Kiến tạo hệ sinh thái thông tin lành mạnh: Lấy nhân dân làm trung tâm và chuẩn mực ứng xử làm gốc

Trong bối cảnh Nghị quyết số 25 ngày 22/8/2026 về công tác tư tưởng được vận hành thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, đặt ra tính cấp thiết của việc xây dựng một hệ sinh thái thông tin.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết là chuyển trọng tâm công tác tư tưởng từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội.

Khi giá trị ảo trên mạng lấn át chuẩn mực thật

Các nhân vật như Khá Bảnh, Phú Lê, Huấn Hoa hồng, Mr Pip, trở thành thần tượng của một bộ phận giới trẻ. Hàng trăm nghìn bài viết vô bổ, lời nói vi phạm chuẩn mực, bôi nhọ, thậm chí vu khống cá nhân, tổ chức xuất hiện nhan nhản thu hút hàng triệu lượt view, hàng nghìn bình luận.

Những vi phạm trên không gian mạng kéo theo sự lệch lạc về nhận thức, tư tưởng của một đám đông chạy theo chuẩn mực lấy lượt người xem, lượt bình luận, làm thước đo trong bối cảnh không gian mạng phát triển bùng nổ như hiện nay.

Theo PGS. TS. Trần Thu Hương, chính sự bấp bênh về quan điểm đạo đước khiến cho con người ta, đặc biệt là giới trẻ, chạy theo những giá trị ảo trên môi trường số.  Điều này, về lâu dài, khiến cho hành vi vi phạm chuẩn mực chung được lan tỏa, trở thành việc làm bình thường, hiển nhiên không chỉ trên không gia mạng, theo quan niệm của không ít người.

"Ở một góc độ nào đấy nó thể hiện khả năng kiểm soát cảm xúc của cá nhân đồng thời cũng thể hiện một sự bấp bênh trong những quan niệm về đạo đức, lối sống. Những hành động như vậy vượt qua ngưỡng những gì thuộc về giá trị văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Các cá nhân như vậy họ ở trong trạng thái quá khích về mặt cảm xúc, vượt qua những gì thuộc về nhận thức, về đạo đức, khiến họ có những hành động vượt ra khỏi chuẩn mực chung", PGS. TS. Trần Thu Hương cho biết.

Nghị quyết 25 của Bộ Chính trị, từ bối cảnh thực tế, một lần nữa khẳng định công tác tư tưởng là bộ phận đặc biệt quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng, đóng vai trò mở đường, gắn với tổ chức thực hiện, đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin của nhân dân trên không gian số nói riêng.

Nghị quyết yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống, đầu tiên lấy xây làm gốc, lấy chống là nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo, xây dựng một hệ sinh thái bền chặt, gắn với hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn.

PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhận định: "Muốn xây dựng chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng trước hết chúng ta phải xây dựng môi trường thông tin đủ lành mạnh để những chuẩn mực tốt đẹp có điều kiện hình thành, được củng cố, được lan tỏa.

Chúng ta biết con người luôn chịu tác động bởi môi trường sống, không gian số hôm nay cũng trở thành một môi trường sống thực sự rồi, nếu mỗi ngày chúng ta tiếp xúc với tin giả, với sự cực đoan, với những lời lẽ xúc phạm, nội dung giật gân, câu view bằng mọi giá thì lâu dần người sử dụng rất dễ coi những biểu hiện đó là bình thường".

Xây dựng tư tưởng từ một hệ sinh thái thông tin lành mạnh

Tại sao Đảng lấy việc xây dựng tư tưởng làm gốc? Câu trả lời bắt đầu từ việc những biểu hiện lệch chuẩn dần dần trở thành bình thường trong môi trường sống của chúng ta nói chung, trên không gian số nói riêng. Chính vì thế, những đòi hỏi xây dựng một hệ sinh thái thông tin sạch, mang tính định hướng, càng trở nên quan trọng hơn đối với đời sống, khi con người dễ bị dẫn dắt bởi sự lệch lạc về mặt thông tin cũng như cách tiếp nhận thông tin.

PGS. TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ thêm: "Một hệ sinh thái thông tin tốt phải giúp con người biết tôn trọng sự thật nhưng đồng thời cũng biết tôn trọng con người nữa, giúp chúng ta phản biện nhưng không xúc phạm, biết bảo vệ quan điểm nhưng cũng biết lắng nghe những ý kiến khác biệt.

Tôi cho rằng những giá trị đó trở thành dòng chảy chủ đạo trên không gian số thì chuẩn mực ứng xử không chỉ tồn tại dưới dạng những quy định phải tuân thủ mà trở thành thói quen văn hóa, trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người nữa".

Điểm đột phá mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc của Nghị quyết 25 là tiếp tục khẳng định Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể sáng tạo, cung cấp và thụ hưởng văn hóa. Trên không gian mạng, người dân không chỉ thụ động tiếp nhận thông tin mà còn đóng vai trò quyết định diện mạo của môi trường số.

TS. Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội trước đây, nhấn mạnh: "Chủ trương ấy là hoàn toàn sáng suốt, rất là sáng suốt, có thể nói như vậy. Nền tảng chung của cách mạng mà chúng ta vẫn nói đó là nhân dân, thắng hay thua cũng ở nhân dân. Tình hình mới hiện nay mới có không gian mới gọi là không gian mạng thì nền tảng ấy vẫn là sự nghiệp cách mạng thuộc về nhân dân và nhân dân quyết định sự nghiệp cách mạng.

Không gian mới người dân vừa là người thụ hưởng, vừa là người chịu sự dẫn dắt của không gian mạng nhưng cũng là người dẫn dắt vì nhân dân – những người sử dụng mạng đều có tầm nhìn đúng, tư tưởng đúng tự dung không gian mạng hoàn toàn khác". 

Bản chất của việc xây dựng hệ sinh thái số này là làm cho cuộc sống con người tốt đẹp hơn. Khi niềm tin của người dân được củng cố dựa trên nền tảng thông tin minh bạch, khối đại đoàn kết dân tộc sẽ ngày càng bền vững. Đây chính là nguồn lực tinh thần nội sinh giúp Việt Nam tự tin hội nhập bứt phá trong kỷ nguyên số toàn cầu.

Sức mạnh truyền thông nhân dân bằng cách chia sẻ câu chuyện đời thường, góc nhìn cá nhân hay những hành động đẹp, nhân dân trực tiếp tạo nên dòng thông tin tích cực, làm thay đổi nhận thức của chính họ trong một môi trường thông tin lành mạnh, tích cực.