Mùa cưới nhớ về một làng hoa

Từ những làng hoa từng cung cấp hoa cho kinh thành Thăng Long, Ngọc Hà và Hữu Tiệp đã góp phần đưa một phong tục cưới hỏi mới vào đời sống người Hà Nội.

Hãy cùng lắng nghe nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến kể lại câu chuyện ấy, cùng những dấu vết của một làng hoa gần nghìn năm nay đã đổi thay theo thời gian.

Ngày xưa cưới hỏi thường tổ chức vào mùa thu vì công việc đồng áng rảnh rỗi, thời tiết mát mẻ cỗ bàn không sợ ôi thiu. Còn hôm nay, mùa hè nóng bức ngột ngạt người ta vẫn tổ chức cưới hỏi.

Và từ nhiều năm nay các đám cưới ở nông thôn cũng không thể thiếu bó hoa chú rể trao cho cô dâu. Nhưng thủ tục này xuất hiện khi nào và làng nào làm dịch vụ này?

Từ thời nhà Lý, trong kinh thành Thăng Long có hai làng chuyên cung cấp hoa: sói, hải đường, cúc vạn thọ, hồng, huệ, ngâu… cho triều đình và dân chúng đi lễ chùa là Ngọc Hà và Hữu Tiệp. Người xưa gọi hai làng ngày là Trại Hàng hoa.

Con gái Ngọc Hà, Hữu Tiệp xinh đẹp, nết na, chăm chỉ vì thế nhiều anh chàng lăm le tán tỉnh. Ca dao Hà Nội đã ghi lại chuyện này:“Giếng Ngọc Hà vừa trong vừa mát /Vườn Ngọc Hà thơm ngát gần xa /Hỏi người xách nước tưới hoa /Có cho ai được vào ra chốn này?”.

Năm 1889, chính quyền Pháp lập Vườn thí nghiệm thực vật (nay là công viên Bách Thảo), trồng thử nghiệm các loài cây, hoa, rau nhập từ các nước nhiệt đới, ôn đới để tìm ra các giống phù hợp với khí hậu miền Bắc.

Các giống hoa nhập từ châu Âu được ươm ở đây gồm: cẩm chướng, hoa bướm, cúc vàng, violet, đồng tiền, thược dược, lay ơn... Vì dân hai làng có kinh nghiệm trồng giống hoa bản địa nên giám đốc vườn ươm thuê họ vào làm.

Theo thời gian họ học được cách trồng các loài hoa Tây. Thấy người Pháp có văn hóa cắm hoa bình hàng ngày nên dân hai làng mua hạt về trồng ở vườn rồi gánh vào phố bán. Không chỉ bán hoa cành, các bà các cô còn lấy khúc thân cây chuối hay cục đất sét cắm các loại hoa lá thành lùm rất đẹp mắt. Họ lại làm những lẵng hoa đủ màu sắc.

Đầu thế kỷ 20, làng xuất hiện dịch vụ tết hoa trên xe tay cho người Pháp đi Nhà thờ Lớn đón Noel, tết Tây hay quốc khánh Pháp. Khi Hà Nội xuất hiện ô tô, người làng nhận trang trí hoa trên mui cho các xe đi đón quan chức cấp cao từ Pháp sang. Đám cưới của các cặp đôi người Pháp không thể thiếu hoa và muốn có bó hoa trao cho cô dâu họ buộc phải lên Ngọc Hà, Hữu Tiệp đặt trước.

Cuối những năm 1920, thanh niên du học ở Pháp về cưới vợ đã bắt chước văn hóa trao hoa khi đón dâu. Dần dà lớp trẻ Hà Nội có tư tưởng tân thời khi cưới đã theo văn hóa cưới kiểu Pháp. Chú rể không mặc áo lam đeo thẻ ngà truyền thống mà mặc com lê thắt cà vạt ôm bó hoa lay ơn trắng đi đón dâu.

Dĩ nhiên muốn có bó hoa cưới họ chỉ còn cách lên Ngọc Hà và Hữu Tiệp. Không chỉ trao hoa, ngực chú rể còn đính bông hoa hồng và trên mái tóc trải lệch của cô dâu cũng cài một bông hồng trắng.

Từ cuối thập niên 30 hầu hết các gia đình trí thức, trung lưu, tư sản đều tổ chức cưới cho con theo lối mới, nhiều nhà thay xe song mã bằng ô tô.

Sau năm 1954, nét văn hóa trao hoa khi đón dâu lan rộng các thành phần trong xã hội và trở thành thủ tục không thể thiếu trong các đám cưới ở Hà Nội. Vào mùa cưới, các cặp đèo nhau lên Ngọc Hà, Hữu Tiệp đặt hoa, cả hai làng vào mùa làm ăn bận rộn.

Sau đổi mới, đất vườn ở hai làng hẹp dần, nhà chia cho con, nhà thì bán cho thiên hạ Đến năm 2000, làng hoa cổ gần 1000 năm không còn hoa thay vào đó là những ngôi nhà bê tông xám xịt cao ngất.