Luật Thủ đô (sửa đổi): Cơ hội giải quyết bài toán ùn tắc giao thông

Vậy, việc trao thêm nhiều thẩm quyền cho Thành phố Hà Nội sẽ mở ra cơ hội để giải quyết bài toán ùn tắc giao thông ra sao?

Thời gian gần đây, hàng loạt giải pháp tổ chức giao thông đã được triển khai, từ giải pháp mềm đến giải pháp cứng đã giúp đường sá Hà Nội thông thoáng hơn. Tuy nhiên, nhiều người tham gia giao thông tại Thủ đô chia sẻ, họ vẫn hàng ngày phải đối mặt với áp lực giao thông ngày càng gia tăng khi số lượng phương tiện cá nhân liên tục tăng nhanh, trong khi hạ tầng chưa theo kịp:

"Có giảm nhưng mà so với mật độ thì vẫn chưa đáng kể lắm, các chỗ chờ đèn xanh đèn đỏ thì vẫn đông. Bởi vì hiện tại mật độ giao thông nhiều, đường sá của mình vẫn chưa thể nâng cấp đồng bộ nó đông, quá tải sẽ xảy ra".

"Tắc đường của một số tuyến phố vẫn còn, vẫn có. Thế nhưng nói chung là nó chỉ tắc trong một thời gian ngắn thôi vì cũng giải tỏa tốt. Có những đội an ninh của các khu phố dân cư này hoặc công an giao thông xuất hiện để giải tỏa tốt, tránh hiện tượng ùn tắc kéo dài".

"Vấn đề then chốt phải là hạ tầng cơ sở, vì hạ tầng có tốt thì các tuyến công cộng hoạt động mới giảm tải được chứ nếu không thì không giải quyết được vấn đề gì cả. Vì lưu lượng xe rất lớn của Hà Nội mà bây giờ hạ tầng cơ sở không tốt thì các tuyến công cộng không phát triển, làm sao mà tránh được ùn tắc".

Theo TS Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, ùn tắc giao thông tại Hà Nội là một vấn đề vô cùng nan giải. Vì thế, bài toán ùn tắc giao thông là thách thức lớn đặt ra cho Thành phố trong việc có các chính sách mạnh mẽ phát triển hạ tầng và tổ chức giao thông đồng bộ, hiệu quả:

"Nếu chỉ dựa vào việc mở đường hoặc xây dựng các tuyến đường mới thì chỉ giải quyết được vấn đề trong một vài năm và sau đó sẽ lại ùn tắc như cũ. Vì thế, một mặt cần thiết mở mới các tuyến đường nhưng mặt khác cần có giải pháp mạnh mẽ để chuyển đổi người dân từ giao thông cá nhân sang giao thông công cộng thì mới có thể giải quyết được vấn đề ùn tắc giao thông".

Trong bối cảnh đó, Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 được cho là sẽ mở ra những cơ hội để giải quyết triệt để các “điểm nghẽn” cố hữu lâu nay. Dự thảo gồm 9 chương, 36 điều với phương châm: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Dự thảo Luật đã quy định chi tiết với 12 điểm, 3 khoản, tại Điều 13 về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường, qua đó thiết lập một khung cơ chế, chính sách mang tính đột phá khi tăng cường phân cấp, trao quyền cho Thành phố trong việc chủ động ban hành chính sách, huy động nguồn lực và tổ chức đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, vận tải và logistics.

TS Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, đây sẽ là công cụ pháp lý để Hà Nội chuyển từ tư duy xử lý ùn tắc theo từng điểm riêng lẻ sang tư duy tái cấu trúc giao thông và không gian đô thị:

"Đây là những công cụ nếu được thiết kế tốt và triển khai một cách đồng bộ sẽ giúp điều chỉnh hành vi giao thông, phải thay đổi phương thức đi lại, chứ không chỉ giải tỏa phần ngọn là vài điểm ùn tắc. Dự thảo còn mở đường cho Hà Nội xử lý "điểm nghẽn" về quỹ đất và hạ tầng cho giao thông, giảm tình trạng hạ tầng đi sau đô thị hóa mà chúng ta gặp phải nhiều năm qua".

Đồng thời, dự thảo Luật quy định rõ việc ưu tiên phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn, giao thông ngầm, giao thông thông minh và cho phép áp dụng các công cụ quản lý nhu cầu giao thông như hạn chế phương tiện cá nhân, thu phí ùn tắc.

Đặc biệt, các quy định đã gắn kết chặt chẽ giữa phát triển giao thông với bảo vệ môi trường thông qua các chính sách về vùng phát thải thấp, chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch và thúc đẩy giao thông xanh.

Ông Nguyễn Duy Thanh, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Giảng viên trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM đánh giá, Luật Thủ đô sẽ tháo gỡ những nút thắt quan trọng trong giải quyết điểm nghẽn về ùn tắc giao thông:

"Tháo gỡ điểm nghẽn về ùn tắc giao thông khu vực nội đô, vốn là vấn đề lớn nhất hiện nay. Thay vì chỉ mở rộng hạ tầng đơn lẻ, Luật cho phép triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Thứ hai, Luật giải quyết điểm nghẽn về thiếu đồng bộ và thiếu không gian phát triển hạ tầng giao thông. Đồng thời, cơ chế huy động đa dạng nguồn lực giúp đẩy nhanh tiến độ các tuyến vành đai, trục hướng tâm - vốn là các dự án có tính chất liên kết nhưng lâu nay triển khai còn chậm do thiếu vốn và cơ chế".

TS. Đào Huy Hoàng, chuyên gia của Viện Khoa học và công nghệ GTVT nhìn nhận về cơ hội nằm ở việc kết nối giao thông với phát triển đô thị theo mô hình TOD. Dự thảo Luật cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD gắn với nhà ga, đề-pô đường sắt đô thị. Đây là cơ chế để Hà Nội vừa triển khai vừa metro, vừa tái cấu trúc đô thị quanh metro vừa tạo nguồn lực từ chính quá trình phát triển đó:

"Hà Nội có cơ chế đặc thù để huy động nguồn lực tái cấu trúc đô thị dọc theo hành lang giao thông công cộng. Các biện pháp hạn chế giao thông cho phép Hà Nội có biện pháp chủ động quản lý phương tiện, thu phí giảm ùn tắc, tổ chức giao thông thông minh và đẩy mạnh đầu tư công, xã hội hóa hạ tầng giao thông sẽ góp phần đạt được mục tiêu không để ùn tắc kéo dài quá 30 phút tại Hà Nội".

Một điểm nghẽn đáng kể nhất lâu nay là Hà Nội thiếu công cụ pháp lý để kiểm soát phương tiện và phát thải cũng có thể được tháo gỡ nhờ các quy định mới trong Dự thảo Luật Thủ đô. Dự thảo Luật cho phép thiết lập vùng phát thải thấp, hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sang năng lượng sạch, phát triển giao thông phi cơ giới. Đây là cơ sở để Hà Nội từng bước kiểm soát xe gây ô nhiễm, điều mà trước đây còn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Sáng 15/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, cần làm rõ, phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội trong dự thảo Luật. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội, để có thể đưa quy định của Luật Thủ đô vào thực tiễn cuộc sống, Thành phố cần các bước chuẩn bị kỹ lưỡng:

"Phải thực thi để đưa những chính sách, thể chế đấy vào thực tiễn, nó phụ thuộc vào con người thực thi, phải có được đội ngũ cán bộ, đặc biệt là những người đứng đầu thể hiện tinh thần quyết liệt, hành động đồng bộ. Khi đã trao quyền cho Thủ đô tự làm, tự chịu trách nhiệm thì đòi hỏi con người và bộ máy của Thủ đô cũng phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm".

Thực tế cho thấy, ùn tắc giao thông không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giao thông mà còn là bài toán tổng thể của phát triển đô thị. Trong khi dân số và phương tiện giao thông cá nhân tiếp tục gia tăng, việc trao thêm nhiều thẩm quyền cho Thành phố Hà Nội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ mở ra cơ hội rất lớn để giải quyết bài toán ùn tắc giao thông.

Tuy nhiên, đây mới là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ để giải quyết dứt điểm ùn tắc giao thông Thủ đô. Dưới góc nhìn của VOV Giao thông Quốc gia, bên cạnh những chính sách vượt trội từ Dự thảo Luật Thủ đô, Hà Nội còn cần "Các giải pháp căn cơ đẩy lùi ùn tắc giao thông"

Ùn tắc giao thông đã trở thành “điểm nghẽn” nhiều năm nay, gây ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững của Hà Nội, kéo theo những hệ lụy về sức khỏe, môi trường và đời sống người dân.

Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, số lượng phương tiện cơ giới tăng nhanh, tốc độ gia tăng dân số cơ học cao tuy nhiên hệ thống hạ tầng giao thông chưa được phát triển đồng bộ đã khiến ùn tắc giao thông trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Ùn tắc giao thông ước tính gây thiệt hại khoảng 6 tỷ USD/năm tại Hà Nội và TP.HCM, tương đương với khoảng 3% tổng sản phẩm trên địa bàn, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân, môi trường và thu hút đầu tư. Đại hội Đảng bộ Hà Nội lần thứ XVIII đã xác định đây là một trong bốn vấn đề đô thị cần giải quyết dứt điểm, khẳng định quyết tâm xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và đáng sống.

Hà Nội cũng đã có Đề án tổng thể "Giảm thiểu ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội, giai đoạn 2025 - 2030 và những năm tiếp theo", trong đó giảm ùn tắc giao thông là nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết và có tính đột phá.

Để giải bài toán ùn tắc, các đơn vị tư vấn đưa ra 11 nhóm giải pháp cho Thành phố, trong đó là 116 biện pháp, nhiệm vụ cụ thể như: Quản lý nhu cầu giao thông; Kiểm soát đoàn phương tiện hiện có; tổ chức giao thông và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành giao thông; tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm...

Tuy nhiên, để Đề án thành công, cần có sự đồng bộ hóa triệt để giữa phát triển hạ tầng, phát triển giao thông thông minh và các giải pháp quản lý, cùng với sự ưu tiên cho giao thông công cộng.

Cụ thể, Thành phố cần phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, nhất là các tuyến đường vành đai, trục hướng tâm, cầu vượt, hầm chui, bãi đỗ xe ngầm… Hà Nội đang chuẩn bị triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn mang tính chiến lược.

Dự án phát triển đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ bao gồm tuyến đại lộ dài khoảng 80km dọc hai bờ sông; hệ thống giao thông công cộng tàu một ray dài hơn 80 km; các tuyến vành đai chiến lược như Đường Vành đai 4 và Đường Vành đai 5 có vai trò giảm tải cho khu vực nội đô và tạo ra mạng lưới kết nối logistics giữa Hà Nội với các tỉnh trong vùng như Bắc Ninh, Hưng Yên và Phú Thọ.

Cùng với đó, Hà Nội cần xây dựng hồ sơ dữ liệu giao thông hợp nhất để phá vỡ tình trạng “ốc đảo dữ liệu” giữa các sở, ban ngành; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, giám sát, phân luồng, điều tiết giao thông, giảm ùn tắc; hoàn thiện thẻ vé điện tử liên thông; mô hình tích hợp dịch vụ giao thông cho phép người dân tiếp cận và sử dụng nhiều loại hình vận tải khác nhau: metro, xe buýt, taxi, Grab, xe đạp công cộng trên một nền tảng kỹ thuật số duy nhất, đánh dấu sự chuyển đổi từ sở hữu phương tiện sang sử dụng dịch vụ di chuyển theo nhu cầu.

Đồng thời, Thành phố thiết lập vùng lõi hạn chế phương tiện cá nhân dựa trên mức phát thải hoặc thu phí ùn tắc. Các biện pháp kiểm soát phương tiện cá nhân được thực hiện theo lộ trình phù hợp không chỉ nhằm giảm ùn tắc, mà còn hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng không khí, xây dựng môi trường sống bền vững cho người dân Thủ đô.

Về giải pháp lâu dài, cần có quy hoạch cụ thể về xây dựng, mật độ xây dựng phải phù hợp với hạ tầng giao thông; di dời trụ sở cơ quan, trường học ra khỏi nội đô, quy hoạch đô thị thông minh và có các biện pháp khuyến khích người dân tham gia giao thông bằng phương tiện công cộng để từng bước xây dựng hệ thống giao thông vận tải Thủ đô văn minh, hiện đại.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những “điểm nghẽn” cho Thủ đô nhưng vấn đề cốt lõi là biến chính sách thành hành động thực tế sẽ phụ thuộc vào việc Thành phố tận dụng được các chính sách ra sao, có quyết tâm, chiến lược và bước đi khoa học, phù hợp như thế nào, để biến các quy định vượt trội mà Luật Thủ đô đã kiến tạo, thành sức mạnh, công cụ hữu hiệu giải quyết điểm nghẽn bức bối nhất, khơi thông nguồn lực cho phát triển nhanh và bền vững.