Luật Phát triển đô thị đã thông, TP.HCM làm gì để cất cánh?

Điều quan trọng là TP.HCM sẽ làm gì để sớm hiện thực hoá các cơ chế vượt trội của đạo luật này để thực sự cất cánh.

Một số người dân tại các khu vực có dự án chậm triển khai hoặc quy hoạch treo gây ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống hàng ngày. Với họ, việc làm thế nào để có thể sửa chữa được nhà, đường sá được mở rộng, không gian sống không còn ô nhiễm… là quan trọng nhất:

"Rất gò bó mấy chục năm rồi muốn làm gì cũng không được. Người dân mong muốn nơi ở mới phải đẹp, hiện đại hơn, đừng để người dân eo hẹp."

"Quy hoạch treo mấy chục năm rồi, kỳ này dân mong nếu được thì đền bù thỏa đáng, sống chỗ tốt hơn chứ không phải như vầy. Không để treo năm này qua năm nọ nữa, dân rất là khổ."

"Quốc lộ 13 này phải mở rộng chứ kẹt xe quanh năm, để vầy là kẹt xe hoài thôi, kẹt xe lâu lắm rồi."

TPHCM tái khởi động dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng và sẽ xong trong năm nay

Đông Nam Bộ và TPHCM trước áp lực khí thải Diesel – Lộ trình và giải pháp cho mục tiêu Net to Zero

Ở góc nhìn của doanh nghiệp, TS.Lê Quang Đạm, Tổng Giám đốc Marvell Việt Nam – đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động tại TP.HCM hơn 10 năm qua cho rằng 1 cơ chế ổn định, bền vững và được thực thi nghiêm túc sẽ tạo sức hút lớn cho các nhà đầu tư đến với TP.HCM nói riêng, Việt Nam nói chung:

"Rất nhiều trường hợp tôi nhận thấy định hướng ở cấp lãnh đạo là rất rõ ràng, nhưng khi đến khâu thực thi thì giữa các bộ phận bên dưới vẫn chưa có sự thống nhất, điều đó tạo ra nhiều khó khăn cho doanh nghiệp. Ví dụ như doanh nghiệp trong lĩnh vực nghiên cứu - phát triển, cần nhập một số thiết bị phục vụ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên việc nhập thiết bị hiện nay vẫn gặp khá nhiều vướng mắc"

Những nút thắt về thể chế của TP.HCM nhiều năm qua đã chính thức được tháo gỡ khi kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất Quốc hội khoá XVI thống nhất thông qua Luật Phát triển đô thị với 5 chương và 66 điều và có hiệu lực kể từ ngày 01/10/2026 tới đây.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc thông qua Luật Phát triển đô thị và nhiều dự thảo Luật khác trong kỳ họp này với mục đích cụ thể hoá mục tiêu “không chậm trễ, không để lỡ thời cơ phát triển của đất nước:

"Đất nước ta đang bước vào giai đoạn “tăng tốc, bứt phá”, những quyết sách được thông qua tại Kỳ họp này là cơ sở pháp lý quan trọng để Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiệm vụ ngay trong những tháng cuối năm 2026, phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số và các mục tiêu phát triển giai đoạn 2026 - 2030"

Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn - giảng viên trường chính sách công Fullbright chỉ ra rằng TP.HCM đang có cơ hội rất lớn sau khi Luật phát triển đô thị được Quốc hội thông qua và thành phố phải hết sức chủ động trong giai đoạn này để có thể triển khai ngay khi Luật chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/10 tới đây:

"TP.HCM ngay lập tức cần phải có chương trình hành động để cụ thể hóa các vấn đề về quy hoạch, chính sách đất đai, các mô hình thể chế đặc biệt như  khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế… .Các sở ngành liên quan phải ban hành ngay chương trình hành động bởi vì chính họ là người định hình những chính sách đó khi còn là dự thảo luật. Phải có KPI, giao trách nhiệm cụ thể cho thủ trưởng, người đứng đầu các cơ quan liên quan theo tinh thần "tám rõ" là rõ việc, rõ người, rõ nhiệm vụ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm … và phải gắn kết quả thực hiện với vấn đề đánh giá, luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ. Đây là điều rất là quan trọng."

Theo PGS TS Lê Minh Hùng - Trưởng Khoa Luật và Khoa học Chính trị, Đại học Công nghiệp TP.HCM,  thử thách cho TP.HCM là không hề nhỏ nếu muốn đưa Luật Phát triển đô thị đi vào đời sống. Tuy nhiên chính hiệu quả của quá trình triển khai Luật vào thực tiễn cũng chính là thước đo năng lực quản trị của thành phố. PGS TS Lê Minh Hùng gợi ý:

"Khi đưa luật vào thực tiễn thường có một quá trình và khoảng cách do người dân vốn quen với những nề nép đã có, bây giờ đặt thêm luật mới, tức là phải học lại cách ứng xử theo luật mới. Do vậy không còn cách nào khác là phải hiểu tường tận, sâu sắc, và phải có cách để luật được đưa đến người dân một cách khéo léo."

Ngay sau khi Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua, cả hệ thống chính trị TP.HCM đã bắt tay ngay vào các công tác liên quan để có thể hiện thực hoá sớm nhất hơn 240 nội dung ngay khi Luật có hiệu lực.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng để xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới:

"Phải tổ chức thi hành luật một cách chủ động, quyết liệt, đồng bộ, thực chất, hiệu quả và quán triệt nghiêm nguyên tắc rõ người, rõ việc ,rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và đặc biệt là rõ kết quả gắn với đẩy mạnh phân cấp phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực và phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, khuyến khích bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tư duy đột phá là chuyển từ quản lý tiền kiểm sang kiến tạo phát triển và hậu kiểm và khai thác tối đa các không gian phát triển mới như là không gian biển, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao, trung tâm thương mại tự do, logistic và các cơ chế sandbox"

Quán triệt tinh thần quyết tâm đến cùng trong việc thực thi Luật phát triển đô thị, Bí thư Thành uỷ TP.HCM Trần Lưu Quang đề nghị từng cán bộ ở từng vị trí công tác phải trả lời được 3 câu hỏi then chốt là “Luật trao cho chúng ta và cơ quan chúng ta quyền hành gì?”, “Với quyền hành đó, chúng ta tạo ra sản phẩm gì?” và “Nếu không làm hoặc là làm không có hiệu quả thì ai là người chịu trách nhiệm?”.

Người đứng đầu TP.HCM cũng cương quyết nói không với tình trạng xin ý kiến lòng vòng cũng như cam kết bảo vệ đến cùng đối với cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung:

"Chúng ta không đo thành công bằng việc chúng ta được giao bao nhiêu thẩm quyền, mà bằng kết quả cụ thể tạo ra được từ thẩm quyền đó. Quyền hạn đã có, cơ chế đã có, thời gian  không chờ ai, việc còn lại là năng lực thực thi của chính chúng ta và nó sẽ được đo bằng sản phẩm cụ thể, trên từng địa bàn, qua từng thời gian. Đề nghị các đồng chí bắt tay vào việc ngay từ hôm nay"

Luật Phát triển đô thị đã thông, TP.HCM làm gì để cất cánh?

Có những đạo luật ra đời để lấp một khoảng trống pháp lý, nhưng cũng có những đạo luật xuất hiện để mở một cánh cửa phát triển. Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 thuộc về vế thứ hai. Ở tầm rộng hơn, đây có thể được xem là một cột mốc đáng chú ý trong tiến trình đổi mới tư duy lập pháp Việt Nam khi chuyển từ tư duy quản lý bằng những khuôn khổ tương đối cứng sang tư duy kiến tạo, phân quyền và trao không gian chủ động lớn hơn cho những đô thị giữ vai trò đầu tàu.

Ngay sau khi luật được thông qua, TP.HCM đã nhanh chóng chuyển sang trạng thái hành động. Chỉ thị 22 của Ban Thường vụ Thành ủy và kế hoạch triển khai của chính quyền Thành phố đặt ra nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả”. Đây không đơn thuần là yêu cầu về tiến độ mà là đòi hỏi về sự vận hành của cả bộ máy: từ phân công công việc sang quản trị theo kết quả, từ xử lý từng thủ tục sang giải quyết trọn vẹn một vấn đề phát triển. Và đây chính là cuộc sát hạch khó nhất.

Hơn 240 nội dung của luật nếu chỉ được cụ thể hóa thành hàng loạt nghị quyết, quy định, hướng dẫn mà không tạo ra thay đổi ngoài thực tế thì điệp khúc “độ trễ thể chế” sẽ còn lặp lại. Điều TPHCM cần là một “bản đồ thực thi” hết sức trực quan để có thể đánh giá chính xác mỗi điều khoản đi tới đâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm, thời hạn nào phải hoàn thành, nguồn lực nào được kích hoạt và kết quả cuối cùng được đo bằng chỉ số nào.

Đặc biệt, phải chấm dứt tư duy thực thi theo những “ốc đảo quản lý”. Lấy ví dụ từ một dự án TOD điển hình. Không thể chỉ khoanh một vùng quanh nhà ga rồi để ngành quy hoạch lo quy hoạch, ngành giao thông lo giao thông, ngành đất đai lo đất đai. TOD chỉ thành công khi đất đai, quy hoạch, giao thông, tài chính, hạ tầng xã hội và không gian đô thị được thiết kế hoàn chỉnh.  Nhìn sang các đô thị thành công ở châu Á, bài học đáng giá nhất không phải họ có nhiều quy hoạch hơn, mà là quy hoạch nối được với đầu tư, đầu tư nối được với công trình, còn công trình phải tạo ra năng suất và chất lượng sống.

Đừng đo thành công của Luật Phát triển đô thị bằng số nghị quyết được ban hành mà hãy đánh giá bằng số thủ tục được rút ngắn, dự án được khơi thông, hạ tầng được hoàn thành, nguồn lực được giải phóng và thời gian người dân phải chờ đợi được giảm xuống.

Giá trị lịch sử của đạo luật này, vì thế, không chỉ nằm ở những quyền hạn mới được trao mà nằm ở cơ hội buộc nền quản trị đô thị phải trưởng thành. Và với TP.HCM, từ thời điểm này, cất cánh hay không sẽ được quyết định bởi năng lực biến cơ chế thành kết quả.