Lỗ hổng nào trong quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học?

Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 33 ngày 14/8/2026 về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục. Trong đó, yêu cầu Bộ Y tế trong quý III năm 2026, rà soát, hoàn thiện quy định về phân công, phân cấp trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm đối với cơ sở giáo dục.

Nhất là quy định về bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các hoạt động, dịch vụ cung cấp thực phẩm, suất ăn cho cơ sở giáo dục với mong muốn hoàn thiện các quy định pháp luật, hạn chế tối đa nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Đặc biệt đối với những lỗ hổng tồn tại chủ yếu do những vi phạm trong công tác thực thi.

 Lỗ hổng từ khâu kiểm soát

Tháng 4 năm nay, 300 tấn thịt lợn bệnh tuồn vào bếp ăn của rất nhiều trường học trên địa bàn thủ đô bằng hợp thức hóa giấy tờ kiểm dịch, sau đó phân phối vào các cơ sở giáo dục trên địa bàn thủ đô.

Ở đây có hai vấn đề, cũng có thể coi như lỗ hổng trong khâu quản lý đó là, chính quyền địa phương không quản lý cơ sở giết mổ do quy định cơ quan nào cấp phép, cơ quan đó quản lý hoạt động, dẫn đến thiếu cơ chế kiểm tra chéo.

Điều này được ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Phòng Kinh tế xã Nam Phù, TP. Hà Nội – địa bàn xảy ra vụ 300 tấn thịt lợn bẩn tuồn ra thị trường, xác nhận trong cuộc làm việc diễn ra tại thời điểm xảy ra sự việc: "Theo nguyên tắc quản lý nhà nước thì tất cả công tác giết mổ thuộc quyền quản lý của ủy ban xã tuy nhiên theo luật an toàn thực phẩm thì đơn vị nào cấp phép đơn vị đó trực tiếp quản lý, địa phương chỉ phối hợp"

Thứ hai, các cơ sở giáo dục không thể quản lý chất lượng thực phẩm bằng mắt thường hoặc thông qua các loại giấy chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm, nếu giấy tờ bị làm khống, giống như vụ Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát.

Chia sẻ thực tế về công tác quản lý đầu vào ở một cơ sở giáo dục, cô Nguyễn Thị Hồng Diệp, hiệu trưởng trường tiểu học Vạn Phúc, xã Nam Phù, TP. Hà Nội trước thời điểm sáp nhập các cơ sở giáo dục, chia sẻ: "Bản thân chúng tôi thực sự chỉ biết dạy học thôi thế còn chúng tôi cũng chỉ kiểm tra như một bà nội trợ bình thường ở nhà theo cảm quan thôi, thấy thịt ngon, rau tươi thì đưa vào cho các con".

Người đứng đầu nhà trường chịu trách nhiệm chính trong việc lựa chọn, giám sát thực hiện, nhà thầu cung cấp suất ăn cho học sinh, thừa nhận vai trò không khác gì một bà nội trợ thông thường, những cuộc kiểm tra bằng mắt hay qua các loại giấy tờ đôi khi chỉ mang tính hình thức. Thế thì lỗ hổng trong toàn bộ quy trình cung cấp, chế biến bữa ăn bán trú cho học sinh nằm ở công đoạn nào?

Siết trách nhiệm để bảo vệ bữa ăn học sinh

Trong vai nhà cung cấp suất ăn vào các điểm trường tìm nguồn thực phẩm đầu vào thường xuyên, có thể thấy việc làm này tương đối đơn giản. Tức là chỉ cần đảm bảo một số điều kiện, toàn bộ quá trình còn lại có người khác lo. Người này, thậm chí còn mập mờ cả thủ thuật “phù phép” thực phẩm từ không chính ngạch sang chính ngạch.

PV: Anh có mối đưa vào rồi vấn đề là thịt lợn hay rau củ quả có thể nhập không chính ngạch thì em xử lý được vấn đề này không?

Nhân vật: Cái đấy em sẽ hướng dẫn cho anh làm thành chính ngạch

Quay trở lại vụ Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát cung cấp 300 tấn thịt lợn bẩn vào bếp ăn trường học, có lẽ cũng những sản phẩm không chính ngạch, cụ thể là lợn nhiễm bệnh, được hợp thức hóa bằng một cách khuất tất nào đó. Theo một nhà cung cấp thịt lợn nhỏ lẻ, việc kiểm dịch thực hiện thủ công trong vòng 5 phút nhờ vào cảm quan, kinh nghiệm, cũng có thể nhờ vào những yếu tố nhạy cảm liên quan khác.

PV: Kiểm dịch là họ cứ đến đóng dấu hay như nào?

Nhân vật: Ừ họ kiểm tra chất lượng thịt ấy, có đóng dấu mực tím

PV: Nhưng họ kiểm dịch bằng mắt thường hay có cách nào không ạ?

Nhân vật: Nhìn bằng mắt thường thôi

Có vẻ như câu hỏi lỗ hổng nào trong khâu quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm trong trường học ít nhiều cũng có câu trả lời. Vấn đề có lẽ không nằm ở quy trình mà do việc tuân thủ các quy định pháp luật liên quan của cá nhân, tổ chức thực hiện. Hình như ở đâu đó, con người ta, vì mối lợi trước mắt, mà cố tình lờ đi những vi phạm. Chính vì thế, trước tiên cần có chế tài nghiêm khắc xử lý cá nhân, tập thể làm trái quy định.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - chuyên gia Công nghệ thực phẩm, cho biết: "Những quyết định khá đầy đủ rồi, lần này lại có một điểm nhấn mạnh rất lớn là vai trò của các địa phương. Thứ nhất vừa đảm bảo quyền lợi cho chính các em, thứ hai là nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương."

Chỉ thị số 33 của Thủ tướng về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục yêu cầu rà soát, hoàn thiện quy định về phân công, phân cấp trách nhiệm thể hiện nhận thức rõ ràng của chính phủ về những lỗ hổng trên thực tế.

Với sự điều hành sát sao, quyết liệt này, hi vọng trong những năm học tiếp theo, vấn đề bữa ăn của học sinh được giải quyết triệt để, vừa sạch sẽ, vừa đủ dinh dưỡng cho những mầm non tương lai của đất nước phát triển.