Lái xe quá giờ: Trách nhiệm doanh nghiệp ở đâu?

Điều đó cho thấy, trách nhiệm không nhỏ của doanh nghiệp trong việc giám sát, quản lý đội ngũ lái xe kinh doanh vận tải. Cần làm gì để khắc phục tình trạng này?

Liên tiếp xảy ra cháy xe khách đoạn qua địa bàn Đồng Nai

Xe khách không có dụng cụ thoát hiểm hoặc thiếu dây đai an toàn bị phạt thế nào?

Khởi tố tài xế vụ xe khách bốc cháy làm 7 người tử vong ở Đồng Nai

Xe khách lao khỏi cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, 4 người tử vong

Nhiều năm tham gia kinh doanh vận tải hành khách đường dài, ông Mai Văn Trường, Nhà xe Trường Hằng, chạy tuyến Thanh Hóa- Đà Lạt cho biết, mỗi hành trình thường mất từ 28-32 giờ, nên đơn vị thường bố trí 2 tài xế luân phiên. Trước mỗi ca làm việc ông trường đều yêu cầu tài xế quẹt thẻ, xác định thời gian lái xe, đồng thời hết 4 tiếng phải thay ca. Thông qua thiết bị giám sát hành trình và camera, đơn vị cũng thường xuyên nhắc nhở lái xe tuân thủ quy định:

"Tài xế lên xe là phải cam kết chạy đủ 4 tiếng là phải dừng, không được chạy nữa, không cho chạy quá, còn nếu chạy quá thì tài xế tự chịu trách nhiệm. Nhân viên văn phòng người ta cũng nhắc, đồng thời tài xế cũng phải qua camera, chỉ cần sai là về công ty chấn chỉnh ngay, đồng thời trừ tiền đặt cọc của tài xế", ông Trường cho biết.

Ông Lê Văn Viết, nhà xe Minh Quý, chạy tuyến Hà Nội – TP. Hồ Chí Minh bày tỏ, để ngăn chặn tình trạng tài xế chạy quá giờ quy định, doanh nghiệp luôn bố trí từ 2-3 tài xế và giao cho các tài xế giám sát lẫn nhau, để ngăn chặn tình trạng chạy quá giờ quy định:

"Đơn vị có nhật ký và hai tài xế phải tự ghi lại, ghi lại để hôm sau lỡ không may vi phạm tốc độ, hoặc vi phạm giao thông thì đối chứng với nhau. Văn phòng cũng sẽ kiểm soát lại hai tài xế xem có chạy đúng ca hay không và chính hai tài xế đó sẽ tự giám sát nhau, ví dụ tôi chạy ca này từ mấy giờ đến mấy giờ…"

Chủ một doanh nghiệp vận tải hàng hóa tại miền Bắc chia sẻ, với quy mô 20 đầu xe, công ty tuân thủ quy định cũ buộc phải tăng 30-40% nhân sự; chi phí nhân công phát sinh từ 120-180 triệu đồng/tháng, tổng chi phí vận hành đội thêm 10-15%. Vào các đợt cao điểm, doanh nghiệp phải từ chối đơn hàng, hoặc thuê lái xe thời vụ giá cao do không thể tăng giờ làm.

Theo quy định của Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ quy định, tài xế không đưới lái xe quá 10 tiếng/ngày, không lái xe quá 4 tiếng liên tục. Doanh nghiệp vận tải có trách nhiệm giám sát thời gian làm việc của lái xe trên đường.

Mặc dù vậy, thông qua hệ thống giám sát hành trình của phương tiện kinh doanh vận tải được truyền về Trung tâm dữ liệu, cuối tháng 7 vừa qua, các đơn vị thuộc Cục Cảnh sát giao thông đã kiểm tra 18 phương tiện đang di chuyển trên đường. Kết quả kiểm tra đã phát hiện 4 trường hợp vi phạm, gồm 2 trường hợp điều khiển phương tiện quá thời gian làm việc theo quy định; 2 trường hợp lắp thiết bị giám sát hành trình nhưng không hoạt động và không sử dụng thẻ nhận dạng lái xe. Đồng thời, qua dữ liệu hệ thống, Cục Cảnh sát giao thông đã phát hiện hơn 4.000 trường hợp lái xe kinh doanh vận tải có dấu hiệu vi phạm điều khiển phương tiện quá thời gian làm việc của lái xe.

Thượng tá Nguyễn Hồng Long, Phó trưởng Phòng Tuyên truyền, Cục Cảnh sát giao thông cho biết, thực trạng trên cho thấy, ngoài ý thực chấp hành pháp luật của nhiều lái xe vẫn chưa nghiêm, nhiều doanh nghiệp kinh doanh vận tải cũng chưa thường xuyên quan tâm, kiểm tra độ ngũ lái xe của doanh nghiệp mình, dẫn đến tình trạng lái xe vi phạm, cũng như chưa có biện pháp chấn chỉnh kịp thời:

"Đối với tất cả các trường hợp lái xe có dấu hiệu vi phạm được phát hiện qua dữ liệu của hệ thống giám sát hành trình đều sẽ được Cục Cảnh sát giao thông chỉ đạo tiến hành xác minh và gửi thông báo cho doanh nghiệp, lái xe để tiến hành xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, với phương châm: không có vùng cấm, không có ngoại lệ".

Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, có nhiều nguyên nhân khiến tài xế hoạt động quá giờ quy định, như: tắc đường tại các cửa ngỡ ra, vào các thành phố lớn, các kho bãi, bến cảng… Cũng có trường hợp gần hết thời gian làm việc nhưng chưa đến trạm dừng nghỉ, nên dẫn tới vi phạm. Tuy vậy, dù với nguyên nhân nào, việc tài xế lái xe quá thời gian quy định cũng cho thấy trách nhiệm của cả tài xế và doanh nghiệp:

"Những trường hợp vi phạm nhiều, vi phạm với tỷ lệ lớn; thứ hai, doanh nghiệp không tổ chức thực hiện đảm bảo thời gian làm việc của lái xe theo quy định của pháp luật, vẫn giao cho lái xe thực hiện hành trình, buộc lái xe phải vượt quá thời gian làm việc thì cái đó cơ quan có thẩm quyền xử phạt cả đối với tài xế, cả đối với doanh nghiệp".

Chuyên gia giao thông Nguyễn Văn Thanh phân tích: khi để tài xế lái xe quá thời gian quy định, cho thấy doanh nghiệp chưa làm hết trách nhiệm của mình. Theo ông Thanh, một trong những nguyên nhân gây ra tai nạn giao thông là do các tài xế chạy quá giờ quy định dẫn đến mệt mỏi, không tỉnh táo khi lái xe:

"Vấn đề này, trách nhiệm đầu tiên là lái xe, nhưng đằng sau là doanh nghiệp, bởi doanh nghiệp phải có trách nhiệm giám sát thiết bị giám sát hành trình để kịp thời báo cho tài xế biết. Anh không làm được việc đó, cứ để tài xế chạy".

Đằng sau vi phạm thời gian làm việc của lái xe thời gian qua không thể không nói đến trách nhiệm của doanh nghiệp. Các quy định của pháp luật đều quy định điều này. Bởi vậy, đã đến lúc cần xử lý nghiêm trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc để tài xế vi phạm, góp phần hạn chế hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

 Không thể chỉ xử lý tài xế vi phạm

Những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng liên quan đến xe khách, xe tải thời gian qua một lần nữa đặt ra câu hỏi về việc tuân thủ quy định thời gian làm việc, thời gian lái xe và thời gian nghỉ ngơi của tài xế. Việc lái xe liên tục vượt thời gian cho phép khiến tài xế dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ, suy giảm khả năng quan sát và phản xạ khi xử lý các tình huống bất ngờ trên đường. Đây là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, đặc biệt đối với xe tải, xe đầu kéo, xe khách đường dài.

Thế nhưng, trong thực tế, tình trạng tài xế chạy xe quá thời gian quy định, làm việc liên tục trong nhiều giờ vẫn xảy ra. Đáng nói, tình trạng tài xế lái xe quá thời gian quy định không chỉ là câu chuyện của một vài doanh nghiệp cá biệt. Kết quả kiểm tra nhanh của Cục Cảnh sát giao thông vừa qua đã chỉ rõ thực trạng này diễn ra phổ biến đến mức nào.

Bởi vậy, đã đến lúc phải tiếp cận toàn diện hơn: tài xế vi phạm phải chịu trách nhiệm, nhưng doanh nghiệp để xảy ra vi phạm cũng phải bị xem xét và xử lý tương xứng.

Nghị định 168 đã quy định, tài xế chạy xe quá thời gian quy định sẽ bị xử phạt từ 3-5 triệu đồng và trừ 2 điểm giấy phép lái xe. Doanh nghiệp vận tải giao xe cho người làm công điều khiển xe quá thời gian quy định bị xử phạt từ 8-12 triệu đồng.

Quy định đã có, vấn đề là cần áp dụng, thực hiện một cách đầy đủ, nghiêm túc hơn. Muốn làm được điều đó, công tác kiểm tra, giám sát cần khai thác hiệu quả dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera và các hệ thống quản lý vận tải. Không chỉ phát hiện một tài xế chạy quá giờ, cơ quan chức năng cần truy ngược để xác định doanh nghiệp đã tổ chức chuyến đi như thế nào, lịch trình có hợp lý hay không, có dấu hiệu ép lái xe chạy quá thời gian hay không, và doanh nghiệp có biện pháp ngăn chặn, chấn chỉnh vi phạm hay không. Từ đó, làm cơ sở để xử phạt doanh nghiệp trong việc lơ là, thiếu sự giám sát, dẫn đến vi phạm của tài xế.

Nếu chỉ phạt tài xế, doanh nghiệp có thể dễ dàng coi đó là “chi phí” phát sinh trong quá trình kinh doanh. Nhưng nếu doanh nghiệp bị xử lý nghiêm khi tổ chức vận tải không bảo đảm an toàn, thậm chí bị xem xét trách nhiệm khi để vi phạm kéo dài, thì động lực tuân thủ sẽ khác hẳn. Không thể để tình trạng cùng một hành vi vi phạm nhưng chỉ người lái xe bị xử lý, còn doanh nghiệp đứng phía sau vẫn tiếp tục tổ chức vận tải theo cách cũ. Cũng không nên đợi đến khi xảy ra tai nạn nghiêm trọng mới truy tìm trách nhiệm của doanh nghiệp. Phòng ngừa phải bắt đầu từ trước khi chiếc xe lăn bánh.

An toàn giao thông không thể chỉ được xây dựng bằng những quy định trên giấy. Đó phải là trách nhiệm xuyên suốt từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến từng lái xe. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là chủ thể tổ chức hoạt động vận tải, bố trí phương tiện, phân công lái xe và quyết định cách thức vận hành.

Xử lý nghiêm trách nhiệm của doanh nghiệp không có nghĩa là đẩy thêm gánh nặng cho hoạt động vận tải. Ngược lại, đó là cách tạo dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, trong đó doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc không bị cạnh tranh bởi những đơn vị bất chấp quy định để giảm chi phí, tăng chuyến, tăng lợi nhuận.

Mỗi giờ lái xe vượt quá giới hạn có thể làm gia tăng nguy cơ tai nạn. Mỗi lần doanh nghiệp bỏ qua một vi phạm cũng là một lần nguy cơ ấy được đẩy cao hơn. Vì thế, đã đến lúc trách nhiệm của doanh nghiệp phải được đặt đúng vị trí trong câu chuyện vi phạm thời gian làm việc của lái xe. Khi doanh nghiệp thực sự coi an toàn là điều kiện tiên quyết của hoạt động kinh doanh, những quy định về thời gian lái xe mới có thể đi vào thực chất, qua đó góp phần ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.