Khuôn khổ nào cho các nền tảng du lịch xuyên biên giới?

Khi Agoda, Booking và nhiều nền tảng quốc tế ngày càng trở thành “cửa ngõ” kết nối du khách với Việt Nam, câu chuyện quản lý không còn dừng ở thuế.

Làm thế nào để vừa quản lý dòng tiền, vừa bảo đảm chất lượng dịch vụ và an toàn? Dữ liệu du lịch được kiểm soát ra sao, trách nhiệm của các nền tảng đến đâu khi có tranh chấp, sự cố xảy ra?

Với chị Nguyễn Ngọc Thanh, ở Gia Lâm, Hà Nội, Booking hay Agoda thường là lựa chọn quen thuộc mỗi khi đi xa. Không chỉ vì mức giá tốt, chị còn thấy yên tâm trước tình trạng ngày càng nhiều trang Facebook mạo danh khách sạn, sử dụng hình ảnh “lung linh” có thật để lừa đảo tiền đặt cọc.

Thế nhưng, sự an tâm khi đặt phòng trên nền tảng lớn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa một trải nghiệm trọn vẹn:

"Có bể bơi thật, nhưng khi mình đến thì bể bơi trông rất bé. Hoặc trên web quảng cáo khách sạn đó có buffet ăn sáng, nhưng khi mình đến thì chỉ là một món và mình có thể ăn nhiều bát, chứ không phải buffet ăn sáng nhiều món như các khách sạn thường mình vẫn đi.

Mình không biết làm thế nào để có thể khiếu nại hoặc phản ánh với một bên nào đấy để nhận lại đền bù. Mình chỉ biết vào lại trang web để đánh giá dịch vụ như thế nào".

Không có những quầy giao dịch trên phố, nhưng các nền tảng du lịch xuyên biên giới đang hiện diện ngày càng sâu trong hành trình của du khách trong nước và quốc tế. Năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách nước ngoài, tăng 20,4% so với năm ngoái, mức cao nhất từ trước đến nay.

Cùng thời gian này, dữ liệu của Agoda cho thấy lượng tìm kiếm chỗ ở tại Việt Nam từ du khách quốc tế tăng 21% so với năm 2024. Trên Expedia, lượng tìm kiếm du lịch từ Canada tới Việt Nam trong quý III/2025 tăng 30%, còn từ Mỹ tăng 20%.

Trao đổi với phóng viên, PGS. TS. Phạm Trung Lương, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển du lịch cho rằng, Việt Nam cần sớm tạo khuôn khổ quản lý các nền tảng du lịch xuyên biên giới để đảm bảo các hoạt động phù hợp quy định pháp luật của Việt Nam, khẳng định chủ quyền quốc gia trên không gian số và nâng cao hiệu quả kết nối thị trường với điểm đến Việt Nam, cũng như hiệu kinh doanh du lịch xuyên biên giới.

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Phạm Thành Tài, Giám đốc Công ty luật Phạm Danh cho biết, hoạt động của các nền tảng du lịch trực tuyến xuyên biên giới tại Việt Nam hiện chịu sự điều chỉnh của nhiều nhóm quy định pháp luật.

Về thương mại điện tử, từ năm 2026, các nền tảng nước ngoài thuộc diện áp dụng phải đăng ký và chỉ định pháp nhân tại Việt Nam để thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Về thuế, nhà cung cấp nước ngoài có thể trực tiếp đăng ký, khai, nộp thuế hoặc thực hiện nghĩa vụ thông qua cơ chế khấu trừ, nộp thay.

Các nền tảng cũng phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo luật sư Phạm Thành Tài, việc hoàn thiện khung pháp lý cần bảo đảm cân bằng giữa quản lý và thúc đẩy đổi mới, không nên đặt ra những điều kiện cứng nhắc:

"Cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng xác định rõ địa vị pháp lý và trách nhiệm của các nền tảng du lịch trực tuyến xuyên biên giới. Cần phân định giữa những nền tảng chỉ là công cụ kết nối với nền tảng trực tiếp tham gia đặt dịch vụ, thu tiền hoặc xử lý giao dịch, từ đó xác định trách nhiệm tương ứng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý thuế và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các nền tảng xuyên biên giới với các doanh nghiệp trong nước. Khai thác dữ liệu phục vụ quản lý và phát triển du lịch, nhưng phải đặt trong giới hạn của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân".

Đồng tình quan điểm này, ông Phạm Duy Nghĩa, Giám đốc Công ty Du lịch Bàn chân Việt (Vietfoot Travel), Chi hội phó, Tổng thư ký Chi hội Lữ hành Hà Nội cho rằng không nên tạo ra những rào cản làm giảm khả năng cạnh tranh của du lịch Việt Nam, bởi các OTA (đại lý du lịch trực tuyến) quốc tế đang trở thành những “cửa ngõ số” quan trọng, giúp sản phẩm du lịch Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, theo ông Nghĩa, khi hoạt động kinh doanh, thanh toán và dữ liệu ngày càng phụ thuộc các nền tảng có hệ thống chủ yếu ở nước ngoài thì cần một khuôn khổ rõ ràng: bình đẳng về nghĩa vụ giữa nền tảng nước ngoài và doanh nghiệp lữ hành tại Việt Nam.

Quan hệ giữa nền tảng và doanh nghiệp cũng cần minh bạch về hoa hồng, phí, thanh toán và xếp hạng. Mức độ trách nhiệm cũng cần tương xứng quy mô và ảnh hưởng của từng nền tảng. Bên cạnh đó là trách nhiệm rõ ràng khi giao dịch phát sinh sự cố:

"Một là dòng tiền và nghĩa vụ tài chính. Cơ quan quản lý cần có khả năng xác định được quy mô giao dịch thực tế phát sinh tại Việt Nam: khách trả bao nhiêu, doanh nghiệp Việt Nam nhận bao nhiêu, nền tảng giữ lại bao nhiêu, tiền hoa hồng và các khoản phí phát sinh ở đâu.

Thứ hai là dữ liệu du lịch. Thứ ba là tính xác thực và chất lượng dịch vụ. Thứ tư là cơ chế giải quyết tranh chấp và trách nhiệm cuối cùng.

Một giao dịch có thể có bốn, năm bên tham gia: khách du lịch, khách sạn, OTA, ngân hàng, đơn vị thanh toán. Tôi cho rằng những nền tảng xuyên biên giới có quy mô đáng kể tại Việt Nam phải có đầu mối đại diện hoặc cơ chế xử lý khiếu nại rõ ràng tại Việt Nam".

Cũng từ góc độ này, ông Nguyễn Trần Hoàng Phương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu du lịch xã hội bày tỏ với VOV Giao thông rằng, vấn đề không nằm ở việc mở hay siết các nền tảng du lịch xuyên biên giới, mà là xây dựng một sân chơi mở đi cùng luật chơi và trách nhiệm rõ ràng.

Đồng thời, Việt Nam cũng cần hỗ trợ doanh nghiệp trong nước làm chủ dữ liệu, kênh bán và quan hệ với khách hàng, giảm dần sự phụ thuộc các nền tảng bên ngoài. Khi đó, mở cửa thị trường không chỉ giúp du lịch Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với khách toàn cầu, mà còn tạo thêm năng lực cạnh tranh và giữ được quyền chủ động cho doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh du lịch, tăng cường liên kết vùng, đẩy mạnh số hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ, Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với các nền tảng du lịch trực tuyến xuyên biên giới.

Không chỉ là câu chuyện quản lý một phương thức kinh doanh mới, Trung ương đã nhận diện trúng một vấn đề có thể trở thành điểm nghẽn của du lịch Việt Nam, khi “cánh cửa” đầu tiên đưa du khách ngày càng nằm trên không gian số.

Một cơ chế chính sách phù hợp vừa giúp cánh cửa ấy rộng hơn để đón các dòng khách, dòng công nghệ và nguồn lực quốc tế, vừa tạo người “gác cổng” chuyên nghiệp để bảo đảm an toàn, chất lượng trải nghiệm, lợi ích của các bên và uy tín điểm đến.

Giải quyết tốt bài toán này sẽ góp phần thực hiện những mục tiêu lớn mà Nghị quyết 26 đặt ra, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trên bản đồ du lịch toàn cầu.

Góc nhìn của VOV Giao thông qua bình luận Giữ bản lề, mở rộng cửa với nền tảng du lịch toàn cầu

Nền tảng số đang mở ra một thị trường du lịch rộng hơn, nhanh hơn và thuận tiện hơn. Một cơ sở lưu trú nhỏ ở Hội An hay một tour trải nghiệm trên cao nguyên đá Hà Giang cũng có thể tiếp cận khách quốc tế mà trước đây rất khó vươn tới. Du khách cũng có thêm lựa chọn, dễ so sánh giá, đọc đánh giá và đặt dịch vụ trước khi đặt chân đến Việt Nam.

Đó là mặt tích cực không thể phủ nhận. Nhưng một cánh cửa càng có nhiều người đi qua thì càng cần một khuôn khổ rõ ràng.

Bởi nền tảng không còn đơn thuần là nơi hiển thị thông tin. Thuật toán có thể quyết định dịch vụ nào xuất hiện trước, đánh giá nào được nhìn thấy, mức giá nào được chú ý. Một cú nhấp chuột có thể tạo ra doanh thu cho nhiều bên, nhưng khi có vấn đề xảy ra, trách nhiệm lại rất dễ rơi vào khoảng trống giữa nền tảng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và khách hàng.

Đây chính là phần việc mà chính sách cần đi trước thị trường.

Trước hết là câu chuyện về dòng tiền và nghĩa vụ tài chính. Các nền tảng xuyên biên giới có thể hoạt động mà không cần một mạng lưới cửa hàng hay cơ sở vật chất lớn trên lãnh thổ Việt Nam, nhưng lại tham gia trực tiếp vào các giao dịch phát sinh từ thị trường Việt Nam. Vì thế, nguyên tắc cần rõ ràng: hoạt động kinh doanh hưởng lợi từ thị trường nào thì phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với thị trường đó theo pháp luật của quốc gia sở tại.

Nhưng thuế mới chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất. Điều quan trọng hơn là phải xác định nền tảng chịu trách nhiệm đến đâu trong chuỗi dịch vụ.

Một căn phòng được quảng cáo không đúng thực tế; một tour được giới thiệu hấp dẫn nhưng tổ chức sơ sài; một hoạt động trải nghiệm tiềm ẩn rủi ro mà khách không được cảnh báo đầy đủ. Khi ấy, khách hàng sẽ khiếu nại với ai? Nền tảng đã làm gì để kiểm chứng thông tin trước khi đưa sản phẩm ấy đến với hàng triệu người dùng?

Du lịch là lĩnh vực mà khoảng cách giữa một lời quảng cáo và trải nghiệm thực tế có thể trở thành ranh giới giữa một chuyến đi đáng nhớ và một ấn tượng xấu về cả điểm đến. Vì vậy, cần một cơ chế trách nhiệm tương xứng với mức độ tham gia của nền tảng. Nền tảng chỉ kết nối có thể có nghĩa vụ khác nền tảng tham gia đặt dịch vụ, xử lý thanh toán hay trực tiếp hỗ trợ khách hàng. Nhưng nguyên tắc phải nhất quán: càng tham gia sâu vào giao dịch, trách nhiệm càng phải rõ.

Điều này cũng bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Khi tiêu chuẩn được minh bạch, cơ sở lưu trú, doanh nghiệp lữ hành, đơn vị vận chuyển có chất lượng sẽ có cơ hội cạnh tranh bằng chất lượng thật, thay vì phải chạy đua với những thông tin thiếu kiểm chứng trên môi trường số.

Một vấn đề khác không thể bỏ qua là dữ liệu. Mỗi lượt tìm kiếm, đặt phòng, hủy dịch vụ hay đánh giá điểm đến đều để lại những tín hiệu quý giá về nhu cầu của du khách. Những dữ liệu ấy nếu được khai thác hợp lý có thể giúp Việt Nam dự báo thị trường, quy hoạch hạ tầng, điều phối điểm đến và hiểu du khách tốt hơn.

Nghị quyết 26 đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh, cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia và nền tảng số du lịch quốc gia. Đây là hướng đi cần thiết. Nhưng nếu để các nền tảng toàn cầu nắm trong tay phần lớn dữ liệu về du khách đến Việt Nam, còn cơ quan quản lý chỉ nhìn thị trường qua những con số được cung cấp từ bên ngoài, thì lợi thế của chuyển đổi số sẽ không nằm trọn trong tay Việt Nam.

Dữ liệu cá nhân phải được bảo vệ chặt chẽ. Đồng thời, những dữ liệu cần thiết cho quản lý thị trường, dự báo nhu cầu và hoạch định chính sách cần có cơ chế chia sẻ phù hợp, minh bạch về phạm vi và trách nhiệm. Mục tiêu cuối cùng phải là để dữ liệu giúp Việt Nam hiểu du khách hơn, chứ không chỉ giúp các nền tảng hiểu thị trường Việt Nam hơn.

Cùng với đó, nền tảng số du lịch quốc gia cũng không nên được nhìn như một cánh cửa dựng lên để cạnh tranh với mọi nền tảng quốc tế. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tạo một điểm tham chiếu chính thống, kết nối các chủ thể trong nước, cung cấp thông tin đáng tin cậy và bổ trợ cho hệ sinh thái số đang hình thành.

Việt Nam không cần chọn giữa mở cửa và quản lý. Một thị trường du lịch hiện đại phải làm được cả hai.

Các nền tảng xuyên biên giới không nên bị nhìn đơn thuần như những “ông lớn” bên ngoài cần kiểm soát. Nhưng cũng không thể để công nghệ chạy quá xa, còn luật chơi mãi ở phía sau. Điều cần thiết là một quan hệ hợp tác minh bạch: Nhà nước tạo khuôn khổ; nền tảng thực hiện trách nhiệm; doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo đảm chất lượng; du khách được bảo vệ và có đủ thông tin để lựa chọn.

Khi Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đón 45 - 50 triệu lượt khách quốc tế, quy mô thị trường càng lớn thì vai trò của các nền tảng xuyên biên giới càng lớn. Đến lúc ấy, điều cần thiết là đặt đúng “bản lề” cho những cánh cửa của nền tảng toàn cầu.

Mở để đón công nghệ, dòng khách và nguồn lực quốc tế; đồng thời đủ chắc để bảo vệ chất lượng dịch vụ, sự an toàn của du khách, nguồn thu và dữ liệu của thị trường. Đó là cách để Việt Nam bước vào kỷ nguyên du lịch số với vị thế của một thị trường chủ động - nơi các nền tảng toàn cầu có thể tìm đến, nhưng phải cùng tuân theo một luật chơi rõ ràng./.