Luật An toàn thực phẩm: Sẽ kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng

GIÁM SÁT, PHÂN TÍCH NGUY CƠ, PHÒNG NGỪA, XỬ LÝ SỰ CỐ VÀ TRUY XUẤT NGUỒN GỐC

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 9 chương, 75 điều, đang được Bộ Y tế cập nhật, hoàn thiện theo hướng đổi mới toàn diện phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, đẩy mạnh chuyển đổi số và siết chặt quản lý thức ăn đường phố, suất ăn tập thể nhằm bảo vệ sức khỏe người dân.

Trong đó, quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng là chính sách nền tảng của Dự thảo Luật, với mục tiêu quản lý ATTP trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, tiệm cận phương thức quản lý của các nước phát triển. Theo đó, công tác quản lý sẽ bao quát các khâu từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ, sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông trên thị trường đến tiêu dùng.

Dự thảo bổ sung quy định về giới hạn tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm; quy định điều kiện đối với một số nhóm cơ sở sản xuất thực phẩm; đồng thời xây dựng phương thức quản lý phù hợp theo từng nhóm thực phẩm.

Theo Dự thảo, cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở kiểm nghiệm sẽ được tăng cường vai trò trong hoạt động kiểm tra, giám sát, chủ động lấy mẫu đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường nhằm phát hiện sớm nguy cơ mất ATTP.

Dự thảo Luật cũng đề xuất cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường. Chính sách này hướng tới đổi mới phương thức quản lý sản phẩm theo toàn bộ vòng đời, bảo đảm tất cả thực phẩm lưu hành trên thị trường đều được giám sát trên cơ sở đánh giá nguy cơ.

Đối với giai đoạn trước khi lưu hành, Dự thảo quy định từng nhóm thực phẩm sẽ áp dụng phương thức quản lý phù hợp. Đối với giai đoạn sau lưu hành, cơ quan quản lý sẽ thực hiện giám sát, phân tích nguy cơ, phòng ngừa, xử lý sự cố và truy xuất nguồn gốc thông qua hệ thống thông tin ATTP thống nhất từ trung ương đến địa phương. Theo Bộ Y tế, cách tiếp cận này giúp chuyển mạnh từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ kết hợp hậu kiểm hiệu quả, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, Dự thảo còn đề cập nội dung về số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia liên thông và nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể.

Hiện, Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã được Chính phủ xem xét, cho ý kiến tại phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2026 và dự kiến sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

SIẾT CHẶT VIỆC QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM

Siết chặt việc quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng sẽ đặt yêu cầu kiểm soát xuyên suốt quá trình kinh doanh thực phẩm. Vậy quy định này sẽ thay đổi cách quản lý an toàn thực phẩm như thế nào và đâu là những yếu tố cần thiết để việc kiểm soát theo chuỗi thực sự hiệu quả?

Phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng TS. Lê Văn Giang, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam.

PV: Thưa ông, theo ông, đâu là những điểm mới đáng chú ý nhất trong Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này?

TS. Lê Văn Giang: Tôi nghĩ rằng Luật an toàn sửa đổi lần này là rất tích cực. Nếu chúng ta thực hiện được tốt 4 chính sách trong Nghị quyết 184/2026 của Chính phủ.

Trong đó, điểm 1 là kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng. Điểm 2 là cải cách phương án quản lý và cơ chế kiểm tra. Chính sách 3 là số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu liên thông và chính sách thứ 4 là nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về thức ăn đường phố và suất ăn tập thể. Tôi thấy rằng nếu mà thực hiện được 4 chính sách này một cách triệt để thì sẽ có những chuyển biến tích cực khi Luật đi vào cuộc sống.

PV: Chính sách nền tảng của dự thảo Luật là quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng. Ông đánh giá thế nào về nội dung này?

TS. Lê Văn Giang: Đây là một vấn đề rất phù hợp với quốc tế xưa nay, bởi vì chúng ta không thể kiểm soát một cách tràn lan, chúng ta không có thời gian, chúng ta không có nguồn lực.

Tôi nghĩ rằng đưa ra chính sách như thế này có nghĩa rằng chúng ta bằng nguồn lực khiêm tốn của mình, như là một viên đạn bắn ra khỏi nòng đi đúng được mục tiêu. Bởi vì trong một chuỗi sản xuất, có những chỗ nguy cơ và có những chỗ không mang tới nguy cơ thì chúng ta chỉ cần kiểm soát những cái chỗ có mối nguy cơ đó thôi.

Chính sách này, tôi nghĩ rằng rất là phù hợp với quốc tế xưa nay và bây giờ chúng ta cũng đang đi theo hướng đó. Tuy nhiên, chúng ta muốn làm được điều này thì trình độ chúng ta hay là kết hợp các cơ quan với nhau để khi chúng ta trong các chuỗi dây chuyền mà các cơ quan quản lý có liên quan phải phân tích đúng cái mối nguy, đúng cái chỗ cần kiểm soát.

PV: Ngoài ra, ông còn có đóng góp, kiến nghị gì để Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi ban hành có thể kiểm soát tốt hơn các nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong thực tế?”

TS. Lê Văn Giang: Tôi thấy đóng góp về Luật An toàn thực phẩm sửa đổi thì còn phải một vài điểm nữa. Phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường trong Dự thảo theo đánh giá của một số chuyên gia sẽ làm tăng lên khoảng 20 lần hoặc hơn về thủ tục hành chính.

Do quản lý thực phẩm theo mô hình dược phẩm. Tôi cho rằng việc tăng các thủ tục hành chính trong tiền kiểm không mang lại lợi ích thiết thực, mà chúng ta cần phải tăng hậu kiểm. Làm như thế để giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Trong vấn đề công bố, chúng ta lại tăng tần suất công bố làm cho số lượng hồ sơ công bố nó tăng lên rất nhiều. Rồi trong đó, chúng ta đã đưa ra khái niệm hàng giả, nhưng ta lại không đưa ra khái niệm hàng kém chất lượng hay kém phẩm chất.

PV: Vâng, xin được cảm ơn ông!

KHÔNG TẠO THÊM GÁNH NẶNG

Việc kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng sẽ đặt trọng tâm vào việc kiểm soát an toàn thực phẩm ở tất cả các công đoạn trong chuỗi kinh doanh, qua đó chủ động nhận diện và hạn chế nguy cơ ngay từ đầu, thay vì chỉ xử lý khi sản phẩm đã đến tay người tiêu dùng. Vậy phương thức quản lý theo chuỗi sẽ tạo ra những chuyển biến gì trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm?

Phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc trao đổi cùng bà Lê Thị Thanh Lam, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ

PV: Thưa bà, theo bà, việc quản lý an toàn thực phẩm theo hướng kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng có ý nghĩa như thế nào?

Bà Lê Thị Thanh Lam: Trong luật quy định như thế thì công tác quản lý sẽ chặt chẽ hơn, có nghĩa là từ trang trại cho đến bàn ăn. Tôi đánh giá cao tính khoa học và khả năng thực thi của chính sách này nhờ hai công cụ kỹ thuật then chốt được thể hiện trong dự thảo.

Thứ nhất, đó là việc là truy xuất nguồn gốc, thực hiện theo nguyên tắc là một bước trước và một bước sau đối với tất cả thực phẩm lưu thông trên thị trường. Phần này tại Khoản 4 Điều 57 là việc bắt buộc ghi chép truyền thống hoặc là định danh bằng mã số hoặc mã vạch, mã QR để nhận diện cơ sở kinh doanh ngay trước đó và cơ sở kinh doanh tiếp theo sẽ giúp loại bỏ hoàn toàn các cái điểm mù trong chuỗi cung ứng.

Thứ hai, việc áp dụng cấu trúc mã định danh trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại Điều 58 đối với các cái sản phẩm lô hàng hoặc kho bãi, nhà xưởng sẽ đảm bảo việc áp dụng thống nhất trên toàn quốc và quốc tế. Đây là công cụ kỹ thuật vô cùng đắc lực khi xảy ra sự cố ngộ độc hoặc là hệ thống số hóa dựa trên mã định danh thì sẽ lập tức định vị hoặc là khoanh vùng, cô lập chính xác các lô hàng bị lỗi.

Có nghĩa là trong thời gian ngắn sẽ tìm ra thu hồi các mục tiêu hoặc là bóc tách từng cái sản phẩm không an toàn. Điều này sẽ làm giảm tối đa thiệt hại cho nền kinh tế.

PV: Dự thảo cũng đề xuất những cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường. Bà có đóng góp gì với nội dung này?

Bà Lê Thị Thanh Lam: Cần chủ động phân loại cơ sở kiểm tra dựa trên là thuật toán, căn cứ vào lịch sử tuân thủ quy định an toàn thực phẩm của cơ sở kinh doanh hoặc thực phẩm qua các cuộc thanh tra kiểm tra trước đó để lựa chọn cơ sở kiểm tra. Tôi cũng đề xuất là nên áp dụng số hóa lịch sử theo bộ tiêu chí khi mà đã kiểm tra rồi thì chúng ta sẽ chấm dứt luôn các đoàn kiểm tra tiếp theo đối với những nội dung đó.

Chúng ta quản lý trên dữ liệu. Những doanh nghiệp và những nơi nào mà sản xuất chưa tốt thì sẽ thường xuyên kiểm tra để chấn chỉnh cho kịp thời, không ảnh hưởng sức khỏe cho người dân.

Thứ hai, cũng cần cân nhắc quy định cho phép đoàn kiểm tra niêm phong thực phẩm, buộc doanh nghiệp tạm dừng kinh doanh hoặc là dừng quảng cáo những thực phẩm mà không phù hợp. Để đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp, tôi đề nghị bổ sung quy định trong vòng là tối đa là 24 tới 48 giờ kể từ khi có lệnh tạm dừng kinh doanh hoặc dừng quảng cáo thì cơ quan kiểm tra phải trả lời kết quả thử nghiệm chính thức.

Và nếu quá thời hạn mà không chứng minh được doanh nghiệp sai phạm thì các lệnh dừng kinh doanh hoặc dừng quảng cáo thực phẩm tự động được hủy và cơ quan quản lý phải bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp tùy theo mức độ thiệt hại.

PV: Để bảo vệ tốt hơn sức khỏe người dân nhưng đồng thời không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp và người kinh doanh, theo bà, dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng nào?

Bà Lê Thị Thanh Lam: Để giải quyết bài toán cân bằng lợi ích giữa bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng và khơi thông động lực phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp, thì trong dự thảo luật thì cần tiếp tục hoàn thiện với một số định hướng như sau:

Thứ nhất là cần áp dụng đúng nguyên tắc tiền kiểm thông thoáng, hậu kiểm nghiêm túc. Thứ hai thì cũng cần linh hoạt trong quy định đối với hộ gia đình kinh doanh, nhỏ lẻ và cả thức ăn đường phố.

Thứ ba nữa thì tôi nghĩ là cũng cần thiết lập chế tài để bảo vệ hoặc là đảm bảo tuyệt đối các cái dữ liệu thương mại của doanh nghiệp. Có như vậy thì chúng ta mới bảo vệ được quyền và lợi ích của doanh nghiệp, cũng như là doanh nghiệp sẽ sẵn sàng và tự tin đồng hành cùng với nhà nước trong tiến trình đảm bảo an toàn thực phẩm nói riêng và chuyển đổi số nói chung.

PV: Vâng, xin cảm ơn bà!

Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là nhiệm vụ chính trị hàng đầu, được Đảng đặc biệt quan tâm, trong đó cần chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, bảo vệ sức khỏe từ sớm, từ xa. Với yêu cầu đó, bảo đảm an toàn thực phẩm là một phần quan trọng của công tác phòng bệnh, góp phần trực tiếp bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo đó, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng tới siết chặt quản lý thực phẩm theo chuỗi, chủ động nhận diện và phòng ngừa nguy cơ từ sớm, truy xuất nguồn gốc khi có sự cố, làm rõ trách nhiệm từng khâu, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

---

Bạn kỳ vọng gì vào Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), những quy định mới sẽ giúp phòng ngừa và xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm ra sao, góp phần nâng cao chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng như thế nào?

Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage VOV Giao thông.