Mở rộng cao tốc, mở rộng cả tư duy quy hoạch

Nhưng để khoản đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng phát huy hiệu quả lâu dài, điều cần mở rộng không chỉ là mặt đường, mà còn là tư duy quy hoạch, tổ chức giao thông và cơ chế tài chính minh bạch.

Cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ: Tốc độ mở rộng đường khó bắt kịp lượng xe

Con đường nào cũng giới hạn về năng lực thông hành, nhưng nhu cầu đi lại thì không ngừng lớn lên. Những gì từng được coi là đủ rộng của mười năm trước có thể đã trở nên chật chội hôm nay. Pháp Vân - Cầu Giẽ cũng đang đi theo quy luật ấy.

Từng là tuyến cao tốc hiện đại bậc nhất cửa ngõ phía Nam Thủ đô, nay nhiều thời điểm đã phải “gồng mình” đón dòng phương tiện ngày một lớn hơn. Đặc biệt, mỗi dịp cao điểm, những dòng xe nối dài nhiều kilomet gần như đã trở thành “điểm hẹn” bất đắc dĩ trên hành trình về quê của hàng vạn người.

Trong bối cảnh đó, đề xuất đầu tư hơn 25.000 tỷ đồng để mở rộng tuyến đường lên 10 - 12 làn xe, kết hợp xây dựng nhiều đoạn đường trên cao, là lựa chọn có cơ sở và cũng là tín hiệu cho thấy hạ tầng đang chủ động đón nhu cầu phát triển, thay vì chờ quá tải mới xử lý.

Đặc biệt, khi quỹ đất hai bên tuyến ngày càng hạn hẹp, phương án xây dựng cầu cạn mang lại nhiều lợi thế. Không chỉ giảm áp lực giải phóng mặt bằng, giải pháp này còn hạn chế ảnh hưởng quá trình khai thác tuyến hiện hữu, đồng thời tạo thêm không gian lưu thông trong điều kiện đô thị hóa diễn ra nhanh chóng.

Dẫu vậy, hiệu quả của một dự án giao thông không chỉ được đo bằng số làn xe được bổ sung, mà còn bằng khả năng giải quyết tận gốc những điểm nghẽn của mạng lưới.

Có thể hình dung giao thông như dòng nước. Mở rộng lòng sông là cần thiết, nhưng nếu cửa thoát vẫn hẹp thì nước vẫn sẽ dồn ứ. Cửa ngõ phía Nam Hà Nội cũng vậy. Bên cạnh việc nâng năng lực thông hành của cao tốc, việc cải thiện các nút giao, tăng khả năng kết nối với hệ thống vành đai, các tuyến hướng tâm và mạng lưới đường đô thị sẽ quyết định dòng xe có thực sự lưu thông thông suốt hay không.

Đó cũng là lý do việc mở rộng Pháp Vân - Cầu Giẽ nên được nhìn nhận như một mảnh ghép trong “bức tranh” quy hoạch giao thông vùng Thủ đô, thay vì là giải pháp đơn lẻ cho một tuyến đường. Khi các tuyến kết nối được đầu tư đồng bộ, lưu lượng phương tiện sẽ được phân bổ hợp lý hơn, giảm áp lực dồn lên một cửa ngõ duy nhất.

Bên cạnh hạ tầng, công nghệ cũng cần trở thành “làn” của giao thông hiện đại. Thu phí không dừng, điều hành giao thông thông minh, phân tích dữ liệu lưu lượng theo thời gian thực, hay cảnh báo sớm ùn tắc đều có thể góp phần nâng cao năng lực khai thác mà không nhất thiết phải chờ thêm những kilomet mặt đường mới. Trong nhiều trường hợp, tổ chức giao thông hiệu quả có thể mang lại giá trị không kém việc đầu tư thêm hạ tầng.

Một yếu tố khác cũng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng là phương án tài chính. Đầu tư theo hình thức PPP là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế. Điều quan trọng là cơ chế thu hồi vốn cần được xây dựng minh bạch, dễ hiểu và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng.

Khi người dân nhìn thấy rõ khoản phí mình đóng góp được chuyển hóa thành chất lượng hạ tầng và thời gian lưu thông được rút ngắn, thì sự đồng thuận xã hội sẽ trở thành nguồn lực quan trọng không kém nguồn vốn đầu tư.

Xa hơn, bài toán của Pháp Vân - Cầu Giẽ cũng gợi mở yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc, vành đai và đường kết nối mới. Một mạng lưới giao thông bền vững không được xây dựng trên một con đường thật rộng, mà trên nhiều tuyến đường biết chia sẻ lưu lượng cho nhau. Đó mới là cách để hạ tầng luôn đi trước một bước so với tốc độ phát triển của phương tiện và đô thị.

Con đường rộng thêm vài làn có thể giúp giao thông thông suốt trong vài năm. Nhưng một quy hoạch đồng bộ, một cơ chế đầu tư minh bạch và một hệ thống kết nối hoàn chỉnh sẽ tạo ra giá trị trong nhiều thập kỷ.

Bởi mục tiêu cuối cùng của một dự án giao thông không phải là mở thêm bao nhiêu làn xe, mà là giúp mỗi hành trình trở nên nhanh hơn, an toàn hơn và bền vững hơn. Khi đó, hơn 25 nghìn tỷ đồng sẽ không chỉ mở rộng một tuyến cao tốc, mà còn mở rộng dư địa phát triển cho cả vùng kinh tế phía Nam Thủ đô.