Mùa trôi theo con nước, mùa về theo gió sông

Sông nước là thế mạnh muôn đời của vùng đất Tây Nam Bộ. Mấy trăm năm nay, sông chở phù sa trồng cây tươi tốt, sông cưu mang cá tép làm sinh kế cho dân vạn chài, sông là đường đi để ghe xuồng di chuyển gắn với kiếp thương hồ gạo chợ nước sông. Thấy quen thuộc và mộc mạc vậy đó, nhưng sông ở Tây Nam Bộ cũng biết hòa theo nhịp thở của đất trời.

Khi gió se lạnh báo hiệu Tết về là những dòng sông quê khoác lên mình một diện mạo mới, lao xao kiếp bạc để chở Tết về cho muôn nhà. Cái Tết Bính Ngọ năm nay, giữa trùng điệp kinh rạch phương Nam, hàng trăm thứ hàng hóa mang màu sắc tươi tắn của mùa xuân theo sông về đến tận nhà để bà con đón Tết.

Dòng sông chở Tết về miền Tây

Trái cây tạo hình độc đáo miền Tây sẵn sàng cùng mọi nhà đón Tết

Bến xe miền Tây tăng cường hơn 2.000 xe khách cho dịp Tết Nguyên đán

Bến xe Miền Tây đón gần 70.000 người trong ngày 26 tháng Chạp

Tây Nam Bộ được mệnh danh là nơi “sinh ra đã thấy sông”, một con sông quê thao thiết chảy qua ngõ từng nhà, hằng ngày là nơi rửa ráy, giặt giũ, tưới tiêu của bà con, xóm làng. Kể từ cuối tháng 11 âm lịch, sông quê bỗng rực rỡ hơn mọi ngày trong năm là vì nó bắt đầu “chạy hàng Tết”.

Văn hóa nông nghiệp của Tây Nam Bộ là nông dân thu hoạch vụ mùa trước Tết để nông nhàn đón xuân. Hình ảnh báo hiệu đầu tiên vào cuối tháng 11 âm lịch là có những chiếc ghe chở lúa Đông Xuân sớm chạy ra từ trong đồng. Hạt lúa vàng rượm đẹp nhất trong năm bon bon tải về nhà máy thông qua mấy chiếc vỏ lãi trọng lượng một vài tấn hoặc ghe cỡ lớn hàng trăm tấn. Nhiều ghe tụ họp thành những khu chợ nổi ven sông để buôn bán lúa. Từ đây, tiền tươi trả về cho nông dân để bắt đầu mua sắm Tết.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho biết: “Đây là hoạt động đầu tiên, làm đồng, thu hoạch lúa ăn Tết của bà con. Lúa chín tới là người ta báo hiệu Tết đến, lúc đó họ lên đồng huy động nhân lực gặt lúa, chở lúa đem về”.

Với quan niệm “Tống cựu, nghênh tân” (tiễn cũ đón mới), người nào cũng trang trí nhà cửa mới mẻ để đón một năm sung túc, bình an. Nắm được thị hiếu đó, đầu tháng Chạp đã có dập dìu ghe tam bản chở tranh thờ, lư đồng, liễn đối,… rao bán vang dội mấy khúc sông quê. Mấy bộ tranh kiếng lộng lẫy “cập nhật” theo năm, ví dụ như: Bính Ngọ, Kỷ Hợi, Canh Tý, Đinh Mão… được bà con ưa chuộng.

Trong đó phải kể đến tranh Cửu Huyền Thất Tổ - biểu tượng vô cùng quan trọng để tưởng nhớ đến ông bà, được ưu tiên mua trước. Sau đó đến liễn đối và tranh vẽ: Lục Vân Tiên, Nàng Dâu Chí Hiếu, Thoại Khanh Châu Tuấn. Bà con mua về treo trên tường nhà, vừa trang trí phòng khách thêm trang trọng, vừa có niềm tin mang lại may mắn, tài lộc theo phong thủy, giúp con cháu nhớ về cội nguồn, quê hương.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho biết thêm: “Trang hoàng nhà cửa thì trước tiên phải trang hoàng bàn thờ, tủ thờ và vách nhà. Treo bức tranh, câu đối. Mùa này ghe chở trang kiếng từ An Giang chạy về bán rất nhiều. Mỗi người dù nghèo cỡ nào cũng phải sắm được bộ tranh kiếng treo trong nhà, hoặc tranh cũ quá thì phải thay mới”.

Trang trí nhà cửa xong sẽ tới ghe hàng lũ lượt túa về. Nào là ghe bán quần áo, dày dép, mỹ phẩm; lớp nào ghe hàng chở khẳm mũi mấy món lặt vặt, như: thau nhôm, nồi niêu, khuôn chảo, bếp cà ràng. Có ghe chở đường, đậu, dầu ăn, nước mắm.

Chủ ghe của những mặt hàng gia dụng này cũng rất “chịu chơi”, họ thu gom dép đứt, mũ bể,… để đổi lại cho bà con cái thau giặt đồ, cái ấm nấu nước hoặc chục chén mi-ca. Có khi đổi ngang, có khi bù thêm tiền. Dù là hàng rong, nhưng quần áo rất tươm tất và là hàng mới tương đương như hàng ở chợ. Sơ mi đóng hộp, hàng treo làm mẫu thẳng thóm, màu sắc tươi mới, đường kim mũi chỉ sắc sảo mà giá bán rất phải chăng.

Từ sau ngày 23 tháng Chạp đưa ông Táo về Trời, con sông quê mang Tết về thấy rõ thông qua hàng tươi (đồ rẫy). Tiếng rao trong trẻo hồn hậu “Ai cải mần dưa hôn?”, “Ai dưa hấu chưng, củ kiệu hôn”… làm rộn ràng mọi nhà. Ghe chở hàng tươi khoảng thời gian này phần lớn là bán cải bẹ làm dưa; củ cải, hành lá; kiệu mần dưa, củ hành tím; dưa hấu chưng; bông Tết.

Màu sắc nhất có lẽ là những chiếc ghe bán bông Tết kèm thêm ghe bán lu, bán kiệu. Bông này được lấy từ vùng Hỏa Lựu, Vị Thanh hay xa hơn là vùng Cái Mơn, Chợ Lách, chủ yếu là bông vạn thọ và cúc với một ít trường sinh, trầu bà. Lu kiệu thì nghe đâu từ miệt Lái Thiêu chở xuống.

Ông Lê Văn Út, tiểu thương bán hàng bông (đồ rẫy) miệt Kiên Giang (cũ) cho biết: “Tết có củ cải trắng, củ cải đỏ, bắp cải,… tới chừng này là bán nhiều lắm. Có nhà mua vài ký, có nhà giàu mua một lần 20kg đồ rẫy vì họ ăn nhiều. Kiệu làm dưa và cải bẹ làm dưa thì bán từ 20 tháng chạp đến 25 tháng chạp. Sau 25 tháng chạp là bán củ cải trắng, bánh tráng nhúng,…”.

Ngày 28 Tết, dưới sông “tấn lên” các mặt thực phẩm, như: thịt heo, hột vịt, cá đồng,…để bà con mua về ăn Tết. Cho tới tận bây giờ, những chiếc vỏ lãi chở hàng thực phẩm này vẫn là “món quà” cho bà con ở vùng sâu về độ tươi ngon. Mỗi một chiếc võ lãi bán thịt heo thì xả thịt ít nhất một con/ngày, mặt hàng thịt ba chỉ bán nhanh nhất vì nhà nào cũng mua để kho rệu.

Mấy chiếc vỏ lãi chở hột vịt trắng hồng ấm hỉnh, dính sình đất và rơm rạ mới lượm được từ trong đồng cũng túa ra để bán cho nhà nhà kho chung với thịt. Tết về, mấy vùng trữ cá đồng ở U Minh cũng bắt đầu thu hoạch, dưới ghe là mấy thùng phi óc ách nước để rộng cá đủ loại, từ: cá lóc, cá rô, sặc rằn,… chạy dọc nhánh sông. Cá này người ta mua về rộng đó để nướng trui hoặc kho chung với thịt.

Bà Huỳnh Thị Kim Chi, tiểu thương bán thịt heo khu vực An Giang cho biết: “Chị chèo dọc theo các con kinh, từ Cờ Đỏ ( Cần Thơ) dài lên tới khu vực Núi Sập (Thoại Sơn – An Giang). Bắt đầu từ ngày 25 tháng chạp là bán tới, dọc hai bên kinh nhà cửa đông đúc, bán đắt lắm”.

Xuân đến theo con nước, xuân đi theo mái chèo

Sáng mùng 1, sông quê rực rỡ sắc màu áo mới của nhà nhà đi chơi Tết và về thăm ông bà. Dân xứ đồng cũng đi chơi Tết theo kiểu riêng, thường thấy nhất là hình ảnh anh chồng ngồi lái máy nổ, chị vợ ôm đứa con còn nhỏ trong lòng, đứa con gái lớn hơn đôi chút thì ngồi co ro che nắng bằng đọt lá dừa nước. Ai cũng ăn mặc đẹp nhất có thể, trước mũi xuồng là cái bọc trắng trắng đựng ít mứt bí đao, thèo lèo… để đi Tết ông bà. Nhiều hơn thì chiếc vỏ lớn chở gần chục người, ai cũng xúng xính áo quần thật đẹp; đeo dây chuyền, cà rá, lắc vàng… nhìn rất “xôm tụ”.

Tới mùng 7 hạ niêu, con cái cũng gói ghém hành lý để trở lại thành phố đi làm, vậy là sông quê lũ lượt tiễn đưa anh chị em trở về phố thị. Có mấy chiếc vỏ lãi khẳm mũi vì vừa chở người, hành lý và cả quà quê, như: buồng chuối, bao gạo, thùng mướp đựng tôm cá.

Những đứa con của quê hương vừa đặt chân lên xe khách thì sông quê đã bắt đầu quay lại với đời sống thường ngày, thao thiết chảy, lặng lẽ chở phù sa, lớn ròng hai buổi đưa những phận người nổi trôi trên sông nước.

Nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng cho rằng, dù thời nào, Tây Nam Bộ vẫn cần đến sông quê với những chiếc ghe xuồng mộc mạc chở Tết về và chở người đi:

“Vai trò của những dòng đối với đời sống kinh tế và văn hóa của bà con nông thôn hết sức quan trọng. Dù hiện đại rồi nhưng rất cần ghe, xuồng đưa hàng hóa về nông thôn trên những dòng sông này. Nó làm cho ngày Tết nhộn nhịp thêm, làm sinh khí ở nông thôn bừng dậy ở những ngày cuối năm và đầu năm mới”.

Chuyện sông quê chở Tết là vậy đó, bình dị và mộc mạc nhưng rất hữu dụng trong đời sống của cư dân vùng châu thổ Cửu Long. Ghe xuồng chở hàng được thì xe cộ cũng chở hàng được, cạnh tranh với ghe tàu, mấy chiếc xe honda chở hàng cồng kềnh cũng mon men về vùng sâu bán đồ tết. Chỗ nào rộng rải một chút là có xe tải chứa đầy hàng về chợ xã bán buôn.

Sức cạnh tranh đó vẫn không lấy mất thị phần của ghe hàng trên sông quê. Dòng sông vẫn giữ một vị thế huyết mạch trong việc vận chuyển hàng hóa cồng kềnh, nặng tải, đến từng nhà, từng ngõ. Đó chính là lý do, mỗi bận Tết về, người xa xứ luôn ngóng trông lần về quê hương này để úp mặt vào con sông quê thân thương. Dòng sông Tết dịu dàng luôn nhắn nhủ, cứ bình yên mà sống, dẫu đời có trôi về đâu thì dòng sông muôn đời vẫn đồng hành, đón con người về bên gia đình yêu thương!