Khi tàu không vào được cảng: “Nút thắt” hạ tầng gây khó cho gỡ thẻ vàng IUU

Cụ thể, tại Nghệ An, tình trạng bồi lấp luồng lạch, năng lực tiếp nhận tàu cá thấp đang gây khó khăn cho hoạt động cập cảng, bốc dỡ và quản lý nghề cá. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế ngư dân mà còn đặt ra thách thức lớn trong truy xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU.

Tin tức đáng chú ý 

# Sau hơn 8 năm triển khai chống khai thác IUU, Việt Nam bước vào giai đoạn quyết định với mục tiêu gỡ “thẻ vàng” EC trong năm 2026. Hệ thống pháp lý, dữ liệu và giám sát nghề cá đã cơ bản hoàn thiện, tàu cá được quản lý, truy xuất nguồn gốc từng bước đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Tuy nhiên, nhiều “điểm nghẽn” trong thực thi như kiểm soát tàu cá, giám sát sản lượng, xử lý vi phạm còn hạn chế, chưa đồng bộ giữa các địa phương. Nguyên nhân do năng lực thực thi, hạ tầng và nguồn lực còn yếu. Chính phủ yêu cầu xử lý dứt điểm tồn tại, siết chặt quản lý, coi gỡ “thẻ vàng” IUU là nhiệm vụ cấp bách, hướng tới phát triển nghề cá minh bạch, bền vững.

# Cùng với cả nước, tỉnh Hưng Yên đã và đang nỗ lực triển khai nhiều biện pháp chống khai thác IUU nhằm góp phần gỡ “thẻ vàng” của EC. Tại các cảng cá, ngư dân chấp hành đầy đủ thủ tục, khai thác đúng vùng, lắp thiết bị giám sát hành trình và thực hiện nhật ký khai thác.

Toàn tỉnh có 727 tàu cá, 126 tàu thuộc diện bắt buộc đã lắp VMS; từ đầu năm có hàng nghìn lượt tàu ra vào cảng, sản lượng đạt hơn 2.600 tấn. Ý thức ngư dân được nâng cao, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Công tác tuyên truyền, kiểm tra được tăng cường, góp phần ngăn chặn vi phạm IUU, hướng tới phát triển nghề cá bền vững.

# Một trong những giải pháp trọng tâm đang được Thành phố Hồ Chí Minh triển khai là quản lý chặt đội tàu cá nhằm chống khai thác IUU. Hiện 100% tàu cá của thành phố đã được đăng ký trên hệ thống Vnfishbase, song còn 354 tàu chưa đủ điều kiện bị buộc neo bờ và giám sát chặt chẽ. Thành phố cũng tăng cường kiểm tra, kiểm soát tàu ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm vi phạm. Ứng dụng công nghệ như VMS, nhật ký điện tử được đẩy mạnh; sản lượng thủy sản được kiểm soát minh bạch. Công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức ngư dân được chú trọng. Từ đầu 2026 đến nay, TP.HCM chưa ghi nhận tàu vi phạm vùng biển nước ngoài, góp phần chống khai thác IUU hiệu quả.

Khi tàu không vào được cảng: “Nút thắt” hạ tầng gây khó cho gỡ thẻ vàng IUU

Tại Nghệ An, nhiều cảng cá đang rơi vào tình trạng bồi lắng nghiêm trọng, khiến tàu thuyền không thể cập bến, buộc phải trung chuyển thủ công. Khi hạ tầng “tắc nghẽn”, không chỉ sinh kế ngư dân bị ảnh hưởng, mà còn kéo theo những khó khăn trong kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc — những yêu cầu then chốt trong chống khai thác IUU. Thực tế tại các cảng cá cho thấy, bài toán hạ tầng đang trở thành “nút thắt” lớn trong hành trình gỡ “thẻ vàng”.

Ở cảng cá Lạch Vạn (xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An), vắng bóng tàu cá cập bến, chỉ còn những chiếc bè mảng làm nhiệm vụ trung chuyển. Tàu của ngư dân Nguyễn Đức Quân dù có chiều dài dưới 15m nhưng sau mỗi chuyến ra khơi vẫn không thể vào cảng. Vì vậy, anh phải thuê bè trung chuyển từ cửa biển vào để kịp buổi chợ: "Nước quá cạn, có 0,5 đến 0,6m, quá cạn, không thể vào cảng được…"

Ông Ngô Xuân Thủy, đại diện Ban quản lý cảng cá Lạch Vạn, cho biết hoạt động tại cảng không còn sôi động như trước, sản lượng hải sản của ngư dân qua cảng mỗi ngày hiện chỉ đạt khoảng 10–15 tấn: "Nó phụ thuộc vào số lượng tàu thuyền khai thác đi về bốc dỡ hàng hóa tại cảng, tàu thuyền nó giảm, trước đây là 50 đôi tàu vào, khai thác đánh bắt hiệu quả nó nhiều thì rất nhiều sản lượng…"

Tại cảng cá Quỳnh Phương, khu vực cửa biển Lạch Cờn cũng đang bị bồi lắng, khiến tàu thuyền ra vào phải phụ thuộc vào con nước. Vì vậy, dù địa bàn thị xã Hoàng Mai (cũ) sở hữu đội tàu đánh bắt xa bờ lớn nhất Nghệ An, khả năng tiếp nhận của cảng vẫn rất hạn chế.

Ông Đậu Ngọc Lam, phụ trách cảng cá Quỳnh Phương, cho biết: "Đậu ở cảng này một lúc chỉ được 8-10 tàu thôi, chỗ này đa số phải đậu ngang, không đậu dọc được, đậu ngang phải thả neo sẽ ảnh hưởng đến di chuyển của các tàu khác…"

Theo Ông Phan Tiến Chương, Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Nghệ An, địa phương hiện quản lý và vận hành  4 cảng cá bao gồm: Cửu Hội, Lạch Vạn, Lạch Quèn và Quỳnh Phương. Tình trạng chung của các cảng là luồng lạch đều bị bồi lấp, bốn cảng này chỉ đáp ứng 30-40% nhu cầu tầu vào cập cảng, trong khi đó theo quy định tàu cá trên 15m phải vào cảng cá chỉ định để kiểm soát sản lượng.

"Cảng cá chúng tôi đã báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường, báo cáo UBND tỉnh, đề nghị khảo sát và đánh giá lại nội dung này để có biện pháp nạo vét và đảm bảo luồng lạch, nếu cứ nạo vét một thời gian nó sẽ bồi lắng lại, chính vì vậy cần có khảo sát đánh giá lại cái này, làm sao để hạ tầng cảng cá sau khi nạo vét được lâu dài, đảm bảo tàu cá của ngư dân thuận lợi khi cập cảng…", ông Chương cho biết.

Ngay từ đầu năm 2026, hai cảng cá tư nhân Quỳnh Lập (phường Tân Mai) và Tân Xuân (phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An) đã được công bố là cảng chỉ định cho tàu cá hoạt động vùng khơi cập bến. Dù vậy, hạ tầng của cả hai vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tiếp nhận tàu và cung ứng dịch vụ hậu cần nghề cá. Không chỉ các cảng mới mà cả những cảng hiện hữu cũng đang đối mặt nhiều khó khăn, trong khi địa phương còn gặp khó khăn trong việc cân đối nguồn kinh phí.

Ông Trần Xuân Học, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, cho biết: "Theo như chúng tôi tính toán trong giai đoạn từ nay đến 2030 , toàn tỉnh nhu cầu cho việc phát triển hệ thống cảng cá và khu neo đậu khoảng 2300 tỷ đồng, với tỉnh đây là nguồn kinh phí khá lớn, mấu chốt là cần sự hỗ trợ từ trung ương…"

Có thể thấy, khi luồng lạch bị bồi lấp, tàu không vào được cảng, thì mọi nỗ lực kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc cũng khó có thể thực hiện đầy đủ, chặt chẽ. Trong khi yêu cầu chống khai thác IUU ngày càng cao, hạ tầng cảng cá lại đang trở thành điểm nghẽn lớn, không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác mà còn tác động trực tiếp đến mục tiêu gỡ “thẻ vàng”.

Giải bài toán này không chỉ là nạo vét luồng lạch, mà còn là câu chuyện về đầu tư dài hạn, đồng bộ — để mỗi chuyến biển của ngư dân không còn bị “chặn lại” ngay trước cửa cảng.

Khuyến nghị cần thiết khi xuất khẩu thủy sản từ Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ

Khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương:

- Tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm vi phạm IUU; tước giấy phép, xử lý hình sự tái phạm

- Không cấp phép, không hỗ trợ với tàu vi phạm; quản lý chặt tàu tái phạm

- Phối hợp lực lượng xử lý môi giới, đưa tàu khai thác trái phép

- Giám sát tàu xa bờ: nhật ký, báo cáo, VMS 24/24; đảm bảo truy xuất nguồn gốc

- Lập danh sách, kiểm điểm tàu vi phạm; quản lý đại lý nguyên liệu

- Hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá, tích hợp quản lý toàn diện

- Phát triển chuỗi liên kết, nâng cao giá trị, gắn với IUU và bền vững

- Báo cáo, công khai danh sách tàu vi phạm

- Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn cho bà con ngư dân về IUU

Khuyến nghị đối với Ban Quản lý cảng cá:

- Rà soát tổ chức, đào tạo cán bộ cảng cá gọn nhẹ, hiệu quả

- Kiểm soát chặt tàu xuất–nhập bến, không cho ra khơi khi chưa đủ điều kiện

- Đảm bảo truy xuất nguồn gốc tại cảng theo chuẩn quốc tế

- Giám sát tàu cập bến, sản lượng, nhật ký để cấp xác nhận nguồn gốc

- Cập nhật dữ liệu hành trình, sản lượng vào hệ thống quản lý Vnfishbase

- Từ chối bốc dỡ với tàu vi phạm IUU

Khuyến nghị với doanh nghiệp chế biến:

- Tuân thủ quy định chống khai thác IUU, nắm rõ yêu cầu ATTP, truy xuất nguồn gốc của thị trường

- Đầu tư, nâng cấp cơ sở, xây dựng hệ thống quản lý đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế

- Không thu mua, sử dụng nguyên liệu từ tàu vi phạm IUU

- Cam kết minh bạch số liệu, báo cáo khi phát hiện vi phạm

- Đào tạo nhân viên, nâng cao nhận thức, áp dụng nhật ký điện tử

- Tham gia góp ý chính sách, cung cấp thông tin đầy đủ cho cơ quan chức năng

- Tuyên truyền cho đối tác, ngư dân tuân thủ quy định IUU

- Tăng cường kết nối thị trường, hỗ trợ chuỗi cung ứng, tham gia hiệp hội

- Tăng cường tập huấn, tuyên truyền quy định IUU, nâng cao nhận thức ngư dân