Hơn nửa thế kỷ, mẹ trăm tuổi vẫn ngóng con trở về

Và trong sâu thẳm, vẫn còn một điều Mẹ chưa thể nguôi ngoai: mong tìm được hài cốt người con trai cả - liệt sĩ Vũ Văn Chấn, để anh được trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ nằm lại nơi chiến trường. Thời gian đã đi qua rất lâu, nhưng với người mẹ, nỗi chờ đợi dường như chưa bao giờ kết thúc.

“Chấn ơi về với mẹ con ơi, mẹ nhớ con lắm, về với mẹ đi…”

Ở tuổi 100, Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Đèo vẫn gọi tên người con trai cả như thể anh mới rời nhà ngày hôm qua. Gần 60 năm đã trôi qua, tiếng gọi đó vẫn chưa có lời đáp…

Trong căn nhà của Mẹ ở xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên, những tấm Bằng “Tổ quốc ghi công” đã nhuốn màu thời gian, ghi dấu sự hy sinh của chồng và hai người con trai. Chồng Mẹ - liệt sĩ Vũ Ngọc Phách hy sinh khi Mẹ mới 25 tuổi và người con thứ hai hy sinh tại chiến trường Tây Nam.

Cả hai đã tìm được phần mộ. Chỉ riêng người con trai cả - liệt sĩ Vũ Văn Chấn hy sinh năm 1970 khi đang là trung đội trưởng, vẫn đang nằm ở đâu đó giữa miền đất chiến trường xưa.

Có lẽ, chính khoảng trống ấy khiến nỗi chờ đợi trong Mẹ chưa thể khép lại. Và với người con trai út ông Vũ Ngọc Hoàn, những mất mát mà Mẹ đã âm thầm mang theo suốt cuộc đời vẫn là điều khiến ông day dứt nhất:

"Mẹ tôi góa chồng lúc 25 tuổi, 3 lần tiễn người đi thì 3 lần đều khóc thầm, chỉ có nhận được giấy báo tử, tôi rất thương mẹ…"

Có những người mẹ đã đi qua chiến tranh lặng thầm như thế… Mẹ Đèo một mình nuôi các con giữa những năm tháng nghèo khó, rồi lần lượt chứng kiến những người mình yêu thương ra trận. Mỗi người ra đi mang theo một phần hy vọng về ngày trở lại.

Nhưng chiến tranh đã để lại những khoảng trống mà thời gian cũng không thể lấp đầy. Với ông Hoàn, ký ức về người anh trai cả vẫn được giữ lại từ những điều rất nhỏ. Ngày anh Chấn lên đường, người em tiễn anh bằng một dúm cơm muối.

Sau những năm tháng chiến đấu, có một lần anh ghé về thăm nhà trong chốc lát, để lại cho em chiếc mũ giải phóng – món quà giản dị mà ông Hoàn vẫn nhớ mãi. Và cũng từ lần ấy, anh Chấn không trở về nữa:

“Mong ngày mong đêm Đảng và Nhà nước tìm được hài cốt của anh tôi về, đó là nguyện vọng chính của gia đình, để mẹ tôi dù có nhìn thấy một nắm đất cũng toại nguyện”.

Thấu hiểu tâm nguyện ấy, với trách nhiệm và lòng biết ơn, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính đang được xã Trà Giang đẩy nhanh từng ngày, như một cuộc chạy đua với thời gian để đưa anh linh liệt sĩ Vũ Văn Chấn và các đồng đội, liệt sĩ khác trên địa bàn trở về bên gia đình và quê hương.

Ông Phạm Văn Triệu – phụ trách lĩnh vực người có công xã Trà Giang cho biết, tại Nghĩa trang liệt sĩ Hồng Thái, địa phương đã triển khai lấy mẫu 62 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, qua đó từng bước bổ sung cơ sở dữ liệu phục vụ việc đối khớp, xác định danh tính liệt sĩ.

“Chúng tôi sẽ rà soát kỹ hồ sơ liệt sĩ Vũ Văn Chấn bổ sung những thông tin còn thiếu và phối hợp với các cơ quan như quân sự, ban chỉ đạo 515 của tỉnh để đối chiếu với dữ liệu hài cốt liệt sĩ đang được lấy mẫu giám định AND.

Chúng tôi hiểu thời gian đối với Mẹ là rất quý, vì vậy sẽ cố gắng thúc đẩy từng khâu trong phạm vi trách nhiệm với mong muốn sớm có thể thông tin để gia đình sớm tìm được hài cốt liệt sĩ Vũ Văn Chấn”.

Mẹ Đèo chỉ là một trong rất nhiều người mẹ, người vợ, người thân trên khắp mọi miền đất nước vẫn đau đáu chờ ngày người thân của mình trở về sau chiến tranh.

Bởi vậy, hành trình 500 ngày đêm quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là hành trình tìm kiếm những người đã hy sinh, mà còn là hành trình đưa những người con trở về với gia đình, trả lại cho mỗi người một cái tên, một quê hương và cho những người ở lại một lời hồi đáp sau những năm tháng dài chờ đợi.

Với Mẹ Đèo, ước nguyện cuối của mẹ, là biết con yên giấc nơi đâu. Và hy vọng rằng, trong hành trình trở về của những người đã nằm lại nơi chiến trường, sẽ có ngày hài cốt liệt sĩ Vũ Văn Chấn được tìm thấy, để người mẹ đã chờ con gần trọn một đời được đón con về bên gia đình, được thắp một nén nhang trước phần mộ của con.