Học sống ở chung cư

Ngay khi vừa sinh ra, thế hệ chúng tôi đã ở trong những khu nhà 5 tầng kiểu cũ mà bây giờ vẫn còn rất nhiều ở khắp các phường trên địa bàn thành phố.

Ngày ấy, hình như không có khái niệm “chung cư”. Những khu nhà 5 tầng ấy được xây dựng, chủ yếu cấp cho gia đình các cán bộ nhà nước.

Tất nhiên, ai sống trong thời kỳ ấy đều rõ, những cư dân ở khu nhà như vậy cũng không phải sinh ra đã sống ở chung cư. Bố mẹ, ông bà tôi dù là cán bộ nhà nước, nhưng cũng như tất cả mọi người, hầu hết là xuất thân từ nông thôn.

Dù hoàn cảnh khó khăn của toàn xã hội lúc đó, khiến người ta phải dành một phần không gian ban công, trong nhà bếp, nhà tắm để đặt chuồng nuôi con gà, hay thậm chí cả gia súc lớn như con lợn, rồi nấu nướng bằng bếp dầu, bếp than củi,…

Nhưng không bao giờ có chuyện lấy không gian chung để sử dụng cho mục đích riêng, cá nhân của gia đình mình.

Lũ trẻ con thì luôn được người lớn dạy, dặn dò phải tôn trọng những thứ thuộc về công cộng, không làm ảnh hưởng tới hàng xóm, dù bên sát vách hay các hộ gia đình ở tầng trên, tầng dưới. Từ việc không được chạy nhảy nô đùa, hay gây ra tiếng động lớn làm ảnh hưởng tới hàng xóm, tới việc giữ gìn vệ sinh chung; Gặp người lớn trong khu nhà cũng phải dừng lại chào hỏi lễ phép.

Theo thời gian, những người hàng xóm sống trong các khu nhà 5 tầng cũ ấy, gần như là người thân trong gia đình. Việc lớn, việc nhỏ đều sẵn sàng giúp đỡ nhau, rất hòa thuận. Tất nhiên, cũng thỉnh thoảng xảy ra mâu thuẫn nhưng hầu hết đều được giải quyết nhanh chóng, và dù có ai đó không ưa gì nhau cũng chẳng mấy khi xảy ra cãi vã, động chân động tay.

Dần dần, hình thành một thứ văn hóa, phong cách rất riêng của những cư dân thành phố, sống trong những “chung cư” như thế.

Trong khoảng vài chục năm trở lại đây, người Hà Nội đã quen với khái niệm “Khu đô thị”, “chung cư cao cấp”… Các khu nhà cao tầng ngất ngưởng mọc lên như nấm, với sức chứa cả trăm gia đình với hàng ngàn nhân khẩu. Người lao động ở khắp nơi đổ về sống, làm việc, rồi có điều kiện mua nhà chung cư để ở, ổn định cuộc sống gia đình, góp phần làm thay đổi bộ mặt Thủ đô…

Cuộc sống hiện đại áp lực hơn, vội vã hơn và như đã nói, những khu đô thị với hàng chục tòa nhà cao tầng với cả ngàn nhân khẩu gần như không còn khái niệm “hàng xóm láng giềng” như xưa. Người đến, người đi luân chuyển như dòng nước, có người ở hàng chục năm, nhưng cũng có căn hộ chỉ cho người thuê, một thời gian ngắn lại có gia đình khác đến ở.

Sự gắn bó về mặt tình cảm là không có. Mỗi người, mỗi gia đình lại có những thói quen sinh hoạt riêng mang từ nơi khác đến, và không phải ai cũng có “văn hóa chung cư” – tôn trọng không gian chung-riêng trong tòa nhà ấy, tức là lối sống khác hoàn toàn so với khi họ ở dưới mặt đất, sống ở quê. 

Từ đó, xảy ra những mâu thuẫn xuất phát từ thói quen, lối sống cá nhân, như nhiều trường hợp chúng ta đã chứng kiến. Có người đánh đập hàng xóm chỉ vì những mâu thuẫn rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày, hậu quả là lâm vào cảnh tù tội, bị cả xã hội lên án.

Chuyện không gian chung bị “trưng dụng” làm… của riêng ở các khu chung cư mà ban quản lý tòa nhà không làm hết trách nhiệm của mình hoặc “ngó lơ” không phải hiếm. Từ việc để đồ đạc bừa bãi ra hành lang chung, tới cho vật nuôi thoải mái đi vệ sinh trước cửa nhà hàng xóm, trẻ nhỏ nô đùa, biến sảnh chung cư thành sân chơi – dù khu nhà nào cũng có sân chơi riêng dưới mặt đất!?

Và có thể kể ra vô vàn những ví dụ, mà chắc ai đã, đang sống trong các khu nhà ấy đều “phải” trải qua. Có người để dỗ cháu bèn bế ra đứng trước cửa thang máy bấm nút lên xuống liên tục cửa thang máy mở ra đóng vào cho cháu xem vui mà ăn hết bát bột. Thế là cả chung cư có mấy cái thang máy phục vụ cho việc cư dân đi lại thì đứng chờ mỏi cẳng, lúc có việc vội đúng là “thảm họa chung cư”.

Có người lại mang bếp than ra sảnh chung cư để đun nấu, hay hóa vàng trong nhà, trong phòng đổ rác hay lối cầu thang bộ... Đã có trường hợp gây hỏa hoạn.

Có người lại dùng sảnh chung cư làm sân chơi cho con trẻ, hoặc thậm chí là chó mèo. Tất nhiên, lúc chơi chán thì chúng sẽ đi vệ sinh luôn ra sảnh, thậm chí trước cửa nhà hàng xóm. Khi được nhắc nhở thì lý do là: trẻ con/chó mèo nó có biết gì đâu? Còn khi không bị phát hiện thì hậu quả là những người hàng xóm đi làm về thấy phải tự dọn dẹp, nếu không muốn trước cửa nhà mình bẩn thỉu. Dù có báo cho ban quản lý thì vẫn chẳng thay đổi được tình hình.

Ngày mới chuyển về chung cư – nơi tôi đang sống, có bữa tôi phải mang máy tính xuống sảnh chung của tòa nhà để làm việc, vừa ngồi xuống ghế thì có một chị giúp việc bế cháu nhỏ ngồi đối diện – cũng không ảnh hưởng gì, vì cháu bé rất ngoan – chỉ đến khi chị ta cầm cái cốc nhỏ đặt lên bàn, ngay trước mặt, vạch quần cháu bé ra và xi tè. Tất nhiên, cái cốc nhỏ thì không thể hứng được hết nhu cầu của cháu bé. Từ ấy tôi không còn dám xuống sảnh chung để ngồi nữa.

Những mâu thuẫn ở chung cư khiến cả xã hội đang chú ý vừa qua, vì thế có thể chia cư dân ra làm 2 phần. Một bên mong muốn sống ở chung cư để có không gian yên tĩnh, an toàn, sạch sẽ, là nơi sau giờ làm việc về được nghỉ ngơi và tận hưởng không gian riêng không bị ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố bên ngoài như sống dưới mặt đất.

Còn một bên, là những người đã quá quen với cuộc sống thoải mái dưới mặt đất, nơi nhu cầu không gian cho cá nhân, gia đình là rất lớn, và “đột nhiên” phải thay đổi cuộc sống (vì một lý do nào đó), phải vào sống trong chung cư, họ vẫn mang toàn bộ lối sống cũ vào “áp dụng” cho việc sống ở không gian bó hẹp hơn.

Vậy là xảy ra mâu thuẫn. Tất nhiên, với nhiều người, theo thời gian họ buộc phải thay đổi và thích nghi với môi trường sống mới, nhưng cũng có người không thể. Vậy là nảy sinh khúc mắc với hàng xóm, những người khó chấp nhận không gian sống của mình bị ảnh hưởng “tiêu cực” như thế.

Nhiều người vẫn nghĩ rằng, sở hữu một căn hộ, nhà riêng là sẽ có quyền được sống theo “sở thích” của mình, bởi mình xứng đáng với điều đó. Không sai. Nhưng nếu để những nhu cầu cá nhân ấy “tràn” ra bên ngoài, nơi không gian công cộng, thì đó sẽ là vấn đề.

Chung cư, khu đô thị hay thậm chí khu dân cư nào cũng vậy, đều có những quy tắc ứng xử được thông qua bởi toàn bộ cộng đồng sinh sống trong đó. Và khi chuyển vào môi trường ấy, chúng ta phải tuân thủ, bỏ lại những thói quen cũ không phù hợp, thậm chí là phải học cách để sống ở chung cư.

Nếu không thể chấp nhận điều ấy, ta phải quay lại cuộc sống cũ. Bởi xét cho cùng, việc lựa chọn nơi ở là để giúp cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình được thoải mái…