Minh bạch từ biển, gỡ nút thắt truy xuất nguồn gốc thủy sản

Tại Đắk Lắk, nhiều giải pháp đồng bộ đang được triển khai, từ siết chặt quản lý đội tàu, giám sát sản lượng tại cảng, đến thúc đẩy số hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Những chuyển động này không chỉ nhằm đáp ứng khuyến nghị của Ủy ban châu Âu, mà còn góp phần tháo gỡ “nút thắt” lớn nhất trong hành trình gỡ bỏ thẻ vàng IUU.

Tin tức đáng chú ý

# UBND TP Hải Phòng đề xuất hỗ trợ giải bản 143 tàu cá cũ, hoạt động kém hiệu quả, đồng thời chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho ngư dân nhằm giảm áp lực khai thác ven bờ, ngăn ngừa vi phạm IUU.

Thành phố cũng hỗ trợ khoảng 338 tàu nâng cấp thiết bị giám sát hành trình để tăng kiểm soát hoạt động khai thác. Chính sách gồm hỗ trợ giải bản, mua sắm ngư cụ, đào tạo nghề và hỗ trợ đời sống. Mục tiêu đến năm 2030 giảm cường lực khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phát triển nghề cá bền vững, tuân thủ quy định chống khai thác bất hợp pháp.

# Hội đồng Nhân dân TP Cần Thơ vừa ban hành chính sách hỗ trợ cước thuê bao vệ tinh thiết bị giám sát hành trình (VMS) và hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá đến năm 2030, nhằm góp phần gỡ “thẻ vàng” IUU.

Từ 1/5/2026, tàu từ 15m trở lên được hỗ trợ 300.000 đồng/tháng trong 3 năm để duy trì kết nối VMS, phục vụ quản lý, cứu hộ và ngăn ngừa vi phạm. Thành phố dự kiến chi hơn 15,6 tỷ đồng giải bản tàu kém hiệu quả, giảm áp lực khai thác, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghề, ổn định sinh kế, hướng tới phát triển thủy sản bền vững.

# Theo VASEP, nhiều doanh nghiệp thủy sản gặp khó khi tôm nguyên liệu từ một số địa bàn không đủ điều kiện cấp chứng thư xuất khẩu sang EU, khiến hàng đã chế biến không thể thông quan, phát sinh chi phí và nguy cơ mất hợp đồng.

Nguyên nhân là thiếu đồng bộ trong kiểm soát dư lượng, truy xuất nguồn gốc và cấp mã số vùng nuôi, đặc biệt tại các vùng nuôi nhỏ lẻ như Cà Mau. Các chuyên gia cho rằng cần cách tiếp cận linh hoạt, quản lý theo rủi ro để vừa đáp ứng tiêu chuẩn, vừa tránh đứt gãy chuỗi cung ứng, góp phần gỡ “thẻ vàng” IUU.

Đắk Lắk: Minh bạch từ biển, gỡ nút thắt truy xuất nguồn gốc thủy sản

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để thủy sản Việt Nam giữ vững thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU, việc minh bạch hóa dữ liệu từ khai thác đến chế biến được xem là “chìa khóa” quan trọng. Ghi nhận tại Đắk Lắk – một địa phương đang tăng tốc siết chặt quản lý và chuyển đổi số trong lĩnh vực này.

Là doanh nghiệp có hơn 20 năm chế biến và xuất khẩu thủy sản biển, với sản phẩm chủ lực là cá ngừ, Công ty Cổ phần Bá Hải, phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk luôn chú trọng minh bạch nguồn gốc nguyên liệu đầu vào từ các tàu cá đủ điều kiện khai thác. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, phương thức truy xuất thủ công bằng giấy tờ không còn đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường châu Âu.

Trước yêu cầu cấp thiết, doanh nghiệp đã chủ động triển khai hệ thống phần mềm điện tử nhằm số hóa toàn bộ dữ liệu, từ khâu thu mua đến chế biến. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là bước đi chiến lược để duy trì “tấm vé” xuất khẩu bền vững.

Ông Lê Văn Hồng, Giám đốc Công ty CP Bá Hải, phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk chia sẻ: "Cũng phải có những trách nhiệm của mình trong sự ngăn chặn đánh bắt bất hợp pháp đó thì việc truy xuất nguồn gốc là bước rất quan trọng để các doanh nghiệp cần thể hiện trên sản phẩm của mình và nếu làm điều tốt thì sản phẩm bán mới được nếu không người tiêu dùng sẽ tẩy chay…"

Không chỉ từ phía doanh nghiệp, ở cấp cơ sở, công tác quản lý tàu cá và kiểm soát hoạt động khai thác cũng đang được siết chặt. Tại các địa phương ven biển, lực lượng chức năng tăng cường giám sát, kiên quyết không cho các tàu không đủ điều kiện ra khơi.

Ông Nguyễn Hoài Long, Phó chủ tịch UBND xã Tuy An Nan, tỉnh Đắc Lắc cho biết: “Đối với các trường hợp không đảm bảo điều kiện khai thác trước đây, UBND xã đã phân công các cán bộ, công chức, lãnh đạo ủy ban giám sát chặt chẽ, đối với các trường hợp không đủ điều kiện không cho ngư lưới cụ đi đánh bắt sai quy định…”

Tính đến nay, tỉnh Đắk Lắk đã hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho 100% tàu cá xa bờ, tỷ lệ cấp phép khai thác đạt gần 100%. Công tác thực thi pháp luật được triển khai quyết liệt, với 119 trường hợp vi phạm bị xử phạt, tổng số tiền hơn 1,6 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong đợt kiểm tra gần đây, đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu đã ghi nhận những nỗ lực và cam kết chính trị của địa phương, đồng thời lưu ý cần tiếp tục siết chặt việc giám sát sản lượng tại cảng – một trong những “mắt xích” còn tồn tại.

Trước yêu cầu đó, tỉnh đã ban hành văn bản hỏa tốc, yêu cầu các sở, ngành và địa phương hoàn thành đồng bộ việc đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác; đồng thời kết nối dữ liệu trên các hệ thống quản lý như VNfishbase và VNeID. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT cũng được kiểm tra, vận hành chặt chẽ tại các cảng cá nhằm kiểm soát toàn bộ quy trình xuất – nhập bến và sản lượng thủy sản.

Ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk cho biết: "Tiếp tục rà soát các nhiệm vụ đã được giao để cố gắng hoàn thiện sớm nhất, đưa ra giải pháp, hướng tuyên truyền cho bà con ngư dân hiểu rõ, đồng thời có giải pháp cụ thể cùng địa phương góp phần vào việc gỡ thẻ vàng IUU chung của cả nước…"

Có thể thấy, việc tháo gỡ “nút thắt” trong truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu cấp bách để đáp ứng khuyến nghị của Ủy ban châu Âu, mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành thủy sản. Khi dữ liệu được số hóa, quy trình được minh bạch và trách nhiệm được siết chặt, đó cũng là lúc thủy sản Việt Nam từng bước củng cố uy tín, vững vàng vươn ra những thị trường lớn trên thế giới.

Khi tàu không vào được cảng: “Nút thắt” hạ tầng gây khó cho gỡ thẻ vàng IUU

Siết chặt giám sát tàu cá, Hải Phòng quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Đắk Lắk: Tăng cường xử phạt các trường hợp vi phạm IUU

Lực lượng kiểm ngư kiên cường bám biển, bảo vệ chủ quyền, chống khai thác IUU

Các yêu cầu của EU đối với sản phẩm thủy sản nhập khẩu

1.    Các yêu cầu bắt buộc

• Quốc gia và cơ sở chế biến phải được công nhận

- Muốn xuất khẩu sang châu Âu, quốc gia phải được EU công nhận đủ năng lực kiểm soát an toàn thực phẩm

- Sản phẩm phải đảm bảo không gây rủi ro cho người tiêu dùng

- Quy định EU áp dụng toàn bộ chuỗi: sản xuất – chế biến – phân phối

- Doanh nghiệp chịu trách nhiệm chính về an toàn thực phẩm

- Kiểm soát phải thực hiện ngay từ khâu đầu vào

- Bắt buộc áp dụng hệ thống HACCP (phân tích mối nguy, điểm kiểm soát tới hạn)

- Tuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh nghiêm ngặt theo từng loại sản phẩm

• Không vượt quá mức dư lượng tối đa (MRL)-EU quy định rất chặt chẽ về mức dư lượng tối đa trong thủy hải sản

- Mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận an toàn, chứng minh không vượt ngưỡng

- Kiểm soát dư lượng gồm: kháng sinh, thuốc trừ sâu, kim loại nặng…

- Quy định áp dụng nghiêm ngặt trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường

- Tiêu chuẩn thường xuyên thay đổi, ngày càng siết chặt

- Doanh nghiệp phải cập nhật liên tục để tránh rủi ro xuất khẩu

• Các quy định về ghi nhãn phải được tuân thủ nghiêm ngặt- EU quy định rõ ràng về ghi nhãn thủy hải sản

- Nhãn phải có: tên sản phẩm (thương mại + khoa học), phương pháp sản xuất, xuất xứ

- Thể hiện khối lượng tịnh, hạn sử dụng, thông tin doanh nghiệp tại EU

- Bao bì cần có số phê duyệt, số lô để truy xuất

- Bắt buộc ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng

• Với hàng đóng gói sẵn:

- Ghi rõ danh sách và tỷ lệ thành phần

- Thông tin doanh nghiệp, xuất xứ, hướng dẫn sử dụng (nếu có)

- Ngày cấp đông, thành phần bổ sung (nếu có)

- Phải ghi rõ nước hoặc protein bổ sung trong sản phẩm

• Thủy hải sản phải có nguồn gốc hợp pháp- EU áp dụng quy định chống khai thác IUU từ năm 2010

- IUU là khai thác trái phép, không báo cáo hoặc không được kiểm soát

- Hoạt động này gây hại nguồn lợi thủy sản và cạnh tranh không lành mạnh

- EU yêu cầu chứng minh nguồn gốc hợp pháp của thủy hải sản

- Sản phẩm khai thác tự nhiên phải có giấy chứng nhận khai thác hợp lệ

- Chỉ chấp nhận nguyên liệu từ tàu cá đã đăng ký, được cấp phép

- Quốc gia vi phạm có thể bị cảnh báo “thẻ vàng”

- Nếu không khắc phục sẽ bị “thẻ đỏ”, cấm xuất khẩu vào EU

• Kiểm tra hàng hải sản tại cửa khẩu- Hàng thủy sản vào EU phải qua Trạm kiểm tra biên giới được phê duyệt

- Tần suất kiểm tra phụ thuộc mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ

- Lô hàng vi phạm có thể bị tiêu hủy hoặc buộc tái xuất trong 60 ngày

- Doanh nghiệp vi phạm có thể bị đình chỉ, cơ quan quản lý bị xử lý

- Hàng quá cảnh qua EU sang Anh vẫn phải kiểm tra tại biên giới EU

- Mỗi lô cần có chứng từ nhập cảnh y tế (Common Health Entry Document)

- Phải khai báo trước với phía Anh qua hệ thống IPAFFS

2. Các yêu cầu bổ sung

- Chứng nhận an toàn Thực phẩm

- Chứng nhận tuân thủ xã hội

- Chứng nhận bền vững