Hà Nội đang bị "nén chặt", muốn tìm "lối thoát"

Cơ hội để tái thiết kế lại tổng thể hệ thống giao thông được đánh giá là rất lớn và song hành cùng quá trình tái cấu trúc đô thị.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn của VOV Giao thông, vấn đề này đòi tầm nhìn, quyết tâm và những giải pháp đồng bộ bởi nó chứa đựng cả “Nhiều cơ hội và thách thức”.

Tái cấu trúc đô thị Hà Nội: Cơ hội thiết kế lại tổng thể hệ thống giao thông

Nội đô Hà Nội hiện nay đang bị “nén chặt” trong áp lực dân số, giao thông và quỹ đất. Thực tế đó khiến cho áp lực giao thông ngày càng nặng nề: ùn tắc kéo dài, hạ tầng quá tải, không gian di chuyển bị bó cứng, và chất lượng sống của người dân phần nào suy giảm. 

Hà Nội đã chạm đến “giới hạn chịu đựng”, khi việc mở rộng mặt đường hay mở mới một vài tuyến đường trung tâm không thể giúp giải tỏa ùn tắc triền miên.

Muốn tìm “lối thoát”, Hà Nội cần có một giải pháp tổng thể, thay vì chạy theo giải pháp tình thế, phải tái cấu trúc giao thông đô thị từ gốc rễ, với tư duy tổng thể và khoa học.

Nhìn vào quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm xác định Hà Nội phát triển theo mô hình 9 cực, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, tổ chức lại không gian đô thị theo cấu trúc đa tầng, đa lớp. Trong đó, đã có những chỉ dẫn ban đầu cho mạng lưới giao thông: Giai đoạn 2026 - 2035, Hà Nội sẽ triển khai 14 dự án lớn tập trung vào hệ thống giao thông khung.

Nổi bật nhất là mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội với 14 tuyến, tổng chiều dài gần 1.000 km, tổng mức đầu tư khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Hệ thống này được xác định là xương sống của vận tải công cộng, giữ vai trò kết nối các khu đô thị mới với khu vực nội đô và giữa các cực tăng trưởng với nhau.

Cùng với đường sắt đô thị, TP. Hà Nội sẽ đầu tư xây dựng các tuyến Vành đai 4.5 và vành đai 5, với tổng chiều dài lần lượt khoảng 75 km và 105 km, mặt cắt ngang từ 100 - 120 m. Các tuyến vành đai này không chỉ có chức năng phân luồng giao thông liên vùng, mà còn tạo điều kiện hình thành các trung tâm đô thị mới, giảm áp lực giao thông xuyên tâm vào nội đô.

Song song với đó là việc cải tạo, mở rộng hàng loạt trục giao thông huyết mạch như trục phía Nam, cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, Quốc lộ 1A, Quốc lộ 21, Quốc lộ 32; xây dựng 16 cầu qua sông Hồng và 4 cầu qua sông Đà. Những dự án này nhằm hoàn thiện mạng lưới kết nối không gian đô thị - vùng, phục vụ trực tiếp cho quá trình giãn dân quy mô lớn.

Như vậy, không chỉ mở rộng về quy mô, định hướng tái cấu trúc đô thị của Hà Nội còn thể hiện rõ sự thay đổi mạnh mẽ trong cách tổ chức không gian sống gắn với hạ tầng giao thông. Khi được triển khai, các tuyến giao thông này không chỉ giúp phân tán lưu lượng phương tiện mà còn tạo điều kiện chỉnh trang đô thị, bổ sung không gian công cộng và cải thiện chất lượng sống.

Tuy nhiên, cấu trúc đô thị và tái thiết mạng lưới giao thông Thủ đô là một đề án mà đi kèm sau đó là những dự án rất lớn nên việc định hình lại không gian, bố trí các tuyến giao thông công cộng, các tuyến đường sắt đô thị cần những nghiên cứu khoa học, bài bản; đặc biệt cần sự phối hợp ngay từ đầu giữa quy hoạch giao thông và thiết kế quy hoạch chung để tái cấu trúc không gian đô thị theo định hướng TOD.

Từ việc xác định được cơ hội và thách thức cụ thể đó, đề án sẽ xác định được tính khả thi, lộ trình triển khai ra sao để đảm bảo một cấu trúc quy hoạch mới, giải phóng nguồn lực về đất đai và kiến tạo giá trị mới; giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng, hướng tới một đô thị phát triển, xanh, thông minh và bền vững.

Trong bức tranh tái cấu trúc đô thị Hà Nội tầm nhìn 100 năm, việc di dời 860.000 dân tại khu vực nội đô không chỉ là phép toán về dân số hay không gian, mà là bài toán tổng thể về hạ tầng, đặc biệt là giao thông.

Chỉ khi giao thông được đi trước một bước, kết nối hiệu quả các khu vực tái định cư với trung tâm và các cực tăng trưởng, quá trình giãn dân mới thực sự trở thành động lực để Hà Nội trở thành một đô thị phát triển bền vững và đáng sống.