Khi rác không còn là chuyện “bỏ đi”

Với cư dân Sài Thành, đây không chỉ là chuyện thêm một khoản chi phí, mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi cách nhìn và cách ứng xử với rác: bỏ rác đúng quy định, phân loại rác và giảm lượng rác phát sinh. Từ một túi rác nhỏ trong mỗi gia đình, TP.HCM đang đặt ra một bài toán lớn về nếp sống văn minh đô thị. 

Vì sao gần 50% địa phương chưa thí điểm phân loại rác tại nguồn?

Phân loại rác tại nguồn: Nhìn từ hiệu quả mô hình của tổ phụ nữ Lai Vung

Mỗi ngày, khi thành phố thức dậy, cũng là lúc những túi rác từ các căn nhà, ngõ hẻm, khu phố bắt đầu được công nhân vệ sinh thu gom, “trả lại” không gian sạch sẽ cho các tuyến đường, ngõ phố…

Lâu nay, với nhiều gia đình ở Sài Gòn, rác là thứ bỏ đi sau khi sử dụng. Câu chuyện vứt rác dường như rất đơn giản. Ăn xong, bỏ vào túi. Đến giờ, mang ra trước cửa… Còn việc ai thu gom, túi rác của gia đình mình sẽ đi về đâu? Rác được xử lý thế nào, có thể tái chế được bao nhiêu… dường như là chuyện của một người khác.

Song, kể từ ngày 1/9 vừa qua, câu chuyện rác thải sinh hoạt ở Sài Gòn - TP.HCM có những thay đổi đáng chú ý khi việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác được áp dụng theo quy định giá mới, gắn với lượng rác phát sinh và việc phân loại rác. Các hộ gia đình ở Sài Gòn – TPHCM cũ phân loại rác đúng quy định sẽ được tính tiền thu gom và vận chuyển theo khối lượng khoảng gần 700 đồng/kg.

Trong khi đó, hộ dân chưa phân loại hoặc phân loại không đúng quy định trả tiền theo mức cố định, lên đến hơn 40.000 với hộ 2 nhân khẩu và hơn 80.000 với hộ 3 nhân khẩu. Một thay đổi tưởng như chỉ liên quan đến vài chục nghìn đồng tiền rác mỗi tháng, nhưng phía sau đó lại là một câu hỏi lớn hơn: Chúng ta đã thực sự hình thành một thói quen sống văn minh trong việc xử lý rác hay chưa?

Thực ra, phân loại rác không chỉ là chuyện chia rác thành hai hay ba nhóm. Đó là một sự thay đổi trong cách chúng ta nhìn nhận trách nhiệm của mình đối với thành phố mình đang sống. Khi một gia đình tách riêng chai nhựa, giấy, kim loại; để rác thực phẩm đúng nơi quy định; hạn chế bỏ tất cả vào cùng một túi, thì ngay từ những căn bếp nhỏ, một thói quen đô thị mới đang được hình thành. Và nếp sống văn minh đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ như thế…

Một người bỏ rác đúng chỗ có thể chẳng tạo ra thay đổi lớn. Nhưng hàng triệu người cùng làm điều đó, diện mạo thành phố chắc chắn sẽ khác. Một chiếc túi rác bị bỏ sai chỗ có thể không đáng kể. Nhưng hàng nghìn, hàng vạn chiếc túi rác như vậy lại trở thành những điểm ô nhiễm, những dòng kênh đầy rác, những miệng cống tắc nghẽn và cả những khoản chi phí mà xã hội phải bỏ ra để xử lý. Một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng những tuyến đường rộng mở, những tòa nhà cao chọc trời hay những khu đô thị hiện đại…. mà còn được thể hiện qua cách người dân giữ gìn không gian chung.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng nếp sống văn minh không thể chỉ đặt lên vai cư dân đô thị. Thành phố cũng cần một hệ thống thu gom phù hợp, những điểm tập kết hợp lý, quy trình vận chuyển đồng bộ và cách tổ chức, hướng dẫn để người dân biết rõ mình phải phân loại như thế nào, rác sau khi phân loại sẽ được thu gom, xử lý ra sao.

Bởi nếu người dân đã có ý thức phân loại nhưng cuối cùng các loại rác lại bị gom chung, thì rất khó để duy trì một thói quen tốt. Một chính sách, một quy định muốn đi vào thực tiễn cuộc sống không thể chỉ đúng trên giấy, mà phải thuận tiện trong từng căn nhà, từng con hẻm, con phố.

Tóm lại, điều đáng mong đợi từ những quy định mới trong câu chuyện thu gom, vận chuyển và xử lý tiền rác không đơn thuần là người dân chỉ phân loại để được trả ít tiền hơn. Điều quan trọng là từ một quy định có thể hình thành một thói quen; ý thức phân loại và trách nhiệm với không gian sống chung của một thế hệ cư dân. Và sống ở Sài Gòn không chỉ là sống trong một thành phố đông đúc và năng động. Đó còn là học cách sống cùng nhau, tôn trọng không gian chung và có trách nhiệm với những điều tưởng chừng như rất riêng của mình….