Làm sao phát triển kinh tế biển ba chiều?

Trong bối cảnh một số lĩnh vực kinh tế biển vẫn rời rạc, phân tán, cần làm gì để tạo mối liên kết giữa các lĩnh vực? Các địa phương cần nỗ lực ra sao để phát triển kinh tế biển trong không gian ba chiều?

Về nội dung này, PV VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc đối thoại với PGS.TS Nguyễn Chu Hồi - nguyên Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghẻ và Môi trường của Quốc hội. 

PV: Nghị quyết 20 của Trung ương đặt mục tiêu kiến tạo sức mạnh tổng hợp, đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh thông qua việc chuyển đổi tư duy từ khai thác thô sang quản trị biển hiện đại, tích hợp và phát triển bền vững. Ông có ý kiến như thế nào về mục tiêu này?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Nghị quyết 20 là một sự thay đổi đồng bộ trong chủ trường chung của Đảng và Nhà nước để thích ứng với thời kỳ, gọi là kỷ nguyên mới, kỳ nguyên vươn mình của dân tộc.

Chính vì thế, cho nên tất cả các lĩnh vực, trong đó có mảng biển cũng được rà soát, xem lại và việc ban hành Nghị quyết 20 để xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành một quốc gia biển mạnh, nó thể hiện một triết lý mới mang tính bao trùm để tiếp cận quản trị hiện đại.

Đó là quản trị theo không gian. Nếu chúng ta nói một câu chuyện phát triển kinh tế, thì Nghị quyết 36, hay là Nghị quyết 09 năm 2007 cũng đã nói. Và như vậy, khi nói phát triển kinh tế, kể cả bền vững hay xanh thì ngành nào cũng xanh, ngành nào cũng phải phấn đấu phát triển bền vững và mặt cắt liên kết phối hợp giữa các ngành nó vẫn phân mảnh và rời rạc.

Trong khi đó, biển là những vùng không gian liên thông với nhau. Nó chứa đựng giá trị đa ngành, là tiền đề để phát triển của nhiều ngành trong một đơn vị không gian biển nhất định. Chính vì thế nếu mà tiếp cận như cũ thì chúng ta không bao giờ có cái mục tiêu là phát triển được bền vững.

Thứ hai, một quốc gia biển mạnh thì phải mạnh về kinh tế, mạnh về thể chế, trong đó có cơ chế quản trị mới, rồi phải mạnh về an ninh - quốc phòng, mạnh về con người và đặc biệt là phải đi bằng đôi chân công nghệ.

Cho nên, Nghị quyết này mang tính bao trùm, nếu đạt được và nó đòi hỏi bắt buộc trong quá trình tổ chức thực hiện, không thể chia cắt, phân mảnh như những nghị quyết trước. Đây chính là triết lý phát triển mới, mà tôi cho rằng nó rất đặc biệt và nếu thực hiện được thì nó tạo ra một bước ngoặt mang tính bứt phá của việc quản lý, quản trị và phát triển kinh tế biển Việt Nam trong thời gian tới.

PV: Như ông vừa đề cập, lâu nay, việc phát triển kinh tế biển bị phân mảnh, rời rạc. Thực hiện Nghị quyết mới đòi hỏi mối liên kết giữa các lĩnh vực, từ cảng biển, đội tàu biển, phát triển logistic… như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Trong quá trình tôi làm tư vấn trong việc rà soát và điều chỉnh lại quy hoạch phát triển của các tỉnh có biển, thì thấy rằng tỉnh nào cũng nói một câu ở phần đầu về kinh tế biển, nhưng trong phần sau không thể hiện được kinh tế biển là cái gì, vẫn chỉ mô tả, nếu tỉnh có cảng, hay thành phố có cảng ghi là cảng biển, logistic, rồi tỉnh có du lịch, hay là tỉnh có thủy sản…

Thực chất, biển không chỉ đồng nghĩa với hàng hải và cảng, cho nên khi chúng ta đã nói tiếp cận không gian, tức là ta nhìn vấn đề các ngành kinh tế trong một mối quan hệ của không gian liên thông, liên kết và nó có một cái lợi ích ngành nằm trong không gian lợi ích chung, anh phải hài hòa lợi ích này thì mới gọi là phát triển bền vững và mới phát triển xanh được.

Ví dụ như một vùng biển thì ở trên có cá, dưới có dầu khí, lòng đất có dầu khí. Nếu mà khai thác dầu khí thì có thể cá di cư hoặc chết, có thể do ô nhiễm hoặc là xung đột lợi ích trong quá trình cùng sử dụng của không gian biển.

Không gian biển là không gian ba chiều, nó khác trên mặt đất. Nhưng nếu chúng ta thấy rằng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, dầu khí thì nó nằm dưới đáy biển, nếu như ta để đấy thì vẫn là của ta và bảo đảm được an ninh năng lượng.

Trong khi ta vẫn khai thác được thủy sản, bởi vì khai thác thủy sản thì nó không làm hỏng cái mỏ dầu. Nhưng ngược lại khai thác mỏ dầu thì có thể hỏng thủy sản. Tức là khi mình phân tích xung đột nợ ích thì từ đấy mình nhìn từ góc độ không gian mối quan hệ ngành trong một cái không gian, tức là một cái vùng biển cụ thể.

Cùng một vùng biển thì chúng ta nên lựa chọn như thế nào, chứ không phải dàn hàng ngang ra, ngành nào cũng làm, hoặc là ngành này làm thì triệt tiêu lợi ích của ngành kia…. Đấy chính là thực tiễn mà chúng ta đang vấp

PV: Theo ông, Nghị quyết 20 mở ra cho các địa phương cách tiếp cận mới ra sao để khai thác tối đa hiệu quả không gian biển?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Bây giờ chúng ta tiếp cận cái quản trị tổng hợp theo không gian biển, chính là để thay thế cái cách tiếp cận phát triển kinh tế.

Khi mà anh có chủ trương phát triển kinh tế thì ngành nào họ cũng có kế hoạch riêng để phát triển kinh tế theo gợi ý và chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Nhìn vào, nó chỉ tính đến cái lợi ích của ngành đó thôi nhưng họ không tính đến lợi ích của ngành khác.

Đặc biệt là lợi ích về môi trường và tài nguyên, cho nên sự phát triển của ngành này rất là hiệu quả, nhưng sau một thời gian nhìn lại thì nó triệt tiêu cái tiềm năng phát triển của ngành khác trong cùng một vùng biển đó. Cho nên, đấy là tư duy mà người ta thay đổi, mà tư duy này thế giới họ đã đi trước mình 20 năm rồi.

Cho nên khi đọc Nghị quyết 20 chứa đựng những thông điệp, chứa đựng những quan điểm, chứa đựng những nguyên tắc, chứa đựng những định hướng, mà phải nói rằng mấy chục năm nay chúng tôi khao khát lần này đưa vào chúng tôi rất thích, mong làm sao mà tổ chức thực hiện tốt, nó được hiện thực hóa, thì chắc chắn là có bước đột phá và bước ngoặt lớn trong cái phát triển và quản trị biển của Việt Nam trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông!