Hà Nội đề xuất cho phép xe bán tải lưu thông như xe con
Sau gần 3 tháng áp dụng quy định hạn chế phương tiện giao thông theo giờ, dù tình hình ùn tắc đã được cải thiện, nhưng thực tế lại phát sinh nhiều bất cập đối với dòng xe bán tải (pickup).
Những ngày gần đây, cụm từ “xe điên” lại xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông mỗi khi xảy ra một vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng. Những chiếc ô tô lao vào hàng xe đối diện, tông hàng loạt phương tiện, cuốn người đi đường vào gầm… tạo nên nỗi ám ảnh không chỉ cho nạn nhân mà còn cho cả xã hội. Nhưng gọi là “xe điên” có lẽ chỉ là một cách nói tắt, cách gọi nôm na.
Thực tế, công nghệ sản xuất ô tô ngày nay đã đạt đến trình độ rất cao. Các phương tiện hiện đại đều được trang bị hàng loạt hệ thống an toàn như chống bó cứng phanh (ABS), cân bằng điện tử (ESC), hỗ trợ phanh khẩn cấp, cảnh báo va chạm, thậm chí cả hỗ trợ giữ làn và tự động phanh. Khả năng xảy ra lỗi kỹ thuật dẫn đến mất kiểm soát hoàn toàn là rất hiếm. Nói cách khác, chiếc xe không phải là nguyên nhân chính gây ra những vụ tai nạn kiểu “xe điên”.
Vậy điều gì phía sau những cú lao xe kinh hoàng ấy? Câu trả lời nằm ở chính người cầm lái. Đó có thể là sự chủ quan, coi thường quy tắc giao thông; là việc sử dụng rượu bia, chất kích thích; là tâm lý nóng vội, đang bị ức chế; hoặc đơn giản là kỹ năng xử lý tình huống yếu kém. Khi một tài xế mất bình tĩnh hoặc không đủ năng lực kiểm soát phương tiện trong tình huống bất ngờ, chiếc xe – dù hiện đại đến đâu - cũng trở thành công cụ nguy hiểm.
Thực trạng này đặt ra câu hỏi lớn về chất lượng đào tạo và cấp phép lái xe hiện nay. Liệu chúng ta đã thực sự chọn lọc được những người đủ năng lực và đủ ý thức để tham gia giao thông, hay việc học và thi bằng lái vẫn thiếu thực chất?
Có ý kiến cho rằng quá trình đào tạo lái xe hiện nay còn tồn tại không ít bất cập. Thời lượng học thực hành chưa đủ để người học thành thạo các kỹ năng xử lý tình huống phức tạp. Nội dung đào tạo còn thiên về việc “học để thi”, thay vì “học để lái xe an toàn”. Không ít học viên chỉ tập trung vào việc vượt qua kỳ sát hạch, mà chưa thực sự hiểu và thấm nhuần trách nhiệm của người điều khiển phương tiện.
Bên cạnh đó, việc kiểm tra, giám sát sau khi cấp bằng cũng còn lỏng lẻo. Một người có thể lái xe nhiều năm mà không bị đánh giá lại về kỹ năng hay ý thức, trừ khi vi phạm nghiêm trọng. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều tài xế dần hình thành thói quen xấu, coi thường luật lệ, nhưng không bị nhắc nhở kịp thời.
Để hạn chế những vụ tai nạn kiểu “xe điên”, giải pháp cốt lõi phải bắt đầu từ con người. Trước hết, cần nâng cao chất lượng đào tạo lái xe theo hướng thực chất hơn. Chương trình học cần chú trọng kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm, kỹ năng kiểm soát tâm lý khi gặp sự cố, đặc biệt là giáo dục đạo đức nghề nghiệp, để họ hiểu rằng mỗi quyết định của mình có thể liên quan trực tiếp đến sinh mạng của người khác.
Thứ hai, cần siết chặt quy trình sát hạch, đảm bảo người được cấp bằng thực sự đủ năng lực. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát thi cử là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải đánh giá đúng năng lực thực tế của người học, không để xảy ra tình trạng “lọt lưới” những trường hợp yếu kém.
Thứ ba, cần xây dựng cơ chế quản lý sau cấp bằng hiệu quả hơn. Việc tích hợp dữ liệu vi phạm, lịch sử lái xe để theo dõi, đánh giá tài xế theo thời gian là một hướng đi đáng cân nhắc. Những người có nhiều vi phạm cần được yêu cầu đào tạo lại, thậm chí tước quyền lái xe nếu không đảm bảo an toàn.
Về kỹ năng lái xe, khả năng xử lý tình huống có thể được học, được đào tạo, nhưng kỹ năng điều hòa về mặt tâm lý, cảm xúc của người lái thì không ai có thể làm thay, làm hộ, mà phụ thuộc chính vào người lái.
Nếu khi bước lên xe, khi cầm vô lăng, họ coi chiếc xe ô tô là công cụ trút giận, thậm chí trả đũa, mới thật sự đáng sợ. Bởi vậy, việc điều hòa tâm lý, kiềm chế cảm xúc cần được xem là yếu tố then chốt để giảm thiểu tình trạng “người điên” điều khiển phương tiện.
Ngoài ra, chế tài xử phạt cũng phải đủ sức răn đe. Những hành vi nguy hiểm như lái xe khi say rượu, bỏ chạy sau tai nạn, hay gây tai nạn nghiêm trọng cần được xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm. Chỉ khi người lái xe thực sự cảm nhận được hậu quả pháp lý nặng nề, họ mới có ý thức tự điều chỉnh hành vi.
“Xe điên” chỉ là cách gọi để mô tả hậu quả. Nguyên nhân sâu xa vẫn là con người. Khi người lái không “điên”, chiếc xe sẽ không thể trở thành mối nguy. Vì vậy, thay vì chỉ lo sợ những chiếc xe, đã đến lúc chúng ta phải nhìn thẳng vào vấn đề: nâng cao chất lượng đào tạo, siết chặt quản lý, và xây dựng một văn hóa giao thông mà ở đó, sự an toàn của cộng đồng luôn được đặt lên hàng đầu.
