Khi đường sắt hoàn thành, “một chuyến đi - nhiều phương thức” sẽ thế nào?

Việc Hà Nội liên tiếp khởi công 5 dự án đường sắt đô thị và 2 dự án đường sắt quốc gia đang mở ra bước phát triển mới cho hệ thống giao thông đường sắt của Thủ đô. Không chỉ gia tăng năng lực vận tải, các dự án còn đặt ra yêu cầu kết nối đồng bộ giữa đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia, đặc biệt tại các đầu mối như Ngọc Hồi.

Vậy Hà Nội sẽ tổ chức triển khai các dự án này như thế nào để hình thành một mạng lưới liên thông, thuận tiện cho người dân và đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa, hành khách trong tương lai?

Để giúp có góc nhìn toàn diện hơn về vấn đề này, phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia đã có cuộc đối thoại trực tiếp với ông Nguyễn Bá Sơn, Phó Trưởng ban, Ban Quản lý dự án đường sắt Hà Nội.

PV: Thưa ông, chỉ trong một thời gian ngắn vừa qua, thành phố Hà Nội đã khởi công liên tiếp 5 dự án đường sắt đô thị và mới đây tiếp tục khởi công thêm 2 dự án đường sắt quốc gia. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc triển khai đồng loạt các dự án giao thông trọng điểm này?

Ông Nguyễn Bá Sơn: Việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị của Hà Nội và 2 tuyến đường sắt quốc gia khu vực đầu mối Hà Nội là nhằm hiện thực hóa mạng lưới đường sắt đã được phê duyệt trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia được Bộ Xây dựng phê duyệt điều chỉnh vào tháng 6 năm 2026.

Theo các quy hoạch này, một mạng lưới đường sắt quốc gia hiện đại sẽ được hình thành bao gồm các tuyến đường sắt hướng tâm cũng như các tuyến đường sắt vành đai. Ở khu vực phía Nam, các tuyến đường sắt Thống Nhất hiện tại và tuyến đường sắt tốc độ cao được quy hoạch tiếp cận tại ga đầu mối hành khách Ngọc Hồi hoặc ga đầu mối hàng hóa Thường Tín.

Từ các ga này, tuyến đường sắt quốc gia sẽ tiếp tục kết nối sang khu vực phía Bắc sông Hồng thông qua tuyến vành đai phía Đông chạy từ Ngọc Hồi, Thường Tín đi Kim Sơn.

Tại khu vực đầu mối Ngọc Hồi, các hành khách có nhu cầu tiếp cận vào khu vực trung tâm thành phố Hà Nội sẽ được trung chuyển thông qua tuyến đường sắt đô thị số 1 – một trong 5 tuyến đường sắt đô thị mà thành phố Hà Nội đã khởi công vào ngày 22/6/2026.

Ngoài ra, thành phố Hà Nội cũng đang triển khai các dự án trọng điểm ở các khu vực ngõ phía Nam như Khu liên hợp thể thao Olympic mở rộng và mở rộng trục không gian Quốc lộ 1A. Như vậy, có thể nói việc khởi công 2 tuyến đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị vừa rồi sẽ góp phần chỉnh trang lại mạng lưới đường sắt quốc gia cũng như hoàn thiện dần mạng lưới đường sắt đô thị của Thủ đô.

PV: Thưa ông, hai dự án đường sắt quốc gia mà chúng ta mới khởi công vào ngày 28 tháng 8 vừa qua đó là tuyến đường sắt Phú Xuyên - Ngọc Hồi và Ngọc Hồi - Kim Sơn đều có điểm kết nối quan trọng tại tổ hợp ga Ngọc Hồi. Trong khi đó, nhiều tuyến đường sắt đô thị cũng được quy hoạch để kết nối tới khu vực này. Vậy thành phố Hà Nội xác định vai trò của tổ hợp Ngọc Hồi như thế nào trong tổng thể mạng lưới đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị của thành phố?

Ông Nguyễn Bá Sơn: Hai dự án đường sắt quốc gia vừa mới khởi công bao gồm tuyến cải dịch đường sắt quốc gia từ Phú Xuyên cho đến Ngọc Hồi và một tuyến đường sắt quốc gia mới phía Đông, đoạn từ Ngọc Hồi đi Kim Sơn. Cả hai đoạn tuyến này đều kết nối trực tiếp vào tổ hợp ga Ngọc Hồi.

Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia, quy hoạch của các ga đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội và Quy hoạch Thủ đô thì đều xác định khu tổ hợp Ngọc Hồi là một tổ hợp ga đầu mối hành khách lớn nhất tại cửa ngõ phía Nam của thành phố Hà Nội. Có thể nói, đây là tổ hợp ga đường sắt lớn nhất theo quy hoạch trong cả mạng lưới đường sắt đô thị cũng như đường sắt quốc gia.

Tại tổ hợp này, đây sẽ là nơi kết nối và trung chuyển hành khách của các tuyến đường sắt quốc gia bao gồm tuyến đường sắt Thống nhất khổ 1m hiện tại, tuyến đường sắt vành đai phía Đông và tuyến phía Tây quy hoạch trong tương lai. Đồng thời, nó cũng là điểm đầu của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Thành phố Hà Nội cũng đã quy hoạch 5 tuyến đường sắt đô thị kết nối vào khu vực ga Ngọc Hồi bao gồm tuyến số 1, tuyến số 3, tuyến số 6, tuyến số 12 và tuyến số 13.

Khu vực tổ hợp Ngọc Hồi sau khi hoàn thành sẽ tạo thành một "hub" lớn nhất trong tất cả các ga đường sắt đô thị. Nó sẽ vừa là tổ hợp trung chuyển cho đường sắt tốc độ cao, cho đường sắt quốc gia, cho đường sắt liên vùng và cho đường sắt đô thị. Tại khu vực này, thành phố Hà Nội cũng sẽ định hướng phát triển các đô thị hiện đại theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn liền với giao thông công cộng).

PV: Thưa ông, khi triển khai cùng lúc nhiều dự án với quy mô rất lớn như vậy, Hà Nội sẽ có kế hoạch và cơ chế phối hợp như thế nào để đảm bảo các tuyến đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia được kết nối đồng bộ từ hạ tầng, nhà ga, hệ thống kỹ thuật cho đến phương thức vận hành và tổ chức trung chuyển hành khách, hàng hóa?

Ông Nguyễn Bá Sơn: Việc triển khai đồng bộ và kết nối liên thông giữa các tuyến đường sắt với nhau không chỉ trong phạm vi các tuyến đường sắt đô thị mà bao gồm cả các tuyến đường sắt quốc gia và đường sắt liên vùng là một trong những yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo sự vận hành hiệu quả và thuận lợi.

Thời gian vừa qua, thành phố Hà Nội đã triển khai đồng loạt nhiều tuyến đường sắt đô thị với quy mô lớn. Trong khi đó, hai tuyến đường sắt quốc gia cải dịch đã được Chính phủ thống nhất giao cho Hà Nội triển khai với các cơ chế đặc thù quy định trong Luật Thủ đô và các Nghị quyết Quốc hội đã ban hành. Nhờ đó, Hà Nội có điều kiện thuận lợi hơn để triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả cao nhất của các dự án.

Tại tổ hợp Ngọc Hồi, song song với việc triển khai các dự án đường sắt riêng rẽ, thành phố Hà Nội cũng đã triển khai quy hoạch chi tiết cho tổ hợp này. Theo đó, các ga đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị được định hướng quy hoạch trong một tổng thể tổ hợp nhà ga kết nối hành khách tiện lợi nhất. Ở đây, hành khách lưu thông từ các tuyến đường sắt hoàn toàn có thể đi bộ trong các sảnh chờ của các nhà ga để kết nối đến các tuyến đường sắt khác.

Bên cạnh đó, thành phố cũng đã và đang triển khai hàng loạt công trình hạ tầng đường bộ quy mô rất lớn trong khu vực như tuyến đường Vành đai 3.5, Vành đai 4 và mở rộng trục không gian Quốc lộ 1A với quy mô lên tới 16 làn xe.

Tất cả những dự án này sẽ góp phần kết nối đồng bộ, đa phương thức thuận tiện cho người dân khi di chuyển đến tổ hợp Ngọc Hồi.

PV: Thưa ông, một trong những vấn đề được người dân quan tâm là khi các tuyến đường sắt hoàn thành, việc kết nối “một chuyến đi - nhiều phương thức” sẽ được thực hiện ra sao?

Ông Nguyễn Bá Sơn: Có thể nói rằng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã định hướng phát triển mạng lưới đường sắt đô thị của Thủ đô với quy mô rất lớn, bao gồm 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài xấp xỉ 1.000 km. Mạng lưới này kết nối đến hầu hết các đầu mối giao thông, các đô thị lớn và các khu dân cư đông đúc của thành phố. 

Để đảm bảo phát huy hiệu quả tối đa, ngoài yêu cầu kết nối liên thông giữa các tuyến đường sắt, chúng ta còn phải đảm bảo kết nối chặt chẽ với các phương thức giao thông khác như hệ thống xe buýt, phương tiện cá nhân, các trung tâm logistics cũng như các khu đô thị. Mục tiêu là đưa đường sắt thực sự trở thành phương thức vận tải chủ đạo.

Các giải pháp kết nối liên thông đồng bộ giữa các phương thức này đã được định hướng trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô và sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong các đồ án quy hoạch chi tiết của từng dự án cụ thể mà thành phố Hà Nội đang triển khai.

PV: Thưa ông, từ nay đến năm 2030 và những năm tiếp theo, Ban Quản lý dự án đường sắt Hà Nội sẽ tập trung vào những nhiệm vụ và giải pháp nào để kiểm soát tiến độ cũng như đảm bảo chất lượng các siêu dự án này?

Ông Nguyễn Bá Sơn: Để đảm bảo tiến độ và chất lượng cho các dự án, hiện nay chúng tôi đã và đang tập trung quyết liệt vào một số nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp cụ thể. Đầu tiên, chúng tôi tiếp tục củng cố bộ máy tổ chức và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ hai là tăng cường sự phối hợp chặt chẽ với các Bộ ngành Trung ương, các Sở ngành thành phố trong suốt quá trình triển khai các dự án. Điểm thứ ba là phải xây dựng được một tiến độ tổng thể triển khai chi tiết nhằm đảm bảo việc hoàn thành các tuyến này vừa mang tính khả thi, vừa đảm bảo tính đồng thời vận hành và liên thông thông suốt.

Ngoài ra, đối với các vướng mắc trước đây liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng, hiện nay chúng ta đã có những cơ chế chính sách đặc thù, ví dụ như cơ chế "giải phóng mặt bằng đi trước một bước". Chúng tôi đang phối hợp rất chặt chẽ với các địa phương để thực hiện nội dung này.

Việc triển khai một khối lượng công việc khổng lồ như vậy chắc chắn đòi hỏi nỗ lực rất lớn không chỉ của riêng Ban Quản lý dự án đường sắt Hà Nội mà cả của các cơ quan liên quan.

Cuối cùng, chúng tôi cũng đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị vận hành để tiến hành đào tạo sớm nguồn nhân lực tiếp quản công nghệ sau này.

PV: Vâng, xin trân trọng cảm ơn ông.