Mua bán điện trực tiếp: Cần thêm gì để đi vào thực tế?

Trong đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp được kỳ vọng mở rộng khả năng tiếp cận điện tái tạo, còn hệ thống lưu trữ năng lượng BESS giúp tăng tính linh hoạt và ổn định của hệ thống. Các chuyên gia cho rằng, để chính sách đi vào thực tế, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, lưới điện, dòng tiền và thị trường BESS. 

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng – Phó Chủ tịch VCCI – cho rằng năng lượng không còn đơn thuần là đầu vào sản xuất mà đã trở thành một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Phòng, các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về phát thải carbon, ESG và sử dụng năng lượng tái tạo. Vì vậy, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh, ổn định và có chi phí hợp lý đang tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư, đơn hàng xuất khẩu và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp và điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Những điều chỉnh này được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch.

Tuy nhiên, theo TS. Trần Huỳnh Ngọc – chuyên gia cao cấp về thị trường và hệ thống điện – thách thức tiếp theo là chuyển khung pháp lý thành những giao dịch vận hành ổn định, tạo giá trị cho khách hàng và đủ độ tin cậy để huy động vốn.

“Thước đo thành công tiếp theo không chỉ là số hợp đồng được ký, mà là số giao dịch vận hành ổn định và có thể tài trợ vốn”, TS. Trần Huỳnh Ngọc nhận định.

Theo chuyên gia, một số vấn đề vẫn cần tiếp tục chuẩn hóa như đo đếm, tổn thất trên lưới điện nội bộ, hệ thống SCADA và phân bổ sản lượng khi có nhiều khách hàng cùng tham gia.

Thực tế, giao dịch mua bán điện trực tiếp giữa Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 và Samsung Electronics Thái Nguyên đã vận hành từ ngày 1/6/2026, cho thấy cơ chế này đang từng bước chuyển từ chính sách sang giao dịch thực tế.

Cùng với mua bán điện trực tiếp, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin BESS được xem là một mắt xích quan trọng khi tỷ trọng điện gió, điện mặt trời ngày càng tăng.

Ông Trần Quốc Tâm – Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP.HCM – cho rằng BESS không chỉ giúp tích trữ điện khi nguồn dư thừa và phát ra khi hệ thống cần, mà còn hỗ trợ cắt đỉnh, điều tần, ổn định điện áp và dự phòng công suất.

Theo ông Tâm, Việt Nam không thiếu công nghệ BESS nhưng đang thiếu một thị trường cho loại hình này. Nếu những giá trị mà BESS tạo ra không được đo lường, định giá và thanh toán thì khó hình thành mô hình kinh doanh bền vững.

Ông đề xuất sớm hoàn thiện hành lang pháp lý cho BESS, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng và cho phép hệ thống lưu trữ có nhiều nguồn doanh thu. TP.HCM có thể nghiên cứu thí điểm BESS tại các khu công nghiệp, kết hợp điện mặt trời với BESS và mô hình nhà máy điện ảo.

Theo TS. Trần Huỳnh Ngọc, bên cạnh cơ chế và dòng tiền, lưới điện cũng là điều kiện quan trọng để các dự án năng lượng tái tạo tham gia mua bán điện trực tiếp. Một dự án có khách hàng mua điện không đồng nghĩa công suất nhà máy mặc nhiên được giải tỏa; nghẽn lưới hoặc cắt giảm công suất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và hiệu quả tài chính.

Từ các ý kiến tại diễn đàn, để mua bán điện trực tiếp và BESS thực sự trở thành động lực cho chuyển dịch năng lượng, cần đồng bộ từ chính sách, thị trường đến hạ tầng lưới điện. Với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là có thêm lựa chọn sử dụng điện tái tạo mà còn phải bảo đảm nguồn điện ổn định, chi phí có thể dự báo và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Diễn đàn vì vậy không chỉ là nơi trao đổi về một cơ chế mua bán điện mới, mà còn góp phần kết nối tiếng nói của doanh nghiệp, chuyên gia và cơ quan quản lý, qua đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện chính sách, phát triển lưu trữ năng lượng và xây dựng thị trường điện theo hướng cạnh tranh, minh bạch, linh hoạt và bền vững.