Mua bán điện trực tiếp: Cơ hội đã mở, vướng mắc còn đâu?

Đặc biệt, Nghị định 243 của Chính phủ vừa được ban hành đã có một số điều chỉnh nhằm mở rộng đối tượng tham gia và tháo gỡ một số vướng mắc trong quá trình triển khai.

Tuy nhiên, để cơ chế này thực sự đi vào cuộc sống, vẫn còn những vấn đề liên quan đến khả năng dự báo, tính ổn định của chính sách, hạ tầng lưới điện và hệ thống lưu trữ năng lượng. Để làm rõ hơn những cơ hội cũng như điểm nghẽn hiện nay, PV VOV Giao thông có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Xuân Quy – Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam.

PV: Thưa ông, từ góc độ phát triển năng lượng sạch, ông đánh giá như thế nào về những điều chỉnh mới đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp? Những điểm nào cần tiếp tục hoàn thiện để doanh nghiệp và các nhà đầu tư năng lượng tái tạo có thể tham gia thuận lợi hơn?

Ông Nguyễn Xuân Quy: Vừa rồi, Chính phủ ban hành Nghị định 243, tôi thấy có một số điểm sáng. Thứ nhất là mở rộng đối tượng tham gia, đặc biệt là các công ty mua bán điện trong khu công nghiệp được xem như khách hàng sử dụng điện lớn và được tham gia cơ chế này. Như vậy sẽ tháo gỡ được khá nhiều vấn đề trong các khu, cụm công nghiệp.

Điểm lớn thứ hai là nâng hạn mức bán điện dư từ 20% lên 50%. Thứ ba là miễn, giảm một số thủ tục, đặc biệt đối với các doanh nghiệp trong khu, cụm công nghiệp. Thứ tư là đã công bố chi phí mua bán điện trực tiếp, tuy nhiên thời gian công bố mới khoảng 5 năm, tôi cho rằng vẫn còn hơi ngắn.

Còn trở ngại lớn nhất, tôi cho rằng đây là một lĩnh vực mới, đặc biệt là mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia, nên còn mới đối với cả người bán và người mua. Vì vậy, kỹ năng dự báo cũng như đánh giá rủi ro trong dài hạn còn hạn chế. Bên cạnh đó, các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp trong lĩnh vực này chưa hình thành đầy đủ.

Đây là khó khăn lớn đối với cả người bán và người mua khi tham gia. Thứ hai, tôi cho rằng rất cần sự công khai, minh bạch, đặc biệt là sự ổn định lâu dài của chính sách, để người bán và người mua có thể tính toán được bài toán đầu tư. Một trở ngại thứ ba là lưới điện đang bị quá tải, mà lại quá tải ở những khu vực có tiềm năng tốt để phát triển năng lượng tái tạo. Và một vấn đề nữa là để doanh nghiệp có thể yên tâm tham gia, nên có một bộ hợp đồng mẫu theo chuẩn quốc tế.

PV: Thưa ông, một trong những khó khăn được ông đề cập là tình trạng quá tải lưới điện. Trong khi đó, điện tái tạo có tính biến động, còn doanh nghiệp lại cần nguồn điện ổn định. Theo ông, hệ thống lưu trữ năng lượng BESS cần được phát triển như thế nào để vừa hỗ trợ nguồn điện tái tạo, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp và nhà đầu tư?

Ông Nguyễn Xuân Quy: Theo tôi, BESS phải được tham gia vào thị trường điện đúng nghĩa. Vai trò của BESS không chỉ là tích, xả theo biểu giá điện, hoặc tích điện khi điện dư rồi xả khi điện thiếu. Nó còn giúp ổn định lưới, điều tần và mang lại nhiều lợi ích tổng hợp khác cho hệ thống điện.

Vì vậy, Nhà nước cần có chính sách về giá, chính sách khuyến khích, ưu đãi về thuế, tín dụng xanh… một cách rõ ràng. Một vấn đề nữa mà chúng tôi rất lo ngại hiện nay là có rất nhiều hãng BESS đang đưa sản phẩm vào thị trường Việt Nam.

Cần sớm có cơ chế, chính sách quản lý về chất lượng, an toàn và các quy trình, quy phạm kỹ thuật, tránh trường hợp sau một thời gian bùng nổ, Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận những công nghệ không còn phù hợp.

PV: Từ góc độ Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, ông có những kiến nghị gì để việc mua bán điện trực tiếp trong thời gian tới được triển khai thuận lợi hơn?

Ông Nguyễn Xuân Quy: Tôi có một số kiến nghị. Thứ nhất, sớm công bố lộ trình phí mua bán điện trực tiếp. Thứ hai, cần có bộ hợp đồng mẫu theo chuẩn quốc tế.

Thứ ba, sớm hoàn thiện cơ chế công nhận nguồn gốc xuất xứ của điện tái tạo, bởi doanh nghiệp rất cần chứng minh nguồn điện xanh mà mình sử dụng. Và một kiến nghị nữa là đẩy mạnh đầu tư lưới điện, đặc biệt là xã hội hóa, để doanh nghiệp và người dân có thể cùng tham gia với Nhà nước

PV: Vâng, xin cảm ơn ông Nguyễn Xuân Quy – Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam – với những phân tích và kiến nghị vừa rồi.