“Hạ màn” vi phạm đất đai rừng phòng hộ: Bài học và cảnh báo từ thực tiễn Sóc Sơn

Mâu thuẫn kéo dài nhiều năm qua vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Để có cái nhìn sâu sắc về những lỗ hổng trong quản lý đất đai và những lưu ý an toàn cho người dân trước khi đầu tư, trong Chuyên mục Đối thoại hôm nay, Phóng viên Ban VOVGT quốc gia có buổi trò chuyện trực tiếp cùng ông Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

PV: Thưa ông Đặng Hùng Võ, từ câu chuyện thực tế tại Sóc Sơn, theo ông, những lỗ hổng nào trong công tác quản lý đất đai đã khiến cho các vi phạm nghiêm trọng có thể tồn tại, thậm chí phát triển công khai trong một thời gian dài? Trách nhiệm ở đây cần được nhìn nhận ra sao, thưa ông?

Ông Đặng Hùng Võ: Vấn đề đất đai tại rừng phòng hộ Sóc Sơn là một câu chuyện lớn và đã kéo dài khá lâu. Thực tế, người dân thường đưa ra cái lý là khi thực hiện mua bán, họ hoàn toàn không gặp vướng mắc gì. Thế nhưng, chính quyền cấp huyện sau đó lại đưa ra các chứng lý khẳng định việc giao dịch này không hợp lệ, tạo nên một mớ mâu thuẫn phức tạp về mặt quy hoạch và dẫn đến nhiều ý kiến trái chiều.

Tôi cho rằng, đã đến lúc chúng ta phải tập hợp đầy đủ và hệ thống lại các dữ liệu quản lý. Cụ thể, về mặt quy hoạch, phải làm rõ: Đó là quy hoạch gì, ai duyệt, có hiệu lực từ bao giờ và tất cả có đúng quy định pháp luật hay không? Đã đến lúc câu chuyện này phải được "hạ màn" bằng một quyết định cuối cùng thấu tình đạt lý, đúng pháp luật để củng cố lại niềm tin của người dân.

PV: Thưa ông, rõ ràng khi nhìn thấy hàng loạt công trình quy mô vẫn ngang nhiên tồn tại và kinh doanh du lịch nhiều năm, người dân sẽ dễ mặc định rằng đất này đã được hợp thức hóa. Việc để các công trình vi phạm tồn tại kéo dài như vậy có tạo ra tâm lý lan truyền "người khác xây được thì mình cũng xây được" hay không, thưa ông?

Ông Đặng Hùng Võ: Đúng thế. Khi những vi phạm pháp luật rõ ràng vẫn được tồn tại trước mắt người dân, họ sẽ nảy sinh suy nghĩ: "Tại sao vi phạm đó tồn tại mà tôi lại không làm được? Tại sao tôi phải chịu kém cạnh?".

Do đó, chúng ta cần có sự dứt khoát về mặt pháp luật và phải công khai minh bạch để người dân hiểu rõ đây là việc không ai được phép làm. Tuyệt đối không thể có chuyện chính quyền địa phương "mở cửa" cho người này người kia làm dưới danh nghĩa "làm tạm" rồi sau đó lại giải thích với mọi người theo hướng khác. Điều này tạo ra một tập quán tiếp cận pháp luật rất lỏng lẻo.

Mặc dù quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta là xây dựng nhà nước pháp quyền, lấy pháp luật làm rường cột để phát triển đất nước, nhưng các cấp chính quyền cơ sở lại cứ "nhu nhơ" với pháp luật, coi nhẹ tính chặt chẽ và nghĩ có thể linh động được. Những yếu kém về tư duy của cả một bộ phận người dân và chính quyền cấp cơ sở đã tạo ra sự sộc sệch trong quá trình phát triển chung của chúng ta.

PV: Thưa ông, đối với những người có nhu cầu mua đất để làm villa, homestay hay khu nghỉ dưỡng, những thông tin pháp lý và giấy tờ nào là bắt buộc phải kiểm tra trước khi xuống tiền? Đặc biệt là làm sao để xác định thửa đất đó có nằm trong quy hoạch rừng phòng hộ, rừng đặc dụng hay khu vực hạn chế xây dựng không, thưa ông?

Ông Đặng Hùng Võ: Khi quyết định xuống tiền mua đất, người mua bắt buộc phải nắm rõ thông tin về quy hoạch, đặc biệt là ở những khu vực có ranh giới rừng phòng hộ. Ranh giới rừng phòng hộ là bất khả xâm phạm, không quy hoạch nào được phép lấn vào. Chính địa phương phải có trách nhiệm rành mạch, công khai và phổ biến thật rõ ràng vấn đề này cho người dân.

Về mặt hồ sơ, nguyên tắc từ năm 2007 đến nay, một giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất hợp pháp bắt buộc phải có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Nếu địa phương vẫn để xảy ra việc chuyển nhượng không có giấy tờ chính thức, chúng ta phải truy rõ trách nhiệm: Chữ ký xác nhận giao dịch đó là của ai và có phù hợp pháp luật hay không? Chúng ta phải rất công tâm, làm rõ chi tiết từng vụ việc vi phạm và xác định xem có cấp địa phương nào xác nhận trái phép hay chưa để xử lý nghiêm minh, đồng thời thừa nhận quyền lợi hợp pháp của người dân nếu họ giao dịch đúng luật.

PV: Vậy từ bài học thực tế ở Sóc Sơn, ông muốn gửi gắm lời cảnh báo cụ thể nào cho những ai đang có ý định đầu tư đất nông nghiệp, đất rừng làm khu nghỉ dưỡng, thưa ông?

Ông Đặng Hùng Võ: Nhu cầu đầu tư đất đai để tìm kiếm sinh kế của người dân là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, để tránh rủi ro, chính quyền cấp xã hoặc Văn phòng đăng ký đất đai phải chủ động công khai dữ liệu quản lý và quy hoạch một cách cụ thể tại địa bàn.

Người dân không nên mua đất chỉ vì trông có vẻ "ngon" mà bỏ qua việc đối chiếu quy hoạch thực tế. Cơ sở để xã hội bình yên là thông tin quản lý phải minh bạch, công khai rõ ràng, và người quản lý trực tiếp thửa đất phải có dữ liệu đầy đủ.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông.