Hơn 90% lao động nền tảng số coi đây là thu nhập chính, chỉ 20% tham gia BHXH

Đây là vấn đề trọng tâm được các cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước, quốc tế và đại diện doanh nghiệp mổ xẻ tại Hội thảo quốc tế “Việc làm và an sinh xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số tại Việt Nam”.

Sự kiện do BHXH Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 22/9/2026 tại Hà Nội, thu hút sự tham gia của đại diện các cơ quan Quốc hội, Ban Chính sách - Chiến lược Trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ cùng nhiều tổ chức liên quan.

Nghịch lý việc làm kiểu mới: Thu nhập chính nhưng thiếu an sinh

Sự bùng nổ của các ứng dụng gọi xe, giao nhận, thương mại điện tử... đang tái định hình thị trường lao động. Theo ông Christopher Sheldon, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào, các doanh nghiệp nền tảng đang tạo ra khoảng 2 triệu cơ hội việc làm tại Việt Nam.

Một khảo sát của WB trên gần 5.000 lao động nền tảng số tại Việt Nam chỉ ra một thực tế đáng lưu tâm: Hơn 90% coi đây là nguồn sống chính yếu của họ, nhưng tỷ lệ được bảo vệ bởi mạng lưới BHXH chỉ vỏn vẹn ở mức 20%. Mặc dù vậy, khảo sát cũng cho thấy người lao động nhận thức rất rõ rủi ro. Họ có nhu cầu được bảo vệ trước các tai nạn, ốm đau và mong muốn có thu nhập khi về già. Đa số sẵn sàng trích thu nhập để đóng BHXH nếu chính sách đủ linh hoạt, dễ tiếp cận và phù hợp với đặc thù công việc của họ.

Tuy nhiên, việc đưa nhóm lao động này vào lưới an sinh gặp không ít rào cản. Đặc thù của lao động nền tảng là tính linh hoạt cao: họ có thể làm việc cùng lúc cho nhiều ứng dụng, làm bán thời gian, hoặc liên tục chuyển đổi giữa việc làm truyền thống và công việc nền tảng. Thu nhập của họ cũng biến động liên tục theo khối lượng công việc và nhu cầu thị trường. Hơn nữa, mức độ tự chủ và bản chất quan hệ lao động giữa người làm với công ty nền tảng vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc xác định hình thức tham gia BHXH.

Nỗ lực mở rộng diện bao phủ và thích ứng với thực tiễn

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Đình Liệu, Phó Giám đốc BHXH Việt Nam, nhấn mạnh việc mở rộng diện bao phủ an sinh cho mọi người lao động là nhiệm vụ trọng tâm. Thời gian qua, chính sách đã không ngừng được hoàn thiện. Đặc biệt, Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã mở rộng thêm đối tượng tham gia bắt buộc và bổ sung nhiều chính sách khuyến khích.

Nhờ những nỗ lực này, số người tham gia BHXH đang tăng trưởng tích cực. Năm 2025, cả nước có hơn 21,5 triệu người tham gia (đạt 45,1% lực lượng lao động). Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, con số này đã lên tới trên 22,4 triệu người (đạt 46,7%). Dù vậy, lãnh đạo BHXH Việt Nam thừa nhận sự phát triển của các hình thức việc làm phi truyền thống đang đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu cơ chế mới, đặc biệt về tiền lương, thủ tục và cách tính mức đóng cho phù hợp.

Tìm lời giải từ kinh nghiệm quốc tế

Để giải quyết bài toán này, hội thảo đã ghi nhận nhiều kinh nghiệm quý báu từ quốc tế. Đại diện WB đã chia sẻ các mô hình áp dụng thành công tại Indonesia. Từ góc độ doanh nghiệp, ông Brendan Chia (Phụ trách Quan hệ công chúng và Chính sách khu vực tại Grab Singapore) và ông Joseph Han (Nghiên cứu viên cao cấp Viện Phát triển Hàn Quốc - KDI) cũng đóng góp các góc nhìn đa chiều về việc vận hành quỹ an sinh trong nền kinh tế số.

Từ thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, các đại biểu đã thống nhất một số hướng tiếp cận quan trọng cần được Việt Nam nghiên cứu sâu hơn trong thời gian tới:

Linh hoạt hóa chính sách: Thiết kế mức đóng và phương thức đóng BHXH thay đổi linh hoạt theo mức thu nhập và tần suất làm việc thực tế.

Cơ chế chia sẻ trách nhiệm: Nghiên cứu mô hình đóng góp từ ba phía: Người lao động, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và sự hỗ trợ của Nhà nước.

Đảm bảo tính liên tục: Có cơ chế cộng nối và duy trì quyền lợi an sinh để không làm gián đoạn quá trình đóng của người lao động khi họ chuyển đổi công việc.

Chuyển đổi số trong quản lý: Tận dụng dữ liệu trực tiếp từ các nền tảng số để nhận diện người lao động, xác định thu nhập, từ đó hỗ trợ việc tính mức đóng và đơn giản hóa tối đa thủ tục tham gia.

Những phân tích từ hội thảo sẽ là cơ sở dữ liệu và thực tiễn quan trọng để các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới mục tiêu bao phủ an sinh xã hội toàn diện, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động trước làn sóng mạnh mẽ của nền kinh tế số./.