"Mắt xích nhỏ”, ý nghĩa lớn

Rẽ phải trước đèn đỏ, nhân rộng để giảm ùn tắc và đồng nhất tổ chức

Trong bối cảnh áp lực giao thông đô thị ngày càng gia tăng, câu chuyện ùn tắc đã trở thành “bệnh mãn tính”. Giữa nhiều giải pháp hạ tầng và quản lý giao thông cần thời gian dài để phát huy hiệu quả, việc cho phép rẽ phải trước đèn đỏ nổi lên như một giải pháp tổ chức giao thông chi phí thấp, tác động nhanh, nhưng đến nay vẫn chưa được áp dụng một cách đồng bộ, nhất quán.

Trên thực tế, rẽ phải trước đèn đỏ không phải là điều mới mẻ. Quy định pháp luật hiện hành đã cho phép phương tiện rẽ phải khi có biển báo hoặc đèn tín hiệu. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: việc cho phép này đang được triển khai khá dè dặt và mang tính “thí điểm kéo dài”, khiến người tham gia giao thông lúng túng, thậm chí có tâm lý e ngại, sợ vi phạm.

Ở nhiều nút giao, cùng một loại hình giao cắt, có nơi cho phép rẽ phải, có nơi không. Hệ quả là dòng phương tiện rẽ phải - vốn có thể tách ra khỏi dòng chờ đèn - lại phải đứng yên, chiếm dụng làn đường, làm gia tăng ùn ứ không cần thiết. Trong khi đó, thực tiễn áp dụng tại một số nút giao cho thấy, nếu được tổ chức hợp lý, rẽ phải trước đèn đỏ không làm tăng nguy cơ tai nạn, mà ngược lại còn giúp giảm xung đột và cải thiện năng lực thông hành tại nút giao.

Vấn đề cốt lõi ở đây là tư duy quản lý. Chúng ta đang quá thiên về “an toàn tuyệt đối trên giấy”, trong khi chưa khai thác hết dư địa của tổ chức giao thông linh hoạt. Bởi vậy, cho phép rẽ phải khi đèn đỏ không nên chỉ được xem là “ưu tiên”, mà cần được coi là một giải pháp quản lý giao thông chính thức, có tính phổ quát ở những nơi đủ điều kiện.

Để làm được điều đó, trước hết cần đồng nhất phương án tổ chức giao thông. Thay vì mỗi địa phương, mỗi nút giao một cách làm, cần có hướng dẫn rõ ràng ở tầm quốc gia: tiêu chí nào thì được phép rẽ phải khi đèn đỏ, tổ chức làn ra sao, bố trí biển báo và vạch sơn thế nào.

Việc ban hành các quy tắc chung theo hướng: chỉ quy định với các trường hợp không được rẽ phải, còn lại cho rẽ, là phù hợp, vì cách làm như hiện nay gắn biển phụ, biển bé, nhiều chữ, trong khi xe thì to, tài xế nhiều khi không quan sát được. Khi quy định đã rõ ràng và thống nhất, người tham gia giao thông sẽ dễ hình thành thói quen, giảm tâm lý e ngại như hiện nay.

Thứ hai, cần mạnh dạn mở rộng phạm vi cho phép, đặc biệt tại các nút giao có bán kính cong lớn, tầm nhìn tốt, mật độ người đi bộ thấp. Ở những vị trí này, việc buộc phương tiện dừng chờ đèn đỏ cho hướng rẽ phải là không hợp lý, thậm chí phản khoa học.

Song song với mở rộng cho phép, cần nâng cao kỷ luật và ý thức tham gia giao thông. Rẽ phải khi đèn đỏ không đồng nghĩa với “muốn đi thế nào cũng được”. Người điều khiển phương tiện vẫn phải nhường đường cho người đi bộ, xe thô sơ và các hướng ưu tiên khác. Công tác tuyên truyền cần đi trước một bước, làm rõ quyền và nghĩa vụ, tránh việc biến một chủ trương đúng thành nguồn cơn của xung đột giao thông mới.

Ngoài ra, không thể thiếu vai trò của ứng dụng công nghệ và giám sát. Camera AI, hệ thống đèn tín hiệu thông minh hoàn toàn có thể hỗ trợ điều chỉnh linh hoạt theo thời gian thực để cải thiện năng lực thông xe. Nơi nào làm được thì nên làm ngay, nhất là các nút ở các khu vực dân cư, khu phố cổ có tốc độ thấp, lượng xe không quá đông, ít xung đột, nên mạnh dạn nhân rộng cho rẽ phải.

Có thể nói, cho phép rẽ phải khi đèn đỏ là một “mắt xích nhỏ”, nhưng lại có ý nghĩa lớn trong bức tranh tổng thể của quản lý giao thông đô thị. Đã đến lúc cần mạnh dạn hơn trong tổ chức giao thông khoa học, đồng bộ và lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.

Khi quy định rõ ràng, cách làm thống nhất và thói quen được hình thành, lợi ích không chỉ nằm ở việc giảm ùn tắc, mà còn ở một môi trường giao thông trật tự, văn minh và dễ dự đoán hơn cho tất cả mọi người.