Khi "đồ chơi" đe dọa an toàn hàng không

Một chiếc UAV vài triệu đồng, hay một con diều sáo gắn đèn, nhìn từ mặt đất có thể chỉ là một trò chơi, nhưng trên đường cất hạ cánh lại trở thành một “chướng ngại vật biết bay” với hậu quả không ai có thể tiên lượng.Việc hai lần sân bay Tân Sơn Nhất phải tạm dừng cất, hạ cánh trong các ngày 11 và 13/8 vừa qua với gần 130 chuyến bay bị ảnh hưởng là lời cảnh báo không thể xem nhẹ.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp hàng không, hậu quả đôi khi vượt quá tầm nhận định của một cá nhân muốn bay thử drone hay trình diễn đồ chơi lơ lửng. Một chiếc drone có thể khiến một đường băng đóng cửa trong vài chục phút, không ít chuyến bay phải bay chờ, chuyển hướng; tàu bay và tổ bay bị đảo lịch; hành khách lỡ nối chuyến; slot khai thác bị xáo trộn; chi phí nhiên liệu và phục vụ mặt đất tăng lên. Một vật thể bay giải trí giá vài triệu đồng có thể tạo ra thiệt hại hàng tỷ đồng, nhưng đáng ngại hơn là làm giảm niềm tin vào sự an toàn của cả hệ thống.

Sự cố tại sân bay Gatwick, Anh, tháng 12/2018 là bài học đắt giá khi sân bay này phải đóng cửa khoảng 33 giờ chỉ vì 1 chiếc UAV xuất hiện gần đường băng. Hơn 1.000 chuyến bay bị hủy hoặc chuyển hướng, khoảng 140.000 hành khách bị ảnh hưởng và chính quyền Anh khi đó phải huy động cả lực lượng quân sự và thiết bị chuyên dụng để đối phó. Câu chuyện của sân bay quốc tế Gatwick vừa được tái hiện đến 2 lần chính tại Tân Sơn Nhất buộc tất cả những bên có trách nhiệm phải vào cuộc với sự quyết liệt cao nhất. Bởi trong hàng không, nguyên tắc “an toàn trước, khai thác sau” không phải khẩu hiệu mà là điều kiện sống còn. Chính vì vậy, xử phạt nghiêm là cần thiết nhưng chưa đủ.

Không thể chỉ trông chờ vào việc bắt được người điều khiển sau khi sự cố xảy ra. Điều cần thiết là chuyển từ tư duy “xử lý vi phạm” sang quản trị rủi ro từ trước khi UAV cất cánh. Cần quản lý chặt chẽ việc đăng ký thiết bị, nhận dạng từ xa, truy xuất chủ sở hữu, lưu trữ dữ liệu điều khiển; đồng thời trang bị cho các sân bay năng lực phát hiện và xử lý UAV theo một cơ chế phối hợp rõ ràng giữa hàng không, công an và quốc phòng.

Cần phải khẳng định rằng, bầu trời quanh sân bay không phải khoảng không vô chủ. Một người thả diều, điều khiển flycam có thể chỉ nghĩ mình đang sử dụng không gian của cộng đồng. Nhưng ở độ cao ấy, trong khu vực ấy, hành động cá nhân đã chạm vào lợi ích và an toàn của rất nhiều người. Bầu trời càng đông đúc, kỷ luật càng phải chặt chẽ. Đừng đợi đến khi một món đồ chơi giải trí trở thành tai nạn hàng không mới nhận ra rằng, đôi khi thảm họa bắt đầu từ một hành vi tưởng như rất nhỏ.