Hàng không thế giới ứng phó với UAV thế nào?

Khi UAV xuất hiện trái phép trong vùng bay, nguy cơ không chỉ nằm ở khả năng va chạm với máy bay, mà còn có thể buộc hoạt động cất, hạ cánh phải đình trệ, đặt ra bài toán ngày càng cấp thiết về an toàn.

Diều, UAV xâm nhập khu vực bay: Xử lý nghiêm và cần có cơ chế quản lý

UAV gây ảnh hưởng đến hoạt động hàng không: Có thể xử phạt tới 40 triệu đồng

UAV, mối đe dọa hiện hữu đối với an toàn bay

Cục Hàng không VN: Kiến nghị đầu tư hệ thống phát hiện, chế áp UAV

UAV – thách thức ngày càng lớn với an toàn hàng không

Theo hãng tin Reuters, vào rạng sáng ngày 5/8, nhân viên sân bay Leipzig/Halle, Đức phát hiện một UAV khả nghi trong khu vực an ninh dành cho hoạt động hàng hóa, gần đường băng phía Nam. Cơ quan chức năng sau đó xác định thiết bị này có gắn một thiết bị nổ và đã triển khai robot xử lý vật liệu nguy hiểm để kiểm tra, vô hiệu hóa.

Ngoài ra, một máy bay chở hàng khi chuẩn bị hạ cánh xuống sân bay này cũng đã buộc phải bay vòng và không thể hạ cánh. Máy bay này sau đó buộc phải hạ cánh tại sân bay khác là Hannover và được cho là đã có va chạm với 1 UAV khác.

Vụ việc đã khiến cả 2 đường băng của sân bay Leipzig phải tạm thời đóng cửa, một số chuyến bay phải chuyển hướng. Hoạt động hàng không chỉ được khôi phục sau khi khu vực được kiểm tra kỹ càng.

Được biết, giai đoạn 2025 – 2026 tại Châu Âu đã liên tiếp xảy ra những vụ việc liên quan tới UAV và các sân bay. Như trong quý IV năm 2025, liên tiếp các sân bay tại Copenhagen, Đan Mạch; Oslo, Na Uy; Ba Lan và một loạt các sân bay của Bỉ đã ghi nhận các UAV xuất hiện trong khu vực sân bay, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động hàng không dân dụng.

Ông Theo Fracken, Bộ trưởng Quốc phòng Bỉ chia sẻ: “Chúng tôi đã ghi nhận những chiếc UAV cỡ lớn. Chúng thậm chí bay thành đội hình, đi cùng với những trang thiết bị chuyên nghiệp và cả bán chuyên.”

Hiện, ngành hàng không Châu Âu đang phải đối mặt với một bài toán khó. Bởi câu chuyện không còn chỉ là một vài chiếc UAV đơn lẻ, mà là một thách thức ngày càng lớn đối với khả năng bảo đảm an toàn và duy trì hoạt động liên tục của sân bay. Chỉ cần UAV xuất hiện, chưa rõ mức độ nguy hiểm ra sao, nhưng lập tức các sân bay sẽ buộc phải tạm dừng khai thác để đảm bảo an toàn.

Người phát ngôn Bộ Giao thông Đức, Alexander Reck, cho biết:

“Chúng tôi nhận thức rất rõ về những rủi ro mà UAV gây ra đối với hoạt động hàng không. Nhiệm vụ của chúng tôi là bảo đảm an toàn và điều này chỉ có thể được bảo đảm bằng việc tạm thời đình chỉ hoạt động hàng không.

Tuy nhiên, tất nhiên chúng tôi muốn giảm thiểu những gián đoạn như vậy đến mức thấp nhất, vô hiệu hóa chúng một cách phù hợp, đồng thời tiếp tục bảo đảm hoạt động hàng không an toàn”.

Tìm lời giải cho bài toán chống UAV

Hiện, việc phát hiện và vô hiệu hóa an toàn một UAV cỡ nhỏ vẫn là bài toán kỹ thuật, pháp lý và vận hành vô cùng phức tạp. Về lý thuyết, triển khai hệ thống chống UAV, thường được gọi là C-UAS có vẻ đơn giản. Nhưng trên thực tế, không có một loại cảm biến nào đủ khả năng phát hiện chính xác tất cả các loại UAV trong mọi điều kiện.

Hơn nữa, những UAV hiện đại có thể sử dụng kỹ thuật nhảy tần, giao thức liên lạc mã hóa hoặc liên kết đa băng tần, khiến việc phát hiện và nhận dạng khó khăn hơn. Những công nghệ vốn phát triển nhanh trong lĩnh vực quân sự cũng đang dần xuất hiện trên UAV thương mại và các mẫu UAV tự lắp ghép.

Dù vậy, cuộc chạy đua tìm kiếm các giải pháp vẫn đang diễn ra mạnh mẽ. Như 2 công ty tại Đức là Argus Interception của Đức và Echodyne của Mỹ đang phối hợp để phát triển một hệ thống truy tìm những UAV xâm nhập trái phép và đánh chặn chúng ngay trên không.

Theo đó, phía công ty Argus tập trung phát triển một loại UAV chuyên dụng. Thay vì bắn hạ mục tiêu, UAV đánh chặn A1-Falke của công ty phóng một tấm lưới nhằm giữ và đưa UAV xuống mặt đất một cách an toàn. Ý tưởng này không chỉ nhằm tránh để các mảnh vỡ rơi xuống người hoặc tài sản bên dưới, mà còn giúp thu hồi nguyên vẹn chiếc UAV để các nhà điều tra có thể kiểm tra sau đó.

Ông Sven Steingraber, đồng sáng lập của công ty Argus cho biết:

“Chúng ta cần tránh gây ra những thiệt hại ngoài ý muốn nhiều nhất có thể. Đó là lý do chúng tôi trang bị thiết bị bắn lưới cho UAV đánh chặn, là để bắt giữ UAV xâm nhập và đưa chúng về nơi ta muốn một cách an toàn, và lại vừa tránh gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng”.

Trong khi đó, hệ thống radar có tên EchoShield, do công ty Echodyne phát triển có nhiệm vụ phát hiện UAV xâm nhập, theo dõi với độ chính xác cao và truyền dữ liệu về trung tâm chỉ huy, sau đó giao nhiệm vụ cho UAV đánh chặn thực hiện nhiệm vụ.

Ông Eben Frankenberg, giám đốc công ty Echodyne chia sẻ:

“Hệ thống radar chúng tôi đang phát triển có tiềm năng phát hiện và theo dõi nhiều UAV cùng lúc. Khi được lắp đặt hoàn chỉnh, chúng tôi tự tin có thể theo dõi hàng trăm UAV trong cùng một thời điểm.”

Với Việt Nam, nguy cơ UAV xâm nhập khu vực sân bay cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cấp thiết về năng lực phát hiện, theo dõi và ứng phó sớm. Như vào tháng 8 vừa qua, Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất phải hai lần tạm dừng khai thác do phát hiện tàu bay không người lái (UAV) xuất hiện trái phép tại khu vực hoạt động bay, khiến hơn 100 chuyến bay bị ảnh hưởng, thiệt hại sơ bộ khoảng 60 tỷ đồng.

Trong bối cảnh UAV ngày càng phổ biến, việc nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ như radar chuyên dụng, cảm biến, trí tuệ nhân tạo và hệ thống quản lý, giám sát vùng trời có thể mở ra thêm những giải pháp chủ động.

Kinh nghiệm từ các nước cho thấy, thay vì chỉ tập trung vào phương án vô hiệu hóa mục tiêu, xu hướng đang hướng tới những hệ thống có khả năng phát hiện sớm – theo dõi chính xác – đánh chặn có kiểm soát, phù hợp với đặc thù từng khu vực. Đây cũng là hướng Việt Nam có thể nghiên cứu để tăng cường an toàn hàng không trước sự phát triển nhanh chóng của UAV.