Không làm ngay không gian ngầm, TP.HCM sẽ mất 1 thế hệ để sửa sai

Và đây đang là thời điểm chin muồi, không làm bây giờ là bỏ lỡ thời cơ hiếm có đồng bộ quy hoạch mặt đất và dưới ngầm. 

Về vấn đề này, PV VOV Giao thông đã có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ, Kiến trúc sư Nguyễn Bảo Thành - Giảng viên khoa Kiến Trúc, trường Đại học Văn Lang.

PV: Xin chào KTS Nguyễn Bảo Thành. Cảm ơn ông đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện ngày hôm nay với VOV Giao thông. Ông đánh giá như thế nào về vai trò tiềm năng của không gian ngầm đối với việc phát triển một siêu đô thị như TP.HCM ?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Không gian ngầm sẽ là một điểm độc đáo trong quy hoạch đại đô thị TP.HCM trong tương lai. Hiện nay, các kế hoạch phần lớn vẫn mang tính chất cải tạo, khắc phục những hệ quả ngắn hạn. Nhưng trong tương lai, không gian ngầm sẽ là công cụ đắc lực để phát triển kinh tế tài chính, không gian đô thị, đồng thời giải quyết các vấn đề nóng về môi trường và giao thông.

Dù chưa chính thức diễn ra trên diện rộng, nhưng các nhà đầu tư và nhà quản lý tại TP.HCM đã âm thầm chuẩn bị cho bước đi này. Bây giờ, chúng ta chỉ cần chờ các khung pháp lý chính thức ra đời để mọi thứ được khơi thông.

PV: Câu chuyện về không gian ngầm đã được đề cập từ lâu, tuy nhiên trên thực tế, việc triển khai các dự án, công trình ngầm tại TP.HCM vẫn còn khá chậm. Theo ông, đâu là những vướng mắc khiến tiến độ chưa được như kỳ vọng?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Đúng là trước đây không gian ngầm chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Nguyên nhân không nằm ở năng lực kỹ thuật, bởi trình độ đào hầm của thế giới như Anh, Pháp, Đức, Mỹ thì chúng ta hoàn toàn có thể tiếp thu.

Vướng mắc lớn nhất là bài toán pháp lý: Làm cái đó để làm gì và ai có lợi? Trước đây, chúng ta vận hành theo cơ chế xin - cho và mức độ cho phép đến đâu thì chưa ai rõ, khiến nhà đầu tư do dự không dám làm. Bây giờ, khi các quy định đã được đưa vào luật, nền tảng pháp lý được thừa nhận, chúng ta có thể chuyển sang cách tiếp cận "thử và sai" như các nhà khoa học.

Thay vì chờ đợi sự hoàn hảo tuyệt đối, cứ bắt tay vào làm rồi vừa làm vừa điều chỉnh. Quan trọng là cơ chế đã chính thức "đề pa" -  khởi động rồi.

PV: Để phát triển toàn diện không gian ngầm của TP.HCM từ nay đến tầm nhìn 50 năm nữa, chúng ta cần nguồn lực như thế nào và có thể huy động từ đâu, thưa ông?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Đây cũng chính là vấn đề khi tôi trao đổi với Sở Tài chính và Sở Tài nguyên, các anh em cũng rất băn khoăn về câu hỏi: "Tiền đâu để làm những dự án này?", nhất là trong bối cảnh Nhà nước đang phải bố trí nguồn vốn khổng lồ cho hạ tầng trên mặt đất, trong khi chi phí làm công trình ngầm thường tốn kém gấp khoảng ba lần.

Theo tôi, nguồn vốn phải đến từ ba nguồn chính. Một là Nguồn lực nhà nước - Ngân sách chính quyền phải đóng vai trò dẫn dắt và đi đầu đầu tư. Nguồn lực thứ hai là xã hội hóa đến từ các nhà đầu tư. Khi họ tham gia và được hưởng lợi từ dự án, họ sẽ sẵn sàng chia sẻ nguồn lực với điều kiện đảm bảo hiệu quả kinh tế. Thứ 3 là nguồn từ các Quỹ đầu tư quốc tế, họ sẽ cho vay đối với các dự án siêu lớn, thực sự tầm cỡ và mức lãi suất cũng sẽ không còn ưu đãi như xưa.

PV: Vậy với không gian ngầm, chúng ta nên phân chia thành mấy phân khu chức năng và vai trò cụ thể của từng phân khu ra sao, thưa ông?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Tôi đề xuất chia làm ba lớp độ sâu. Từ 0 đến -15m là tầng dành cho không gian cá nhân và các công trình quy mô nhỏ, riêng lẻ. Từ -15m đến -40m là tầng dành cho các công trình hạ tầng xã hội và giao thông công cộng.

Sâu hơn 40m là khu vực dành cho các công trình đặc biệt có quy mô lớn như hầm chứa nước khổng lồ hoặc các siêu dự án phục vụ tầm nhìn 50 năm tới. Đó là các phân mức mà chúng ta buộc phải quy hoạch trước, chứ không thể làm theo kiểu "tới đâu hay tới đó".

PV: Ông có thể chia sẻ một số bài học kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới mà TP.HCM có thể áp dụng trong thời gian tới không?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Qua tham khảo mô hình của ba nước Hà Lan, Nhật Bản và Pháp, tôi thấy có những bài học rất đáng giá. Hà Lan họ xây dựng một hệ thống dữ liệu số hóa toàn diện về nền tảng địa chất dưới mặt đất. Không gian ngầm giống như một thành phố độc lập, cần có quy hoạch và thông tin minh bạch để các nhà đầu tư kết nối nhịp nhàng, tránh việc "giẫm đạp" hay làm tổn hại lẫn nhau.

Bên cạnh đó, nước Pháp họ có hệ thống quét radar hiện đại để khảo sát địa chất và rất chú trọng bảo tồn các khu đô thị cổ phía trên. Còn với Nhật Bản họ xây dựng các hồ ngầm dung tích cực lớn, những công trình này không chỉ giải quyết hiệu quả bài toán ngập úng mà còn đóng vai trò dự trữ chiến lược về an ninh, phòng thủ khi có sự cố bất ngờ xảy ra.

PV: Với những điều kiện hiện tại của TP.HCM, đây liệu có phải là thời điểm phù hợp để bắt tay vào lập quy hoạch, triển khai và thúc đẩy các dự án khai thác không gian ngầm chưa, thưa ông?

KTS Nguyễn Bảo Thành: Bắt tay vào làm thôi, còn đợi gì nữa! Đây chính là thời điểm chín muồi để phát triển đồng bộ không gian ngầm với quy hoạch trên mặt đất.

Nếu bỏ lỡ giai đoạn này, hàng ngàn công sở và công trình tiếp tục được xây dựng theo quy hoạch cũ, và chúng ta sẽ mất cả một thế hệ để sửa sai những bản vẽ trên mặt đất nhằm hoàn thiện quy hoạch ngầm sau này.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!