Hàng hóa muốn đi nhanh, thể chế cho logistics phải đi cùng

Đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang kìm chân doanh nghiệp? Cần sửa đổi quy định gì để thể chế thực sự tạo sức bật cho ngành?

Gỡ điểm nghẽn thể chế để mở đường cho logistics phát triển

Logistics là ngành dịch vụ đặc thù, trong đó tốc độ và chi phí vận chuyển có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, chỉ một điểm nghẽn trong hạ tầng cũng có thể làm chậm cả chuỗi cung ứng. Một ví dụ được nhiều cộng đồng doanh nghiệp logistics nhắc đến là câu chuyện duy tu, nạo vét luồng tuyến hàng hải. Luồng tuyến bị bồi lắng, trong khi việc xử lý lượng chất thải sau nạo vét vẫn là bài toán chưa được giải quyết thỏa đáng trong nhiều năm.

Ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, cho biết: "Số hàng hóa nằm trên những con tàu chưa thể rời bến, còn mòn mỏi chờ dỡ, chờ nhập sẽ khiến lượng tồn kho biến động ra sao? Không chỉ thiệt hại về chi phí thời gian, tình trạng này còn đe dọa trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam".

Với doanh nghiệp logistics, luồng tuyến bị hạn chế đồng nghĩa với thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí tăng và khó bảo đảm thời gian giao hàng cho đối tác. Nhưng đây cũng chỉ là một trong nhiều điểm nghẽn mà ngành logistics đang phải đối mặt.

Bởi logistics không phải một khâu riêng lẻ. Đây là chuỗi kết nối từ sản xuất, vận chuyển, kho bãi đến phân phối và tiêu thụ. Trong khi đó, mỗi lĩnh vực lại đang chịu sự điều chỉnh của những quy định quản lý khác nhau.

Chia sẻ tại tọa đàm “Hoàn thiện thể chế pháp luật về logistics, gỡ điểm nghẽn, mở không gian phát triển” do Tạp chí Công Thương tổ chức, bà Nguyễn Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Hạ tầng thương mại, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng cách tiếp cận này cần được thay đổi:

"Điểm nghẽn của logistics hiện nay không chỉ nằm ở giá vận chuyển, mà còn ở sự thiếu đồng bộ trong quá trình đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường. Có những nơi có kho hàng nhưng lại chưa có hàng, có nơi có hạ tầng nhưng lại chưa kết nối tốt nhất với các phương thức vận tải và vẫn chưa được kết nối mạng lưới".

Theo cách nhìn này, logistics cần được đặt trong tổng thể của cả chuỗi cung ứng. Bởi trên thực tế, hoạt động logistics ngày càng liên quan đến nhiều lĩnh vực, từ quy hoạch, giao thông, đầu tư, thương mại đến môi trường và chuyển đổi số.

TS. Trần Quốc Việt, Trưởng khoa Quản lý và Đô thị, Đại học Thủ đô Hà Nội, cho rằng vấn đề hiện nay không hẳn là thiếu quy định, mà là sự kết nối giữa các quy định. Thực tế hiện nay, hoạt động logistics đang phát triển rất nhanh, rất mạnh và cách thức tổ chức càng ngày càng mang tính tích hợp và liên ngành. Nhưng pháp luật điều chỉnh logistics vẫn được quy định và tổ chức, thiết kế theo cách thức của từng lĩnh vực pháp luật chuyên ngành, từng lĩnh vực quản lý nhà nước. Do vậy:

"Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm một cách cơ học các văn bản, các quy định hay là giảm một cách cơ học các đầu mối, mà quan trọng hơn là làm cho tất cả hệ thống quy định và các hệ thống quản lý đó đồng bộ với nhau, ăn khớp với nhau, làm sao để vừa tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của doanh nghiệp, nhưng cũng đồng thời bảo đảm được các yêu cầu về quản lý nhà nước".

Khơi thông hạ tầng và nâng tầm năng lực cạnh tranh logistics

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải rà soát lại hệ thống quy định hiện hành, nhất là khi logistics đã có nhiều thay đổi sau nhiều năm triển khai Nghị định 163/2017/NĐ-CP về kinh doanh dịch vụ logistics. Thương mại điện tử phát triển, hoạt động logistics ngày càng số hóa và xanh hóa, các trung tâm logistics cũng như nhiều mô hình dịch vụ mới xuất hiện.

Trong khi đó, một số quy định về phân loại dịch vụ và điều kiện kinh doanh đã bộc lộ những điểm chưa còn phù hợp, nhất là khi đặt cạnh các luật mới. Theo đó, cách phân loại 17 nhóm dịch vụ chưa hoàn toàn tương đồng với thông lệ quốc tế, trong khi một số điều kiện kinh doanh cũng chưa đồng bộ với những quy định pháp luật mới.

Vì vậy, việc sửa đổi các quy định là cần thiết, để vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý và hội nhập quốc tế.Trước yêu cầu này, Bộ Công Thương đang nghiên cứu xây dựng nghị định mới thay thế Nghị định 163.

Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho biết: "Bộ Công Thương dự kiến có phương án xây dựng một nghị định mới để thay thế Nghị định 163, theo hướng sẽ rà soát, hoàn thiện lại những điều kiện kinh doanh, trách nhiệm pháp lý liên quan và phân loại dịch vụ, cũng như đưa thêm các lĩnh vực logistics mới vào như logistics số, logistics xanh. Mà thậm chí còn xem xét có thể trình Quốc hội tiến tới ban hành Luật về logistics để cho nó có sự thống nhất, đồng bộ cao, có sự kết nối giữa các chuyên ngành".

Đại diện Bộ Công Thương cũng cho biết sẽ tham mưu kiến nghị thành lập cơ sở dữ liệu logistics quốc gia, xây dựng được nền tảng điều phối logistics quốc gia, từ đó triển khai các hoạt động đó hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu của thị trường, của doanh nghiệp. \Khi hạ tầng được khơi thông và thể chế được đồng bộ, doanh nghiệp logistics sẽ có thêm điều kiện để rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng ngày càng rộng mở./.