẽ do Tổng thầu chịu trách nhiệm điều phối và tổ chức thi công và phải chọn những nhà thầu có đủ năng lực. Đó là điều kiện tiên quyết để thi công.

Nói về điều này thì phải quay lại yếu tố con người. Tìm một “nhạc trưởng” là việc rất cần thiết hiện nay, bởi trong tương lai gần, thành phố sẽ đầu tư rất nhiều hạ tầng. Nếu không có “nhạc trưởng” điều phối hay Tổng thầu quản lý, việc thi công sẽ manh mún, chỉ đạo rải rác và không kết nối được với nhau.

Nếu không tìm được, phương thức tổ chức sẽ như thế nào? Tôi cho rằng, thành phố nên sử dụng đội ngũ chuyên gia đầu ngành, thành lập một Hội đồng riêng để đưa ra quyết sách tốt nhất. Đồng thời, cần thực hiện cơ chế tham vấn, phản biện từ các chuyên gia và nhà thầu trước khi quyết định.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!