Ngành hàng không đang thiếu hụt nhân sự kiểm soát không lưu nghiêm trọng

Thiếu kiểm soát viên không lưu: Áp lực gia tăng từ Úc đến Mỹ, châu Âu

Vào ngày 27/7 tại sân bay Sydney, Úc đã xảy ra một sự cố nghiêm trọng khi 2 máy bay của hãng Qantas đã suýt va chạm với nhau trên đường băng. Đây chỉ là 1 trong 6 sự cố liên tiếp xảy ra chỉ trong vòng 1 tháng tại sân bay Sydney.

Hiện cơ quan chức năng Úc vẫn từ chối đưa ra bình luận với lý do cuộc điều tra vụ việc vẫn đang diễn ra. Cục An toàn Giao thông Úc đang điều tra cả 6 vụ suýt va chạm để xác định liệu chúng có liên quan đến những vấn đề an toàn chung hoặc các yếu tố góp phần nào hay không.

Khi những con tàu kết thúc hành trình

Hệ thống không lưu xuống cấp, hàng không Mỹ đối mặt nguy cơ chậm trễ và mất an toàn

Tuy nhiên, theo hãng tin Reuters, vào thời điểm xảy ra vụ việc, có 10 nhân viên không lưu đang làm nhiệm vụ. Đáng chú ý, có tới 5 trong 10 nhân viên này bị đánh giá ở mức H theo thang đánh giá mức độ mệt mỏi tại Úc, tức là ở mức cao. Ngoài ra còn 3 nhân viên khác được xếp loại ở mức M – nguy cơ trung bình, và 1 người ở mức L – nguy cơ thấp.

Hệ thống quản lý mệt mỏi không đo lường trực tiếp việc một kiểm soát viên có thực sự mệt mỏi hay không. Thay vào đó, hệ thống sử dụng phương thức đánh giá tự động dựa trên các yếu tố như khối lượng công việc và lịch làm việc để ước tính nguy cơ mệt mỏi.

Chia sẻ với Reuters, ông Scott Nugent, Chủ tịch nghiệp đoàn đại diện cho khoảng 85% kiểm soát viên không lưu tại Úc cho biết, trong những năm gần đây, số ca làm việc được đánh giá có nguy cơ mệt mỏi ở mức cao đã tăng lên, phản ánh tình trạng kiểm soát viên được nghỉ ngơi ít hơn và phải làm việc nhiều giờ hơn.

Còn Phó Chủ tịch Hiệp hội Phi công Úc và Quốc tế, ông Steve Cornell cho biết, đây là hậu quả của một loại các quyết định sai lầm từ thời điểm diễn ra đại dịch COVID-19 tới nay:

“Tôi nghĩ chúng ta chắc chắn đang chứng kiến những hệ quả cuối cùng của một số quyết định khá thiếu sáng suốt trong thời kỳ COVID-19. Kiểm soát viên không lưu, cũng giống như phi công, làm việc trong một thị trường lao động mang tính toàn cầu, nơi nhu cầu đối với các kỹ năng của họ rất lớn. Vì vậy, những kiểm soát viên không lưu bị cho nghỉ việc trong thời kỳ COVID-19 chắc chắn đã tìm được việc làm ở những nơi khác trên thế giới, với mức đãi ngộ và điều kiện làm việc tốt hơn”.

Vấn đề thiếu hụt nhân sự không lưu hiện không chỉ diễn ra tại Úc. Tại Mỹ, Cục Hàng không Liên bang quốc gia cho biết đang lên kế hoạch tuyển hàng nghìn kiểm soát viên không lưu mới nhằm giải quyết tình trạng chậm chuyến kéo dài tại các sân bay.

Theo Kế hoạch nhân lực kiểm soát không lưu năm 2026, Cục Hàng không Liên bang Mỹ cam kết tuyển 2.200 kiểm soát viên mới trong năm nay, thêm 2.300 người vào năm 2027 và 2.400 người vào năm 2028. Kế hoạch nhằm xóa bỏ tình trạng thiếu nhân sự kéo dài, chuẩn bị cho nhu cầu trong tương lai và bảo đảm an toàn lâu dài cũng như hiệu quả vận hành của ngành hàng không.

Theo Reuters, số liệu năm 2024 cho thấy, lực lượng kiểm soát không lưu tại Mỹ đã làm tổng cộng 2,2 triệu giờ tăng ca. Số giờ làm thêm trung bình mỗi kiểm soát viên đã tăng 308% so với năm 2013, tương đương tăng thêm 126 giờ mỗi năm, lên mức trung bình 167 giờ/người/năm. Trong giai đoạn 2013-2023, Cục Hàng không Liên bang Mỹ chỉ tuyển được khoảng 2/3 số kiểm soát viên, trong khi tổng số nhân sự giảm 13%.

Như tại thành phố Austin, bang Texas, sân bay của thành phố này cần ít nhất 60 nhân viên kiểm soát không lưu. Nhưng số nhân viên làm việc thực tế tại đây chỉ là 32, đáp ứng 53% yêu cầu.

Ông Lloyd Doggett, dân biểu tại Hạ viện Hoa Kỳ chia sẻ:

“Chúng tôi đã chứng kiến 5 hoặc 6 vụ suýt va chạm ngay tại sân bay Austin thời gian gần đây. Tôi thực sự rất lo ngại. Vấn đề cốt lõi là phải có đủ nhân sự kiểm soát không lưu. Nhưng sau vài năm liên tục lên tiếng, chúng ta vẫn chỉ có một nửa số kiểm soát viên không lưu so với mức cần thiết, dù hiện đã có một chút tiến triển. Có thể nói, nước Mỹ đang gặp vấn đề về kiểm soát không lưu trên phạm vi toàn quốc. Và Austin là một trong những nơi tồi tệ nhất.”

Tại Châu Âu, tình hình cũng không khả quan hơn. Theo Eurocontrol, trong mùa hè năm nay, vấn đề năng lực và nhân sự đã chiếm 49% tổng số phút chậm chuyến do quản lý không lưu. 13 trong 68 trung tâm kiểm soát không lưu được dự báo không đạt mục tiêu năng lực của châu Âu vào cuối năm 2026. Nổi bật tại Hy Lạp, nước này hiện chỉ có 154 kiểm soát viên, trong khi nhu cầu thực tế được ước tính khoảng 250 người, tức thiếu khoảng 96 người, tương đương 38%.

Đào tạo và công nghệ - lời giải cho bài toán nhân lực không lưu

Trong khi đó, để đáp ứng số lượng nhân sự kiểm soát không lưu, cũng như nhu cầu đi lại bằng đường hàng không ngày càng tăng, một số quốc gia như Singapore đã phải triển khai mạnh mẽ công tác đào tạo nhân lực. Theo Cơ quan Hàng không Dân dụng Singapore, nước này sẽ tăng khoảng 40% lực lượng kiểm soát không lưu trong vòng một thập kỷ tới, nâng con số từ 500 nhân viên lên 700. Đồng thời, Singapore cũng sẽ dành nguồn lực để phát triển công nghệ mới và các phương thức vận hành nhằm hỗ trợ lực lượng kiểm soát không lưu, giảm tác động của các thách thức và tối ưu hóa luồng giao thông hàng không trong khu vực.

Theo dự báo của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế, lượng hành khách hàng không toàn cầu dự kiến sẽ gần như tăng gấp 3 trong 25 năm tới, trong đó khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm khoảng một nửa mức tăng trưởng này.

Với Việt Nam, áp lực này cũng đáng lưu ý khi thị trường hàng không được dự báo tiếp tục tăng trưởng, nhiều sân bay mở rộng và các dự án hạ tầng lớn được triển khai. Việc tổ chức lại vùng trời, đưa vào khai thác các sân bay mới như Long Thành đồng nghĩa nhu cầu kiểm soát, điều phối các chuyến bay sẽ ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là tuyển thêm nhân sự mà còn phải bảo đảm đủ thời gian đào tạo, nâng cao năng lực công nghệ và xây dựng lịch làm việc hợp lý để hạn chế làm thêm giờ, giảm nguy cơ mệt mỏi. Kinh nghiệm từ các nước cho thấy, nếu năng lực kiểm soát không lưu không được đầu tư đi trước tốc độ tăng trưởng của thị trường, tình trạng thiếu người có thể trở thành điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khai thác và an toàn của toàn hệ thống.