Khai thác thủy sản hợp pháp – Nền tảng cho nghề cá bền vững

Từ bến cá Thuận An đến hành trình gỡ thẻ vàng IUU

Phiên toà giả định: Bài học thực tế trong cuộc chiến chống khai thác IUU

Để góp phần cùng cả nước gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC, Đồn Biên phòng Sầm Sơn (tỉnh Thanh Hóa) đã triển khai nhiều giải pháp chống khai thác IUU. Đơn vị duy trì kiểm tra tàu cá trước khi xuất bến, kiểm soát việc lắp đặt và duy trì hoạt động thiết bị giám sát hành trình, đồng thời tuyên truyền ngư dân khai thác đúng vùng biển, không vi phạm vùng biển nước ngoài.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị tổ chức 90 buổi tuyên truyền, phát 400 tờ rơi và cho 475 chủ tàu ký cam kết chấp hành quy định khai thác thủy sản. Cùng với tuyên truyền, lực lượng biên phòng tăng cường xử lý các hành vi vi phạm, góp phần nâng cao ý thức ngư dân và xây dựng nghề cá phát triển bền vững.

# Tại Hà Tĩnh, các tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ đang phát huy hiệu quả trong tuyên truyền, nâng cao ý thức ngư dân chấp hành quy định chống khai thác IUU, không sử dụng các hình thức khai thác tận diệt, thực hiện đầy đủ đăng ký, đăng kiểm tàu cá.

Cùng với đó, việc áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và thiết bị giám sát hành trình (VMS) giúp cơ quan chức năng theo dõi hoạt động tàu cá, kiểm soát sản lượng khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, Hà Tĩnh không có tàu cá vi phạm khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài, góp phần hướng tới nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm.

# UBND thành phố Đà Nẵng vừa yêu cầu các ngành, địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Trong đó, tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân; quản lý chặt đội tàu cá, kiểm soát hoạt động khai thác trên biển, không để xảy ra tình trạng vi phạm vùng biển nước ngoài; tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Khai thác thủy sản hợp pháp – Nền tảng cho nghề cá bền vững

Tuân thủ các quy định về khai thác thủy sản hợp pháp không chỉ là yêu cầu trong công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngư dân và toàn ngành thủy sản.

Từ việc bảo đảm nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm, nâng cao giá trị thủy sản, mở rộng cơ hội xuất khẩu đến bảo vệ nguồn lợi và phát triển nghề cá bền vững, mỗi hành động chấp hành đúng quy định đều góp phần tạo dựng uy tín cho thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Phóng sự sau ghi nhận những chuyển biến tích cực từ thực tiễn khi ngư dân ngày càng nâng cao ý thức tuân thủ các quy định trong khai thác thủy sản.

Tại cảng cá Lạch Hới, phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa những ngày này, không khí mua bán thủy sản vẫn diễn ra nhộn nhịp. Khác với trước đây, mỗi tàu cá khi cập cảng đều phải thực hiện đầy đủ các thủ tục kiểm soát sản lượng, khai báo hành trình khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Với nhiều ngư dân, những quy định này giờ đã trở thành một phần quen thuộc trong mỗi chuyến ra khơi.

Trên chiếc tàu cá vừa cập cảng sau nhiều ngày bám biển, ông Lê Văn Hoa, ngư dân có nhiều năm đánh bắt xa bờ tại cảng cá Lạch Hới chia sẻ, nếu trước đây việc ghi nhật ký khai thác hay duy trì thiết bị giám sát hành trình được xem là quy định bắt buộc, thì nay bà con đã hiểu đây là trách nhiệm để bảo vệ nghề cá và chính sinh kế của mình:

"Đi xuất cảng về phải xin dấu cảng, đi làm khu vực nào phải tuân thủ đầy đủ, đánh vùng nào phải có số liệu vùng đấy, khi về phải nhập cảng được bao nhiêu phải ghi đầy đủ, đi xa giấy tờ tuân thủ đầy đủ thì không có vấn đề gì".

Từ trên biển đến thị trường tiêu thụ, mỗi sản phẩm thủy sản đều phải bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Điều đó khiến việc tuân thủ các quy định chống khai thác IUU của ngư dân trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu nguyên liệu.

Ông Nguyễn Hữu Hoàng, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thủy sản FXPT Thanh Hóa cho biết: "Đầu nguyên liệu khi mua vào phải xem xét kỹ, kiểm tra toàn bộ lịch trình nhà cung cấp cũng như bên tàu khai thác đánh bắt, làm sao mà bảo đảm điều kiện đúng về quy định IUU".

Những chuyển biến trong nhận thức và hành động của ngư dân đang góp phần tạo nên sự thay đổi rõ nét tại các cảng cá. Việc chấp hành quy định về cập cảng, xuất cảng và truy xuất nguồn gốc ngày càng đi vào nền nếp, giúp công tác quản lý nghề cá minh bạch và hiệu quả hơn.

Ông Lê Văn Hân, Ban Quản lý cảng cá Thanh Hóa cho biết: "Trước đây cảng cá chủ yếu là tàu từ 15m vào cảng cá chỉ định để truy xuất nguồn gốc, Nghị định 41 buộc tàu từ 6m trở lên phải vào cảng cá để bốc dỡ sản phẩm, bà con ngư dân cũng phối hợp với lực lượng chức năng tuyên truyền thì bà con có chuyển biến tích cực đã vào cảng vào thủ tục xuất cảng và cập cảng, số lượng tăng lên rõ rệt".

Hành trình gỡ “thẻ vàng” không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế mà còn hướng tới xây dựng một ngành thủy sản hiện đại, có trách nhiệm và phát triển bền vững. Trong hành trình ấy, ngư dân chính là mắt xích đầu tiên và cũng là mắt xích quyết định. Mỗi chuyến biển tuân thủ đúng quy định, mỗi nhật ký khai thác được ghi chép đầy đủ hay mỗi lần cập cảng đúng quy trình đều góp phần nâng cao uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Từ những con tàu đang ngày đêm vươn khơi, hành trình gỡ “thẻ vàng” được tạo nên bằng chính ý thức và trách nhiệm của người ngư dân. Khi mỗi mắt xích trong chuỗi khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu cùng thực hiện đúng quy định, mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững sẽ ngày càng đến gần.

Ngư dân cần nhớ

Khai thác IUU không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn gây ra hệ lụy lớn về kinh tế, môi trường và uy tín quốc gia. Do đó, việc ngư dân và những người hoạt động trong nghề cá nắm rõ và tuân thủ nghiêm các quy định chống khai thác IUU là rất quan trọng. Điều này không chỉ bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ vững sinh kế mà còn giúp ngành thủy sản Việt Nam hội nhập bền vững với thị trường quốc tế. Do đó, mỗi chủ tàu cá và ngư dân ra khơi gần ghi nhớ thực hiện:

- Phải có giấy phép khai thác thủy sản theo quy định

- Treo cờ Việt Nam khi hoạt động

- Mang theo bản chính hoặc bản sao chứng thực giấy phép khai thác, giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá giấy chứng nhận đăng ký tàu cá, sổ danh bạ thuyền viên văn bằng, chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng chứng minh nhân dân hoặc thẻ căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân khác theo quy định

- Tàu cá từ 12m trở lên phải thực hiện đăng kiểm, ghi và nộp nhật ký khai thác theo quy định; tàu cá từ 6m đến dưới 12m ghi báo cáo khai thác thủy sản theo quy định.

- Tàu cá từ 15m trở lên: phải lắp thiết bị giám sát hành trình theo quy định; thiết bị hoạt động liên tục 24/24 sau khi rời cảng và đảm bảo: Thiết bị tự động truyền qua hệ thống vệ tinh tối thiểu 2 giờ/lần (đối với tàu 24m trở lên); và 3 giờ/lần với các tàu 15-24m qua vệ tinh, thông tin di động GSM hoặc thông tin mặt đất. Trường hợp thiết bị giám sát hành trinh bị hỏng; phải sử dụng các thiết bị thông tin liên lạc khác, bảo cáo vị trí tàu cá về trung tâm giám sát tàu cá ở trung ương và 28 tỉnh/Tp ven biển 06 giờ/lần; phải đưa tàu cả về cảng để sửa chữa trong 10 ngày.

- Phải thông báo cho cảng cá ít nhất 01 giờ trước khi cập cảng và rời cảng

- Không vi phạm về khai thác bất hợp pháp (IUU)

- Tàu cá khai thác ngoài vùng biển Việt Nam phải có mã số của tổ chức hàng hải quốc tế và có văn bản chấp thuận hoặc giấy phép của tổng cục thủy sản

- Tham gia cứu hộ, bảo vệ chủ quyền, an ninh trên biển

- Tuân thủ việc kiểm tra, thanh tra của cơ quan có thẩm quyền