Nâng tầm nhân lực ô tô xanh: Bài toán cấp thiết từ giảng đường đến thực tiễn

Ngày 03/10, tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM (HCM-UTE), Khoa Giao thông và Năng lượng phối hợp cùng Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM, Công ty TNHH Công nghệ Thắng Lợi và Beifang Automotive Education đã tổ chức sự kiện Green Future 2026.

Đây là Hội thảo khoa học với chủ đề "Đào tạo, nghiên cứu xe xanh, xe năng lượng mới (Điện, Hybrid, Hydrogen) và phương tiện tự hành, thông minh tại Việt Nam: Thực trạng – Thách thức – Giải pháp hợp tác, Giáo dục và Đào tạo". Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện doanh nghiệp cùng giảng viên và sinh viên ngành công nghệ kỹ thuật ô tô tại TPHCM nói riêng, cả nước nói chung.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Văn Long Giang – Trưởng Khoa Giao thông và Năng lượng (HCM-UTE) – nhấn mạnh rằng ngành giao thông vận tải toàn cầu đang trải qua giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang giao thông xanh, năng lượng sạch và chuyển đổi số.

Các công nghệ xe điện, xe hybrid, xe hydrogen cùng trí tuệ nhân tạo (AI) và phương tiện tự hành đang thay đổi toàn diện diện mạo ngành công nghiệp ô tô. Yếu tố then chốt để làm chủ công nghệ và phát triển bền vững chính là lực lượng nhân lực chất lượng cao, có khả năng nghiên cứu, đổi mới và thích ứng nhanh.

Trình bày chuyên đề "Ô tô xanh và phương tiện thông minh: Xu thế tất yếu và yêu cầu đối với nguồn nhân lực", PGS.TS Đỗ Văn Dũng – Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM – phân tích chi tiết bức tranh công nghệ ô tô toàn cầu.

Ông chỉ ra rằng xe điện không đơn thuần là sự thay thế động cơ đốt trong bằng pin, mà đã trở thành phương tiện định nghĩa bằng phần mềm (SDV), đóng vai trò như một trạm lưu trữ điện di động kết nối với lưới điện thông minh (V2G). Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo ngành ô tô phải mở rộng sang các lĩnh vực mới như điện tử công suất, quản lý pin (BMS), trí tuệ nhân tạo biên, an toàn mạng và an toàn điện cao áp.

Tuy nhiên, PGS.TS Đỗ Văn Dũng cũng chỉ ra thực tế tại Việt Nam hiện nay đang tồn tại khoảng trống đáng kể giữa năng lực đào tạo và tốc độ phát triển của thị trường. Mặc dù thị trường xe điện và xe máy điện tăng trưởng nhanh chóng, phần lớn kỹ thuật viên, thợ sửa chữa tự do hay lực lượng cứu hộ vẫn chưa được chuẩn hóa quy trình an toàn điện cao áp. Bên cạnh đó, trang thiết bị phòng thí nghiệm, mô phỏng chuyên sâu và giáo trình tại các cơ sở đào tạo còn bộc lộ độ trễ so với sự thay đổi của công nghệ sản xuất.

Để đi tìm lời giải bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực xe xanh, xe năng lượng mới, PGS.TS Đỗ Văn Dũng đã nêu ra 5 nhóm giải pháp chiến lược gồm:

• Tái cấu trúc chương trình đào tạo: Bổ sung các mô-đun cốt lõi về pin, điện tử công suất, phần mềm nhúng, an toàn chức năng (ISO 26262) và an toàn điện áp cao.

• Chuẩn hóa hệ thống chứng chỉ ngắn hạn: Xây dựng khung chứng chỉ hành nghề an toàn điện cao áp và chẩn đoán xe điện cho lực lượng kỹ thuật viên đang làm việc.

• Thành lập liên minh phòng thí nghiệm: Mô hình liên kết dùng chung cơ sở hạ tầng thực hành, thiết bị kiểm thử và bản sao số (Digital Twin) giữa các trường và doanh nghiệp.

• Bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giảng viên: Đưa giảng viên thực tập thực tế tại doanh nghiệp, đồng thời thu hút chuyên gia từ các hãng xe, nhà máy pin tham gia giảng dạy.

• Thể chế hóa sự hợp tác giữa Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nước: Đặt hàng đào tạo theo chuẩn đầu ra của doanh nghiệp và lồng ghép chiến lược nhân lực ô tô vào quy hoạch công nghiệp vi mạch, bán dẫn quốc gia.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phan Quốc Thanh – Quản lý dự án Công ty TNHH Công nghệ Thắng Lợi – đánh giá nhu cầu nhân lực cho mảng xe xanh tại Việt Nam đang gia tăng vượt bậc. Doanh nghiệp sẵn sàng đóng vai trò cầu nối, mang các giải pháp, thiết bị thực hành và công nghệ tiên tiến từ các quốc gia phát triển về nhà trường. Mục tiêu là giúp sinh viên, kỹ thuật viên sau khi hoàn thành chương trình đào tạo không bị bỡ ngỡ khi tiếp cận các dòng xe hiện đại, từ đó đáp ứng ngay yêu cầu công việc thực tế sau khi tốt nghiệp.

Green Future 2026 khép lại với cam kết tăng cường hợp tác toàn diện giữa các bên. Sự chuẩn bị chủ động về mặt tri thức và kỹ năng cho thế hệ kỹ sư trẻ hôm nay sẽ là nền tảng quyết định vị thế của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trong kỷ nguyên di chuyển xanh.