Một tín hiệu giữ an toàn cả chuyến biển

Trong nỗ lực gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu đối với thủy sản khai thác của Việt Nam, thiết bị giám sát hành trình tàu cá VMS được xem là công cụ đặc biệt quan trọng để quản lý hoạt động khai thác trên biển và ngăn chặn các hành vi vi phạm khai thác IUU. Mỗi tín hiệu phát đi từ thiết bị này không chỉ giúp xác định vị trí của tàu cá, mà còn là căn cứ để khẳng định sự minh bạch, tuân thủ pháp luật của ngư dân.

Thế nhưng, bên cạnh những người làm nghề chân chính, vẫn có những trường hợp cố tình vô hiệu hóa hoặc tìm cách qua mặt hệ thống giám sát bằng những thủ đoạn ngày càng tinh vi. Từ những tín hiệu tưởng chừng rất bình thường giữa biển khơi, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều hành vi vi phạm và từng bước siết chặt công tác quản lý nghề cá. 

Những con tàu nối đuôi nhau cập bến, không chỉ là công cụ mưu sinh, mà còn là trách nhiệm tuân thủ các quy định khai thác thủy sản, góp phần cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC). Gắn bó với nghề biển nhiều năm, ngư dân Nguyễn Văn Hưng hiểu rõ những thay đổi trong cách quản lý nghề cá thời gian gần đây.

Anh Hưng cho biết, với tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên như của mình thì việc khai thác không còn đơn thuần là “ra khơi thả lưới” như trước, mà giờ đây gắn liền với trách nhiệm chấp hành đầy đủ các quy định: từ giấy phép khai thác, kiểm soát ra vào cảng và đặc biệt là việc duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) liên tục khi tàu hoạt động trên biển. Việc duy trì và đảm bảo thiết bị VMS tưởng chừng phức tạp ban đầu, nhưng dần trở thành thói quen không thể thiếu đối với ngư dân.

 “Như ngày xưa thì mình cứ đánh bắt tràn lan. Mình cứ tuân thủ như thế thì tàu nào thì đánh bắt ở những khu vực đấy thì nó hợp lý hơn. Mà như vậy sẽ bảo vệ được nguồn lợi hơn, nó không mang tính chất là đánh bắt cạn kiệt. Tuân thủ thì không vi phạm mà không tuân thủ thì là bị phạt thôi. Đa số là bà con cũng tuân thủ những vấn đề mà anh em họ chuyển giao cho, nên là cũng không bị phạt”.

Thiết bị VMS trên tàu cá sẽ liên tục truyền dữ liệu tọa độ về trạm bờ. Qua đó, cơ quan quản lý nhà nước có thể theo dõi chặt chẽ mọi di biến động của con tàu. Nếu tàu có dấu hiệu vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài, hệ thống sẽ cảnh báo ngay lập tức để lực lượng chức năng gọi điện nhắc nhở, yêu cầu quay về vùng biển Việt Nam.

Tuy nhiên, biển cả bao la và không lường trước được mọi tình huống. Có những lúc thiết bị VMS mất tín hiệu do lỗi kỹ thuật, do nguồn điện trên tàu gặp sự cố, do thời tiết xấu, nhưng cũng có không ít trường hợp mất kết nối là do chủ đích của con người. Để phân định rạch ròi giữa "vô tình" và "cố ý", quy trình kiểm tra của các cơ quan chức năng khi tàu cập bến được thực hiện vô cùng nghiêm ngặt, khép kín và khoa học.

Nói về nghiệp vụ xác minh các trường hợp thiết bị VMS gặp bất thường, ông Lê Kỳ Đoàn, Cán bộ Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, thuộc lực lượng Kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh cho biết: “Khi tàu cập cảng, lực lượng chức năng sẽ tiến hành kiểm tra thực tế thiết bị VMS, nguồn điện, nhật ký khai thác, các tài liệu minh chứng và làm việc trực tiếp với chủ tàu, thuyền trưởng để xác minh nguyên nhân cụ thể. Đồng thời có nhiều trường hợp phối hợp với nhà cung cấp để xác định rõ nguyên nhân.

Qua quá trình xác minh, nếu phát hiện có dấu hiệu cố tình ngắt kết nối, tháo thiết bị, can thiệp kỹ thuật hoặc vô hiệu hóa thiết bị nhằm che giấu vị trí, hành trình hoạt động khai thác trên biển thì cơ quan chức năng sẽ lập hồ sơ và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.”

"Xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật" – đó không phải là lời cảnh báo suông. Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định với chế tài xử phạt hành chính rất nặng, có thể lên tới hàng tỷ đồng đối với các hành vi vi phạm liên quan đến VMS.

Nhưng, vì lợi ích kinh tế trước mắt, vì sự cám dỗ của những luồng cá lớn ở vùng biển nước ngoài, một số chủ tàu vẫn bất chấp tất cả. Họ không đơn thuần chỉ ngắt nguồn điện, bởi hành vi đó dễ dàng bị truy vết và lập biên bản. Chuyển sang một thủ đoạn mưu mô, xảo quyệt và có tổ chức hơn: Đó là tháo thiết bị giám sát hành trình của tàu mình, gửi sang một con tàu khác đang hoạt động hợp pháp trong vùng biển Việt Nam, hoặc gửi trên những chiếc thuyền nhỏ chỉ neo đậu một chỗ.

Đề cập đến vấn nạn nhức nhối này, cán bộ Kiểm ngư Lê Kỳ Đoàn, tỉnh Quảng Ninh tiếp tục chia sẻ một thực tế đáng báo động và một chiến công mới nhất của lực lượng: “Thực tế hiện nay, qua công tác kiểm tra, giám sát trên vùng biển tỉnh Quảng Ninh cũng như tại một số địa phương ven biển trong cả nước đã phát hiện tình trạng chủ tàu tháo thiết bị giám sát hành trình (VMS) chuyển sang tàu cá khác nhằm đối phó với cơ quan chức năng. Đây là hành vi vi phạm có tính chất tinh vi, nhằm che giấu vị trí, hành trình hoạt động thực tế của tàu cá trên biển.

Riêng trong năm 2025, lực lượng kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện 1 vụ việc liên quan đến hành vi cố tình tháo, chuyển thiết bị giám sát hành trình tàu cá với tổng số 13 thiết bị VMS; sau đó đã bàn giao hồ sơ, đối tượng và tang vật cho cơ quan Công an tỉnh để điều tra xử lý theo quy định của pháp luật.”

13 thiết bị VMS bị tháo rời và thuyên chuyển trong cùng một vụ việc. Con số này cho thấy đây không còn là sự vi phạm bộc phát của một cá nhân lẻ tẻ, mà đã mang tính chất đường dây, có sự móc nối, đồng phạm giữa nhiều chủ tàu với nhau. Việc lực lượng Kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh kiên quyết bàn giao hồ sơ sang cơ quan Công an để tiến hành điều tra hình sự cho thấy thái độ "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ" của các cấp chính quyền.

"Thẻ vàng" IUU không chỉ làm sụt giảm uy tín, giá trị xuất khẩu của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế lâu dài của hàng triệu ngư dân chân chính. Để gỡ được tấm thẻ này, sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng thực thi pháp luật như Cảnh sát biển, Biên phòng, Kiểm ngư là chưa đủ. Quan trọng nhất vẫn là ý thức tự giác, tinh thần thượng tôn pháp luật của mỗi thuyền trưởng, mỗi chủ tàu.

Hãy để những chiếc máy giám sát hành trình làm đúng chức năng của nó – là người bạn đồng hành bảo vệ sự an toàn cho ngư dân giữa biển khơi, và là minh chứng rõ ràng nhất cho một nền ngư nghiệp Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững./.

Ngư dân cần nhớ

Để mỗi chuyến vươn khơi là một chuyến đi an toàn và không vướng vòng lao lý, chúng tôi xin cập nhật những quy định xử phạt mới nhất và cực kỳ nghiêm khắc theo Nghị định 301/2025. Pháp luật hiện hành không còn chỗ cho những sai phạm cố ý hay tâm lý lách luật. Dưới đây là những "lằn ranh đỏ" bà con tuyệt đối không được vi phạm:

- Siết chặt "mắt thần" VMS: Hành vi làm mất kết nối hoặc vô hiệu hóa thiết bị giám sát hành trình có thể bị phạt kịch trần lên tới 700.000.000 đồng. 

- Phạt nặng hành vi tháo VMS trên biển: Bất kể lý do gì, việc thuyền trưởng cố tình tháo gỡ thiết bị giám sát khi tàu đang hoạt động trên biển sẽ bị xử phạt lập tức từ 50.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

- Giới hạn thời gian tàu hỏng máy phải về bờ: Tàu có chiều dài từ 24 mét trở lên, nếu không đưa tàu về cảng trong thời hạn 10 ngày kể từ khi thiết bị giám sát hành trình bị hỏng, sẽ phải chịu mức phạt từ 300.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng.

- Trách nhiệm ghi nhật ký khai thác: Việc không ghi nhật ký khai thác hoặc ghi sai lệch thông tin theo yêu cầu của Tổ chức nghề cá khu vực sẽ đối mặt với án phạt khổng lồ từ 500.000.000 đồng đến 700.000.000 đồng.

- Nghiêm cấm đánh bắt sai vùng: Tuyệt đối không đưa tàu cá có chiều dài từ 24 mét trở lên vào khai thác tại vùng ven bờ hoặc vùng lộng, nếu vi phạm sẽ bị phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

- Bắt buộc khắc phục hậu quả: Ngoài việc nộp phạt, các chủ tàu vi phạm bắt buộc phải trang bị lại đầy đủ thiết bị liên lạc, khắc phục ngay các lỗi kỹ thuật của hệ thống VMS và gửi toàn bộ dữ liệu hành trình về cơ quan giám sát. 

Những mức phạt hiện đều mang tính răn đe rất cao. Mong bà con hãy bảo vệ sinh kế của mình bằng sự minh bạch và tinh thần thượng tôn pháp luật.