Khi đất nông nghiệp nhường chỗ cho đô thị: Làm sao bảo đảm sinh kế người dân?

Làm thế nào để người dân bị thu hồi đất có sinh kế mới, thu nhập ổn định và cùng hưởng lợi từ quá trình phát triển?

Xóa điểm nghẽn nhờ Nghị quyết 21: Chấm dứt cảnh "đi dễ, khó về" khi cải tạo chung cư cũ

Nghị quyết 20: Bước chuyển tư duy chiến lược trở thành quốc gia biển mạnh

Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị: Mở rộng cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu

Nghị quyết 57: Động lực mới cho phát triển Quốc gia

Tại khu vực phía Nam Hà Nội, hàng nghìn hộ dân đang bàn giao đất để thực hiện Dự án Khu đô thị thể thao Olympic. Với quy mô khoảng 9.171 ha, dự án được triển khai trên địa bàn 11 xã như Đại Thanh, Ngọc Hồi, Nam Phù, Thượng Phúc, Thường Tín, Chương Dương...

Bên cạnh niềm vui khi một dự án lớn được triển khai, người dân cũng có những băn khoăn về tương lai khi tư liệu sản xuất gắn bó hàng chục năm không còn. Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng thôn Triều Đông, xã Thượng Phúc – một trong những địa bàn có nhiều diện tích đất thu hồi – chia sẻ:

"Mới đầu bà con cũng băn khoăn, lo lắng vì sợ bị mất đất, vì Nhà nước thu hồi đất, mất công ăn việc làm vốn đã quen thuộc từ bao đời nay rồi. Trồng rau, cày lúa, chăn nuôi gia súc, gia cầm là công việc hằng ngày của bà con nông dân ở nơi đây".

Câu chuyện sinh kế sau thu hồi đất đang là nỗi trăn trở của nhiều người dân Thủ đô. Với họ, đất đai không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là tư liệu sản xuất, sinh kế qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, điều người dân mong mỏi nhất không chỉ là mức tiền đền bù, mà là hướng đi cho cuộc sống lâu dài.

Đồng tình ủng hộ chủ trương thực hiện các dự án lớn của nhà nước, ông Nguyễn Văn Hòa cũng gửi gắm nguyện vọng của người dân trong xã:

"Theo nguyện vọng của đông đảo bà con nhân dân, tôi xin được thay mặt cho bà con nông dân đề nghị với Nhà nước: Sau khi thu hồi đất thì nên có các cái chính sách tốt nhất để tạo điều kiện cho bà con ổn định cuộc sống được lâu dài".

Từ những yêu cầu đặt ra trong thực tiễn, Nghi quyết 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan ra đời mang theo một bước chuyển tư duy quan trọng, không chỉ coi đất đai là tài nguyên cần quản lý, mà coi quyền sử dụng đất là tài sản hợp pháp của người dân phải được bảo vệ, đồng thời là nguồn lực phải tạo ra giá trị bền vững cho xã hội.

Đặc biệt, thay vì tư duy “giải phóng mặt bằng để làm dự án”, cách tiếp cận mới đặt vấn đề làm thế nào để bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi.

Tinh thần này đã được Chính phủ cụ thể hóa thành những định hướng rất rõ trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai. Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc khẳng định:

"Chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất, đảm bảo cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi. Nhà nước tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền có nơi ở, bố trí quỹ đất, có các cơ chế ưu đãi khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp, đáp ứng nhu cầu nơi ở của nhân dân".

Dự thảo Luật Đất đai 2026 có quy định: đơn giản hóa chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, với mức hỗ trợ bằng tiền không quá 5 lần giá đất trong bảng giá đất đối với cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; đồng thời cụ thể hóa yêu cầu bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Nhưng từ quy định đến một cuộc sống thực sự ổn định sau thu hồi đất vẫn cần những cơ chế thực hiện cụ thể. Hiệu quả chính sách cần được đánh giá bằng chính những thay đổi trong việc làm, thu nhập và đời sống của người dân sau đó. Luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, chuyên gia pháp lý bất động sản, đề xuất:

"Ví dụ như doanh nghiệp mà sử dụng đất cần tham gia cái đào tạo, tạo việc làm và ưu tiên lao động cho người dân địa phương đó bị thu hồi. Và hiệu quả của chính sách đó là phải chúng ta phải xác định là có bao nhiêu người dân mà sau khi bị thu hồi đất họ được tạo nghề tạo nghề nghiệp mới.

Chúng tôi cho rằng là việc đánh giá những chỉ số trực tiếp như việc làm, thu nhập hay là nhà ở, an sinh sau một thời gian bị thu hồi, ví dụ như 2 năm, 3 năm như vậy, nó chính là cái thước đo quan trọng nhất".

Những đề xuất cụ thể ấy phản ánh đúng tinh thần đổi mới: Sự đồng thuận của nhân dân chính là thước đo lớn nhất cho thành công của mỗi dự án. Khi chính sách không chỉ dừng lại trên văn bản mà được cụ thể hóa bằng việc làm, thu nhập và sự ổn định an sinh của từng gia đình, người dân sẽ sẵn sàng nhường đất vì sự phát triển chung.

Sự đồng hành trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân sẽ là chìa khóa để các dự án hạ tầng lớn như Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội không chỉ đổi mới diện mạo Thủ đô, mà còn mở ra một chương mới ấm no, bền vững hơn cho chính những người dân trên mảnh đất quê hương.