Mỗi mùa Tết về qua làng mai Thủ Đức

Những tuần trước Tết, Sài Gòn thường bước vào nhịp sống hối hả quen thuộc. Người người tranh thủ hoàn tất công việc của một năm, phố phường đông hơn, thời gian dường như trôi nhanh hơn. Nhưng giữa dòng chảy ấy, vẫn có những khoảnh khắc khiến người ta chậm lại, khi sắc vàng của hoa mai bắt đầu xuất hiện trên những con đường quen.

Với người Sài Gòn, mai không chỉ báo hiệu Tết đang đến gần, mà còn gợi nhớ một nếp sinh hoạt đã ăn sâu vào đời sống. Ở làng mai Thủ Đức, những vườn mai vẫn lặng lẽ theo nhịp riêng, góp phần giữ lại cảm giác Tết rất đặc trưng của thành phố này.

Với người Sài Gòn, Tết không đến bằng một thời khắc rõ ràng. Nó thường xuất hiện rất nhẹ, qua những thay đổi nhỏ trong đời sống hằng ngày. Có khi là tiết trời se se lạnh hiếm hoi. Có khi là thành phố bỗng dịu lại giữa những ngày vốn quen vội vã. Và cũng có khi, chỉ cần bắt gặp sắc vàng của một cành mai ven phố, người ta đã biết một mùa xuân mới đang đến rất gần.

Tết ở Sài Gòn có nhiều dáng vẻ khác nhau, nhưng hoa mai gần như luôn hiện diện. Không cần là những chậu mai lớn, đôi khi chỉ một nhành mai nhỏ trước hiên nhà cũng đủ gợi không khí năm mới. Với người Sài Gòn, mai không chỉ để chưng Tết. Mai giống như một dấu hiệu của thời gian. Thấy mai là biết năm cũ sắp qua, một chu kỳ mới lại bắt đầu.

Đi dọc tuyến Phạm Văn Đồng qua khu vực phường Hiệp Bình những ngày cận Tết, người ta không khó để bắt gặp hình ảnh quen thuộc của những nhà vườn từ làng mai Thủ Đức. Dọc bên đường, những chậu mai được bày ngay ngắn, nối dài theo từng khoảng đất trống.

Có vườn sáng đèn từ sớm, có vườn còn lặng lẽ trong ánh chiều nhạt nắng. Người trồng mai ăn vội bữa cơm, ngủ lại bên vườn, chờ khách ghé xem cây. Giữa dòng xe qua lại không ngớt, sắc mai vàng và những con người gắn bó với mai tạo nên một lát cắt rất riêng của Tết Sài Gòn, vừa tất bật, vừa chậm rãi.

Với chú Long, người đã gắn bó hơn bốn mươi năm với nghề trồng mai ở làng mai nức tiếng Sài Gòn này, mối quan hệ giữa người và cây không đơn thuần là chuyện chăm sóc hay kỹ thuật. Đó là sự gắn bó được nuôi dưỡng qua thời gian, bằng cả sự kiên nhẫn và tình cảm mỗi ngày: 

“Mình yêu nghề thì mình thương nó, mà mình thương nó thì nó sẽ thương mình. Còn mình không thương nó thì tất nhiên nó cũng không thương mình. Mình không thương nó, không cho nó ăn hằng ngày, buôn phân làm sao nó tốt được", chú Long chia sẻ. 

Với những người trồng mai lâu năm, chữ “thương” không phải là cách nói hình ảnh. Đó là việc ra vườn mỗi ngày, là nhìn lá đoán sức cây, là kiên nhẫn chờ từng chuyển động nhỏ của cây qua nắng mưa. Một cây mai lớn lên, cũng như một đời người được nuôi dưỡng bằng sự bền bỉ và chăm chút.

Có người trồng mai từng nói rằng, mỗi cây mai giống như một cuộc đời. Có cây đi qua nhiều mùa xuân, có cây chỉ ở lại vườn một thời gian. Có cây nở rộ, cũng có cây lặng lẽ hơn. Nhưng tất cả đều mang dấu vết của thời gian và bàn tay con người.

Nhìn lại làng mai Thủ Đức hôm nay, chú Long không khỏi trăn trở khi những khu vườn từng liền kề nay dần thưa vắng theo năm tháng: “Bây giờ thì cũng đỡ hơn rồi, không như hồi trước. Hồi trước, nhà nào cũng có cây mai, mười nhà là đủ mười nhà có. Còn bây giờ, mười nhà chắc chỉ còn chừng năm nhà đổ lại, có khi chỉ ba nhà. Càng ngày nghề trồng mai nó càng mai một.”

Nếu như chú Long đại diện cho thế hệ đã đi cùng mai gần trọn một đời, thì ở làng mai Thủ Đức hôm nay vẫn còn những người đang tiếp tục con đường ấy theo cách của riêng mình. Anh Út Hà là một trong số đó. Gắn bó nhiều năm với nghề trồng mai, anh nói về nghề bằng giọng rất nhẹ, như kể lại một điều đã nghĩ đến từ lâu.

Với anh Út Hà, trồng mai không chỉ là câu chuyện đam mê. Đó còn là cách mưu sinh, là trách nhiệm với gia đình, và là niềm vui khi góp phần mang sắc xuân đến cho người khác.

“Người ta nói là đam mê, nhưng đam mê thì cũng phải gắn liền với kinh tế. Cái kinh tế của mình là vừa có thu nhập cho gia đình, vừa tạo niềm vui cho công chúng. Khi mình giao được cây mai bông đẹp cho khách, mình vui lắm. Khách nhận cũng vui, nên dù là cho thuê lấy tiền, mình vẫn thấy sung sướng", anh Út Hà cho biết. 

Khi câu chuyện chạm đến chuyện nối nghiệp, giọng anh Út Hà chậm lại. Không nặng nề, cũng không oán trách, chỉ là sự thẳng thắn của người đã đi cùng nghề đủ lâu để hiểu những giới hạn của nó.

“Mình là người cuối cùng, không có người nối tiếp. Buồn chứ, tại vì cái nghề của ba xong mình tiếp nối nhưng mà nó cực quá đi, mình cũng không muốn con mình cực. Thôi, đứa nào nó làm được thì tốt, còn không được thì thôi. Giống như mình tạo ra được cái nghề, niềm đam mê của mình là do mình thôi, chứ mình bắt con mình cũng không có được.”

Cách anh nói về chuyện nối nghiệp không mang theo sự day dứt hay nuối tiếc. Đó giống như lúc người trồng mai đứng lặng trước một gốc cây đã đi cùng mình nhiều năm, hiểu rằng có những điều không thể giữ bằng mong muốn. Nghề còn được bao lâu thì còn, người theo được tới đâu thì theo. Phần còn lại, anh để thời gian và cuộc sống trôi theo nhịp riêng, như cách người trồng mai kiên nhẫn chờ mai rộ hoa mỗi khi Tết đến, xuân về.

Theo thời gian, làng mai Thủ Đức không còn đông đúc như trước. Nhưng mỗi độ Tết về, sắc vàng của mai vẫn hiện diện. Trong những khu vườn lặng lẽ. Trên những con đường quen. Và trong ký ức của những người đã sống đủ lâu để hiểu rằng, Tết Sài Gòn đôi khi không cần ồn ào, chỉ cần một cành mai nở đúng dịp cũng đã đủ đầy.

Và chừng nào mỗi mùa Tết vẫn còn ghé qua làng mai Thủ Đức, chừng đó sắc vàng ấy vẫn còn ở lại, như một phần ký ức không thể thiếu của thành phố này. 

SỐNG Ở SÀI GÒN: Giữ hồn phố cũ

Việc làm mới chợ Bến Thành, Hồ Con Rùa thời gian gần đây đã khơi dậy nhiều tranh luận trong dư luận. Không chỉ xoay quanh câu chuyện màu sắc hay hình thức, những ý kiến trái chiều cho thấy một vấn đề sâu hơn đó là cách TP.HCM ứng xử với các công trình gắn bó lâu dài với đời sống và ký ức đô thị. Chỉnh trang là cần thiết, nhưng làm thế nào để cái mới không làm phai nhạt giá trị cũ vẫn là bài toán cần lời giải thấu đáo.

Việc chỉnh trang các công trình công cộng mang tính biểu tượng của TP.HCM như chợ Bến Thành, Hồ Con Rùa trong thời gian gần đây đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Những ý kiến khác nhau xuất hiện không chỉ xoay quanh câu chuyện “đẹp hay chưa đẹp”, mà rộng hơn là cách thành phố đang tiếp cận và ứng xử với những không gian đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ người dân.

Tại chợ Bến Thành, màu đỏ cam mới của mái ngói mang đến một diện mạo tươi sáng hơn, song cũng khiến một bộ phận người dân cảm thấy có phần khác lạ so với hình ảnh quen thuộc đã gắn bó từ lâu. Ở Hồ Con Rùa, việc sử dụng gam màu sáng cùng một số chi tiết tạo hình mới cũng tạo ra nhiều cảm nhận khác nhau, khi có ý kiến cho rằng tổng thể chưa thật sự hài hòa với tinh thần kiến trúc vốn giản dị, mộc mạc của công trình. Những phản hồi ấy cho thấy sự trân trọng của cộng đồng đối với các không gian quen thuộc, đồng thời thể hiện mong muốn việc làm mới cần đi cùng sự cân nhắc kỹ lưỡng.

Cần nhìn nhận rằng, chỉnh trang đô thị là nhu cầu tất yếu trong quá trình phát triển. TP.HCM không thể để các công trình công cộng xuống cấp, càng không thể đứng ngoài những nỗ lực làm mới không gian sống. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho công tác chỉnh trang cũng là một điểm tích cực, thể hiện sự chung tay của doanh nghiệp trong việc góp phần nâng cao diện mạo đô thị. Do đó, câu chuyện đặt ra không nằm ở chủ trương hay nguồn lực, mà chủ yếu ở cách lựa chọn giải pháp sao cho phù hợp.

Đối với các công trình có giá trị lịch sử – văn hóa như chợ Bến Thành, mỗi sự can thiệp đều cần sự thận trọng nhất định. Màu sắc, vật liệu hay hình thức trang trí không chỉ mang yếu tố thẩm mỹ, mà còn gắn với ký ức đô thị của nhiều thế hệ. Khi những yếu tố quen thuộc thay đổi khá nhanh, cảm giác bỡ ngỡ hay tiếc nuối là điều dễ hiểu, dù mục tiêu ban đầu là làm cho công trình trở nên khang trang, sáng sủa hơn.

Ngay cả với những không gian chưa được xếp hạng di tích như Hồ Con Rùa, sự cẩn trọng vẫn rất cần thiết. Đây là những địa điểm đã gắn bó với đời sống thường nhật của người dân, là nơi gặp gỡ, nghỉ chân, là một phần của nhịp sống đô thị. Việc chỉnh trang, vì vậy, không chỉ hướng đến sự mới mẻ về hình thức, mà còn cần giữ được tinh thần và cảm xúc vốn có của không gian ấy.

Thực tế cho thấy, nhiều ý kiến từ người dân không nhằm phản đối việc làm mới, mà thiên về những giải pháp dung hòa hơn, đó là ưu tiên làm sạch bề mặt cũ, giữ lại gam màu gần với nguyên bản, tăng thêm mảng xanh để tạo cảm giác dễ chịu và thân thiện với môi trường. Những đề xuất này cho thấy mong muốn chung là thành phố vẫn đổi mới, nhưng theo cách nhẹ nhàng, tôn trọng giá trị sẵn có.

Từ những câu chuyện cụ thể như chợ Bến Thành hay Hồ Con Rùa, trong thời gian tới, nếu TP.HCM tiếp tục chỉnh trang các công trình mang tính biểu tượng, rất cần một hội đồng tư vấn chuyên môn gồm các kiến trúc sư, nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử và đại diện cộng đồng. Hội đồng này có vai trò đánh giá tổng thể, đưa ra khuyến nghị về màu sắc, vật liệu, mức độ can thiệp, nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa yêu cầu làm mới và việc gìn giữ nét cũ.

Chỉnh trang đô thị, suy cho cùng, không chỉ là làm cho công trình “đẹp hơn” trong hiện tại, mà còn là trách nhiệm với ký ức chung của thành phố. Những không gian công cộng ấy không thuộc về riêng một cá nhân hay tổ chức nào, mà là tài sản tinh thần của cộng đồng. Vì vậy, mỗi sự thay đổi, nếu được cân nhắc thấu đáo và có sự đồng hành của chuyên gia lẫn người dân, sẽ dễ dàng nhận được sự đồng thuận hơn.

Giữ gìn di sản không đồng nghĩa với việc đóng băng quá khứ, và đổi mới cũng không nhất thiết phải tạo ra cảm giác xa lạ. Thách thức đặt ra cho TP.HCM hôm nay là tìm được sự cân bằng hài hòa, để cái mới được tiếp nhận một cách tự nhiên, còn ký ức đô thị vẫn được trân trọng và tiếp nối trong dòng chảy phát triển của thành phố.